Архив постов: Кастрычніка 2026

Грыжа - распаўсюджанае захворванне, якое можа ўзнікнуць у любым узросце. Хвароба ў роўнай ступені з'яўляецца як у жанчын, так і ў мужчын. У мінулым у беларусаў, як і ў іншых народаў, лячэнне грыжы часта грунтавалася на народных метадах, замовах і альтэрнатыўных практыках. З развіццём медыцыны падыходы да лячэння грыжы значна змяніліся. 

Грыжа або кіла — гэта даволі распаўсюджанае анатамічнае парушэнне, пры якім унутраныя органы выцягваюцца з адной поласці ў другую. Існуюць некаторыя віды грыж. Калі разыходзіцца пупочнае колца, і праз яго змесціва брушной паражніны выпінаецца вонкі, то гэта пупочная кіла. Унутраныя органы пры пэўных умовах могуць выходзіць і праз пахвінны канал, і тады ўтвараецца адна з самых распаўсюджаных -- пахвінная кіла. Існуюць і іншыя разнавіднасці грыж. Часам таксама "слабым месцам" становяцца вобласці пашкоджанняў цягліц і звязкаў.

Галоўныя сімптомы грыжы - боль і выпінанне. Пры гэтым можа адчувацца ціск ці паслабленне цягліц. Таксама боль можа рэзка нарастаць пры натужванні, уздыме цяжараў, кашлі і чханні. Часам пацыенты скардзяцца, што ў іх "нібы нешта абарвалася ўнутры".

Ёсць яшчэ грыжа пазваночніка (хрыбетніка), і яна з’яўляецца больш небяспечнай. Бо калі вылечыць пупочную кілу можна за адзін прыём у лекара, то з хрыбетнай маем іншую сітуацыю -- прызначаецца курс тэрапіі, праводзіцца хірургічная аперацыя. Тым не меней, грыжа хрыбетніка ці жывата - самыя распаўсюджаныя варыянты гэтага захворвання. Існуюць пэўныя групы людзей, якія трапляюць пад асаблівы фактар ​​рызыкі. Гэта грузчыкі, чыя прафесія звязана з пастаянным узняццем цяжкіх прадметаў. У такіх людзей звычайна бывае грыжа пазваночніка і паяснічнага аддзела. Потым у людзей з лішняй вагой магчымая як кіла жывата, так і міжпазваночная грыжа. Цяжарныя жанчыны могуць пакутаваць як на грыжу пазваночніка і паяснічнага аддзела, так і на грыжу жывата. Але варта разумець, што ад гэтай хваробы ніхто не застрахаваны.

Народныя метады лячэння грыжы

Паводле народных уяўленняў грыжу, або як яе часта называлі ў народзе – грызь, выклікае жывая істота, якая грызе чалавечыя вантробы і мае выгляд пухліны ці наросту. Прычынай гэтага лічылі псаванне, насланае ведзьмаком. Таму і лячэнне спалучала ў сабе магічныя рытуалы, замовы і практычныя прыёмы.

У дзяцей. У народнай медыцыне асаблівая ўвага надавалася лячэнню грыжы ў дзяцей, а дакладней – у немаўлят. Звычайна такая хвароба ўзнікала і ўзнікае сёння ў неданошаных дзяцей, у якіх злучальныя тканіны развіты слаба, што і павялічвае рызыку фармавання выпінання. Дадаць сюды частыя і моцныя прыступы кашля, працяглы плач, запоры або колікі – усё гэта таксама спрыяе пашырэнню пупочнай адтуліны.

Якімі ж метадамі лячэння такіх грыж карысталіся нашы продкі? Як правіла, яны падзяляліся на некалькі кірункаў.

