31.05.2024
31.05.2024

Гіпертанія, дыябет і нават рак. Як хваробы залежаць ад харчавання

logo
Здароўе дарослых
0
Памер шрыфта:
  • A
  • A
  • A

На працягу года ў чалавека абнаўляецца каля 98 % складу клетак цела з дапамогай ежы, вады, паветра. Харчаванне мае доўгатэрміновы ўплыў на арганізм і збой у ім можа прыводзіць да аліментарна-залежных захворванняў (абумоўленых недастатковым ці залішнім паступленнем харчовых рэчываў).

Да такіх адносяць атэрасклероз, гіпертанію, гіперліпідэмію, атлусценне, цукровы дыябет, астэапароз, падагру і нават некаторыя віды раку.

Што рабіць, каб пазбегнуць развіцця такіх сур'ёзных паталогій, расказала дацэнт кафедры агульнай гігіены БДМУ, кандыдат медыцынскіх навук, дацэнт Надзея Рабава.

Якія хваробы могуць узнікнуць з-за ежы?

еда

На фарміраванне паталагічных працэсаў у арганізме на 50 % уплывае лад жыцця (у тым ліку харчаванне), на 20 % — генетыка, яшчэ на 20 % — экалогія і на 10 % — даступнасць кваліфікаванай медыцынскай дапамогі.

Уплыў харчавання на арганізм вельмі кропкавы. У склад клетак уваходзяць розныя мікраэлементы, вітаміны, макранутрыенты, бялкі, тлушчы, вугляводы. І пры дэфіцыце ці лішку тых ці іншых кампанентаў харчавання павялічваецца верагоднасць узнікнення розных захворванняў у доўгатэрміновай перспектыве.

Эндакрынная сістэма, напрыклад, для нармальнага функцыянавання шчытападобнай залозы мае патрэбу ў ёдзе, а пры яго дэфіцыце павышаецца верагоднасць гіпатырэёзу. Пры недахопе жалеза развіваецца анемія, а недахоп фоліевай кіслаты можа паспрыяць атлусценню.

Аматары тлустага мяса рызыкуюць захварэць на рака тоўстай кішкі, а лішак солі можа стаць адной з прычын раку прамой кішкі.

Існуюць крытычныя перыяды антагенезу (індывідуальнага развіцця арганізма), у якія здаровы лад жыцця, у прыватнасці, харчаванне, мае вызначальнае значэнне для забеспячэння здароўя і даўгалецця.

Так, вельмі важныя перыяды — гэта цяжарнасць, першыя тры гады жыцця і падлеткавы ўзрост. Мноства праблем са здароўем абумоўлена раннімі ўзроставымі парушэннямі абменных працэсаў. На працягу жыцця абменныя кампенсаторныя магчымасці арганізма вычэрпваюцца, і з'яўляюцца хваробы, якія «стартавалі» шмат гадоў таму.

Няправільнае харчаванне дзяцей

Шматлікія даследаванні паказваюць, што дэфіцыт масы цела пры нараджэнні, лішак солі і бялку ў ежы павялічваюць шанцы сардэчна-сасудзістай паталогіі і метабалічнага сіндрому ў будучыні.

Функцыянальныя парушэнні страўнікава-кішачнага тракту прыводзяць да хвароб гэтай сістэмы.

Нерацыянальнае харчаванне малых можа спрыяць частым ВРВІ, хвароб органаў дыхання ў дарослым узросце.

Непрацяглае грудное выкормліванне можа стаць адной з прычын парушэння імуннага статусу і нервова-псіхічных парушэнняў, асацыяльных паводзін.

Няправільнае харчаванне дарослых

Харчаванне дарослых

Friends enjoying lunch

Асноўныя парушэнні ў дарослых — гэта незбалансаванае і нерацыянальнае харчаванне з дэфіцытам якаснага жывёльнага бялку, поліненасычаных тлустых кіслот, вітамінаў, макра- і мікраэлементаў, харчовых валокнаў. І ў той жа час — з лішкам жывёльных тлушчаў, цукру, солі.

Гэты дэфіцыт назіраецца практычна ва ўсіх узроставых і сацыяльных групах з рознай масай цела круглы год.