У першую чаргу выкарыстоўвалі імітацыйнае “выгрызанне” і замовы. Гэта быў самы папулярны спосаб лячэння дзіцячай пупочнай грыжы. Знахарка або сама маці праводзілі магічны рытуал “грызення”. Дзеля гэтага маці або знахарка нахіляліся над жыватом дзіцяці і імітавалі кусанне – тройчы шчоўкалі зубамі каля пупка. Вельмі часта такі працэс суправаджаўся дыялогам з тым, хто стаяў на парозе. На пытанне “Што ты грызеш?” жанчына адказвала: “Грызь грызу!”. На што ёй казалі: “Грызі, грызі, каб не было!”. У дадатак прамаўлялі магічныя словы замоў: “Грызь-грызянка, чорная казяўка. Я – грызь – гам, пуп грызці не дам”. Або хваробу адсылалі “на сухія лясы, на гнілыя суччы”, каб яна пакінула чалавека. Напрыклад: “Грызь загрызаю, на суку пакідаю. Грызі, грызь, сук, а не Шуркін пуп”.

Таксама бралі канец пупавіны, які пасля перавязкі пры родах, сушылі і захоўвалі як лекавы сродак, таўклі яго і змешвалі з грэцкай кашай. Потым маці дзіцёнка, ці знахарка, перажоўвала такую сумесь і карміла хворага. Хворым на грыжу дзеткам давалі піць настой з лістоў бурака, а ў некаторых мясцінах цягам трох дзён давалі соску з цёртых буракоў. Націралі хворае месца хвойнай серай. Таўклі ў ступе жывых ракаў і давалі есці такую кашу.

На Пасожжы хворага дзіцёнка ставілі каля дзвярнога вушака і на вышыні ягонага росту пракручвалі дзірачку. У яе клалі пасму дзіцячых валасоў і забівалі калочкам. Лічылі, што калі дзіця перарасце дзірачку, то хвароба знікне.

Калі грыжа выпірала, нашы продкі разумелі, што яе трэба вярнуць на месца механічнымі прыёмамі. Тады да пупочнай грыжы прыкладалі вялікую медную манету, звычайна пятак, і моцна прывязвалі яе ільняной тканінай альбо спавівалі дзіця. Лічылі, што медзь валодае гаючымі ўласцівасцямі, а сама манета проста фізічна ўтрымлівала органы ад выпадання.

У дарослых ад цяжкай працы развівалася пахавінная або хрыбетная грыжа. У такіх выпадках мясцовыя кастаправы або знахары спрабавалі акуратна ўціраць, “упраўляць” грыжу пальцамі, выкарыстоўваючы для змазкі тлушч, алей або сала. Прыкладалі яшчэ да кілы замарожаны конскі тлушч, піхтавае або камфорнае масла. Рабілі кампрэсы з настою дубовай кары з воцатам, а таксама з лістоў крапівы, лапуха, каланхое. Варылі скуру вугра для артымання клею, які прыкладалі да хворага месца. Давалі піць настой імбіру з часныком, адвары з зёлак: плакун-травы, тысячалісніка і інш. На Палессі грыжу перавязвалі стужкамі, знятымі з магільных крыжоў. Да хворага месца прыкладалі рассечаную мыш, яшчэ паілі настоем з грамавой (перуновай) каменнай стралы. На грыжу маглі прыкладаць пласты цёплай гліны або замешанага жытняга цеста на кіслай заквасцы.

На хворае месца навязвалі нітку з ільну-сырца ці чырвоную ваўняную нітку. Прычым абвязвалі тройчы і штораз на нітцы рабілі па дзевяць вузельчыкаў. Паводле аднаго з метадаў лячэння грыжы, хворы сам пралазіў, ці яго працягвалі праз дупло, або праз расколіну ў дрэве. А каб расчэпленае дрэва зраслося, яго потым абвязвалі пасам хворага. На дрэва яшчэ вешалі і ягоную кашулю. Верылі, калі дрэва зрасцецца, то і хворы чалавек паправіцца.

Кансерватыўнымі метадамі лячэння да нашага часу з’яўляліся і з’яўляюцца даўкія павязкі, выцяжныя гарсэты, тугія рэмні для папярэджвання выпадзення органаў. Таксама здаўна рабілі паласныя аперацыі, выкарыстоўвалі дыету і кровапусканне.

Сучасныя метады лячэння грыжы

У адрозненне ад містычных абрадаў, сучасная медыцына прапануе дакладныя і правераныя часам стратэгіі для ліквідацыі праблемы грыж. Выбар метаду залежыць ад узросту пацыента, памеру дэфекту, наяўнасці сімптомаў і агульнага стану здароўя.

Своечасовая дыягностыка паталогіі дазваляе пазбегнуць сур'ёзных наступстваў. Часам фізічнага агляду бывае дастаткова для таго, каб зразумець, што ў чалавека грыжа. У маленькіх пацыентаў дэфект часта выяўляюць падчас планавага медагляду: перад дзіцячым садам ці школай.

У большасці дзяцей пупочная грыжа праходзіць сама сабою да 3-5 гадоў. У гэтых выпадках прымяняецца тактыка чакання. Калі кіла не зачыняецца да 5 гадоў, мае вялікія памеры, выклікае дыскамфорт ці адбылося ўшчамленне, рэкамендуецца хірургічнае ўмяшанне. Аперацыя ў дзяцей звычайна праходзіць хутка і мае высокі працэнт поспеху.

Што тычыцца дарослых, то грыжы лечаць выключна хірургічным шляхам. І чым меншая грыжа па памерах, тым прасцей яе апераваць і тым меншымі будуць непажаданыя наступствы. Трэба памятаць, што найбольшая небяспека грыжы любога віду заключаецца ў зрушэнні пэўнага органа ў брушной паражніне. Калі своечасова не прыбраць ушчамленне яго сасудаў, то цягам 10 гадзін надыходзіць некроз або змярцвенне тканін. Каб гэтага не адбылося, хірург робіць разрэз над грыжай, упраўляе яе і ўмацоўвае слабое месца. Для такога ўмацавання выкарыстоўваюцца ўласныя тканкі пацыента ці, што больш эфектыўна, сучасныя сетачныя імпланты. Сетка служыць каркасам для прарастання гэтых уласных тканін і надзейна зачыняе кілавыя вароты.

Тым не менш, калі пацыент з высокай аперацыйнай рызыкай і мае невялікую і няўскладненую грыжу, то да яго ўжываюць кансерватыўны метад лячэння. Такім пацыентам рэкамендуюць нашэнне бандажа, ён утрымлівае грыжу ва ўпраўленым стане, прадухіляе яе выпінанне і ўшчамленне. Але трэба памятаць, што гэта часовая мера, бо працяглае выкарыстанне бандажа можа прывесці да паслаблення цягліц. Таксама такі пацыент павінен кантраляваць масу свайго  цела і паменшыць фізічныя нагрузкі. Яму забаронена падымаць цяжары, займацца спортам, бо такія заняткі і залішняя вага падвышаюць унутрыбрушны ціск і правакуюць павелічэнне кілы.

Выснова. Грыжа - хвароба не смяротная, на ранніх этапах лечыцца лёгка. Галоўнае, пры падазрэнні на гэтую хваробу своечасова звярнуцца да лекара і не даводзіць да цяжкіх ускладненняў.

Пакроў Прасвятой Багародзіцы — вялікае праваслаўнае свята. Адзначаецца штогод 14 кастрычніка. Паводле падання, вобраз Багародзіцы з’явіўся вернікам, і яна расхінула покрыва над галовамі людзей. Гэты цуд стаў знакам заступніцтва і суцяшэння. Вернікі шануюць памяць Багародзіцы, дзякуюць за абарону ад бедстваў.

Свята шануюць і ў народнай традыцыі. Раней яго называлі Покрыва дзень, Першае зазім’е, Трэцяя Прачыстая, Засідкі. Дарэчы, тэма заступніцтва (пакрывання) — ключавая ў сутнасці свята. Лічылася, што на Пакроў снег абавязкова пакрывае зямлю. Адсюль і такая прымаўка: «Бог на зіму зямлю зачыняе — няхай адпачывае».Пакроў у календары беларусаў лічыцца мяжой, якая падзяляе год на дзве палавіны — летнюю і зімнюю. Таму нашы продкі стараліся да гэтага часу ­ўцяпліць дом, усё прыбраць. Казалі: «Пакроў правярае ўладароў».

У сялянскім побыце слова «Пакроў» паступова аддзялілася ад царкоўнай легенды і стала ўспрымацца ў сувязі са звычаем пакрывання галавы замужніх жанчын. Верагодна, такое тлумачэнне было звязана з тым, што ў гэты дзень заключалася шмат шлюбаў.

Асаблівы каларыт святкаванне Пакрова набыло ў многіх вёсках у ­Падняпроўі, дзе праводзілі абрад «Свечка». Сут­насць яго заключаецца ў пераносе вялікай васковай свечкі, зробленай сваімі ­рукамі, і абразоў з хаты ў хату. У традыцыйнай культуры беларусаў свечка — абярэг, сродак забеспячэння здароўя і дабрабыту на наступны год.\

Свечку ўпрыгожвалі, ставілі ў посуд са збожжам. Адметнасцю падняпроўскай свечкі было тое, што для яе шылі спаднічкі і кожны год пераапраналі ў новы ўбор. Пад абразамі для яе ладзілі своеасаблівы п’едэстал. Нашы продкі верылі: калі свечка ёсць у доме — тады будзе парадак. Лічылася, калі прайсці пад свечкай у час яе пераносу, можна здабыць здароўе на доўгія гады.

Часцей за ўсё свечкі прысвячаліся розным святым — Мікалаю, шматпакутнай Варвары, архангелу Міхаілу, святой Параскеве-пятніцы. Іконы і свечкі захоўваліся па чарзе ва ўсіх жыхароў вёскі, штогод пераносіліся з хаты ў хату.

Дарогу ад дома, дзе раней стаяла свечка, да той хаты, куды яна перамяшчалася, высцілалі саломай. Гаспадыні, сустракаючы абярэг на вуліцы, браліся пад рукі, кружыліся і казалі: «Каб жыта так каласілася і вілася, як мы кружымся».

Пасля пераносу свечкі застолле ладзілі ў абедзвюх хатах: і ў той, дзе яна стаяла, і ў той, куды пераносілася. Гэта была сапраўдная ўрачыстасць: з пашанаю, танцамі і спевамі. Стравы на святочную вячэру збіралі з усёй вёскі — гэта падкрэслівала калектыўны характар абраду. Аднак сёння ён захаваўся толькі ў асобных вёсках.

Пакроў Прасвятой Багародзіцы, традыцыі

Па традыцыі, на свята прынята наведваць усяночнае трыванне ў храмах. Праваслаўныя вернікі моляцца Багародзіцы і просяць у яе дапамогі. Згодна з прыметамі, на Пакроў Божая Маці чуе маленні вернікаў. Пасля наведвання царквы збіраліся за святочным сталом, запрашалі блізкіх і сваякоў.

Як правіла, на Пакровы імкнуліся завяршыць збор ураджая. Акрамя таго, з 14 кастрычніка пачыналі гуляць вяселлі. Незамужнія маладыя дзяўчаты казалі так: «Акрый зямлю сняжком, а мяне жэнішкам». Таксама Пакроў Прасвятой Багародзіцы лічыцца першым так званым зімовым святам. Па гэтай прычыне ў некаторых рэгіёнах Беларусі кажуць так: "Зіма прыходзіць на Пакроў".

Пакроў Прасвятой Багародзіцы, што нельга рабіць

Нельга займацца цяжкай фізічнай працай. Акрамя таго, пад забаронай генеральная ўборка і іншыя бытавыя справы. Не рэкамендуецца правакаваць канфлікты, лаяцца. На свята не варта пераядаць, а таксама марнатравіць алкаголем. Не варта як браць, так і пазычаць. Бацькі верылі, што можна аддаць увесь свой дабрабыт, забраўшы сабе чужыя праблемы.

Пакроў Прасвятой Багародзіцы, што можна рабіць

Па традыцыі, на свята ў ноч з 13 на 14 кастрычніка хадзілі ў царкву на ўсяночнае трыванне і звярталіся да Божай Маці з малітвамі. А яшчэ пяклі піражкі, якімі частавалі сваіх блізкіх, сваякоў. Лічыцца, што шчодрасць, выяўленая на Пакроў, магла прыцягнуць дастатак у хату. Акрамя таго, на свята таксама пяклі бліны.

Пакроў Прасвятой Багародзіцы, народныя прыметы

Паводле прыкмет, паўднёвы вецер казаў пра мяккую зіму, у той час як паўночны паказваў на снежную. Калі ж на Пакроў выпала поўня, то гэта казала аб сухім леце. А яшчэ лічылася, якім будзе надвор'е 14 кастрычніка, такім будзе ўся зіма.

Прымаўкі

Святы Пакроў накрыў зямлю жоўтым лістом, маладым сняжком, ваду лёдам, пчалу мёдам.

Святы Пакроў стагі пакрыў: першы стажок — дранічкамі, другі стажок — саломкаю, трэці стажок — белым снегам.

На Пакровы мароз — сей пад кустом авёс.

Я маці абавязаны… У Дзень матулі ўспамінаем жанчын, якія падарылі нам творцаў літаратуры

Кожны дзень мы ходзім па вуліцах і не задумваемся, кім былі спраектаваны будынкі вакол нас. Кожны мае сваю гісторыю і свайго стваральніка. 2 кастрычніка — быў Сусветны дзень архітэктуры. Мы склалі падборку архітэктараў-беларусаў, якія зрабілі вялікі ўнёсак у прыгажосць і непаўторнасць Мінска.

Справядліва сцвярджаць, што над абліччам Мінска працавалі сотні архітэктараў, але і таксама будзе правільным адзначыць, што яго сучасны выгляд сфарміравала куды больш вузкая група аўтараў.

Беларускія архітэктары

Архітэктар Іосіф Лангбард

Мінску пашанцавала, што ў міжваенныя гады ў ім працаваў Іосіф Лангбард, ураджэнец невялікага мястэчка ў Польшчы. Не проста таленавіты, але прарыўны архітэктар, які рэалізаваў у Беларусі восем з пятнаццаці сваіх работ. Іх ведаюць усе: Дом урада, Тэатр оперы і балета, Дом афіцэраў, галоўны корпус Акадэміі навук.

Пасля вайны, вярнуўшыся ў Мінск для распрацоўкі праекта па аднаўленні горада, Лангбард прыняў удзел у стварэнні абсалютна нетыповага для яго творчасці, але характэрнага пазнейшай сталінскай эпосе кінатэатра «Перамога». Так, гэта таксама вялікі канструктывіст.

Архітэктар Міхаіл Паруснікаў

Пасляваенны Мінск у цэнтральнай яго частцы створаны па бачанні Міхаіла Паруснікава. Значная частка праспекта Незалежнасці ў найбольш пышным сектары распрацавана ім — гэта і будынак КДБ, і Нацбанк, і жылыя дамы, за якія была ўручана Дзяржпрэмія БССР.

Акрамя таго, Паруснікаў стварыў той вобраз стадыёна «Дынама», які намёртва ўдрукаваўся ў масавай свядомасці — з аркадай галоўнага ўваходу і класічнай акантоўкай трыбун.

Верагодна, практычна ніхто акрамя спецыялістаў не ведае, што Паруснікаў быў таксама аўтарам даволі сціплага ў адносінах да маштабаў яго асобы аб'екта — Захар'еўскага моста праз Свіслач. Верагодна, вы па ім праязджалі мільён, а можа і дзесяць мільёнаў разоў.

Архітэктар Міхаіл Вінаградаў

Яшчэ адно важнае прозвішча ў спісе вядучых архітэктараў Мінска — Міхаіл Вінаградаў.

Аўтар і суаўтар праектаў Нацыянальнай бібліятэкі, чыгуначнага вакзала, кінатэатра «Масква», санаторыя «Белая Русь» на Нарачы.

Наогул Вінаградаў быў вельмі прадуктыўным, кіраваў уласнай творчай майстэрняй і стварыў каля двух сотняў аб'ектаў у Беларусі.

Архітэктар Георгій Заборскі

Патрыярх беларускай архітэктуры Георгій Заборскі, які нарадзіўся ў Мінску ажно ў 1909-м годзе і пражыў у сталіцы аж да смерці ў 1999-м, вядомы праектамі Круглай плошчы (цяпер Перамогі) з манументам, забудовай вуліцы Леніна.

Ён жа стварыў будынак Сувораўскага вучылішча, першы варыянт музея Вялікай Айчыннай вайны, тэатр лялек, кінатэатр «Піянер».

У 60-х Заборскі па асабістым жаданні перайшоў на кіраўніцтва спецыялізаваным інстытутам праектавання для сельскай мясцовасці. Менавіта Заборскі пачаў рэалізоўваць у Беларусі канцэпцыю «супервёсак» ці «аграгарадоў», як іх тады называлі.

Архітэктар Леанід Левін

Леанід Левін, аўтар мемарыяльнага комплексу «Хатынь» у цэлым спецыялізаваўся менавіта на манументальным мастацтве, аднак часам прымаў удзел і ў будаўніцтве жылых і грамадскіх будынкаў.

У прыватнасці, ён спраектаваў станцыі метро «Няміга» і «Плошча Леніна», рэканструяваў Нямігу, Верхні горад і Ракаўскае прадмесце.

Архітэктар Сяргей Мусінскі

Сяргей Мусінскі, які атрымаў нават народны тапонім «Дом Мусінскага» за жылую высотку на Нямізе, вядомы якраз найбольш па гэтым праекце.

У 50-х і 60-х яму быў давераны цэнтральны праспект Мінска ад БНТУ да плошчы Калініна, стварэнне будынка мінскага выканкама, другога корпуса гатэля «Мінск» і палаца мастацтваў на Казлова.

Архітэктар Міхаіл Гаўхфельд 

Міхаіл Гаўхфельд заўсёды быў крыху ў цені сваіх больш вядомых калег, але яго ўклад у развіццё Мінска неацэнны, асабліва ў новы час.

Гэты архітэктар стварыў футбольны манеж, падземны гандлёвы цэнтр «Сталіца», цяперашняе аблічча праспекта Дзяржынскага, пасольства Казахстана (у суаўтарстве).

У мінулым Гаўхфельду двойчы даручалася рэканструяваць стадыён «Дынама» —спачатку з надбудовай казырка да Алімпіяды-80, а пасля ў 1997-2003-м.

Верагодна, найбольш нечаканымі работамі архітэктара можна лічыць комплекс інтэрнатаў Маторнага завода ля метро «Магілёўская».

Архітэктар Алег Вараб'ёў

Ну і Алег Вараб'ёў... Таленавіты архітэктар, які працаваў у Мінску ўжо больш за 50 гадоў.

Наогул гэта чалавек, які прыдумаў Салігорск, але для сталіцы ён, вядома, зрабіў больш. Гасцініца «Арбіта», гандлёвы цэнтр «Кірмаш», штаб «Беларускай калійнай кампаніі» на Машэрава, офісы банкаў у сталіцы і іншых гарадах… Вараб'ёў яшчэ ў 1991-м стварыў прыватную майстэрню.

Самая нечаканая, самая маштабная работа архітэктара — комплекс з гасцініцай Marriott на праспекце Пераможцаў.

Невядомая Беларусь. Куды паехаць палюбавацца прыродай і нетыповай архітэктурай