Сярэднестатыстычны жыхар развітой краіны становіцца хранічна хворым ужо з 30-35 гадоў, а то і раней. Гэта выяўляецца ў такіх праблемах, як:

  • атлусценне, немагчымасць схуднець пры дыетах,
  • галаўныя болі, мігрэні,
  • парушэнні паставы, ацёкі,
  • адсутнасць эфекту ад фізічнай нагрузкі, фітнесу,
  • праблемная скура (сухая, друзлая, маршчыністая, целюліт, вугравы сып),
  • дэпрэсіі, страхі, раздражняльнасць,
  • зніжэнне палавой цягі,
  • парушэнне цыклу ў жанчын,
  • парушэнне сну, бессань,
  • зніжэнне імунітэту.

Безумоўна, аліментарна-залежныя захворванні бываюць выкліканы некалькімі прычынамі, але роля харчавання тут высокая.

Лекары адзначаюць, што павялічылася колькасць пацыентаў з метабалічным сіндромам:

  1. Так, калі ахоп таліі ў жанчын > 88 см, а ў мужчын > 102 см, то ў наяўнасці чэраўное атлусценне.
  2. Артэрыяльная гіпертэнзія — гэта артэрыяльны ціск > 130/85 мм рт. сл.
  3. Лішак тлушчу ў крыві: халестэрын крыві > 5,2 ммоль / л, трыгліцерыдаў крыві > 1,7 ммоль / л.
  4. Няздольнасць клетак атрымліваць з крыві глюкозу (інсулінарэзістэнтнасць — цукровы дыябет 2 тыпу).

Калі такім людзям не аптымізаваць харчаванне, то працягласць іх жыцця будзе не больш за 15 гадоў.

Кожны 4-ты беларус мае атлусценне

На першым месцы сярод фактараў, якія ўплываюць на павелічэнне агульнай захваральнасці і смяротнасці насельніцтва — залішняя маса цела з прычыны назапашвання тлушчавай тканіны. Атлусценне небяспечна яшчэ і тым, што садзейнічае з'яўленню спадарожных захворванняў.

Статыстыка насцярожвае: з года ў год расце колькасць поўных людзей.

Сусветная арганізацыя здароўя адзначае, што з 1990 г. паказчыкі атлусцення сярод дарослых павялічыліся больш чым удвая, а сярод падлеткаў — у 4 разы.

У 2022 г. залішнюю масу цела мелі 43 % дарослых, а 16 % пакутавалі ад атлусцення (кожны восьмы чалавек у свеце).

Калі ў 1990 г. атлусценне было толькі ў 2 % дзяцей і падлеткаў ва ўзросце 5-19 гадоў (31 млн. чалавек), то да 2022 г. гэты паказчык вырас да 8 % (160 млн. чалавек).

У Беларусі залішняя маса цела сустракаецца ў 60 % дарослага насельніцтва, 25 % маюць атлусценне. Сярод дзяцей і падлеткаў сітуацыя не лепшая: 20-25 % пакутуюць на атлусценне.

 

Наступствы атлусцення

У 2019 г. перавышэнне аптымальных значэнняў індэкса масы цела стала прычынай 5 млн. выпадкаў смерці ад неінфекцыйных захворванняў: сардэчна-сасудзістых, дыябету, раку, неўралагічных расстройстваў, хранічных рэспіраторных захворванняў, расстройстваў стрававання.

Асабліва трывожыць медыкаў рост атлусцення сярод непаўналетніх, таму што культура харчавання закладваецца з дзяцінства, з сям'і, і ў далейшым такіх пацыентаў дастаткова складана лячыць у дарослым узросце.

Наступствы дзіцячага і падлеткавага атлусцення:

  • павышэнне рызыкі і больш ранняе развіццё розных неінфекцыйных захворванняў: цукровы дыябет 2 тыпу, сардэчна-сасудзістыя паталогіі,
  • неспрыяльныя псіхасацыяльныя наступствы,
  • зніжэнне паспяховасці ў школе і якасці жыцця, што пагаршаецца негатыўным стаўленнем, дыскрымінацыяй і булінгам з боку навакольных (пасля гэта прыводзіць да парушэння харчовых паводзінаў).

Эпідэмія атлусцення таксама спараджае сур'ёзныя эканамічныя наступствы ў краінах.

Прафілактыка і лячэнне аліментарна-залежных захворванняў

Лячэнне

Кожны можа паспрабаваць скараціць рызыкі, змяніўшы харчаванне і павялічыўшы фізічную актыўнасць. Але фактары, закладзеныя ў дзяцінстве, у любым выпадку будуць уплываць на здароўе.

Калі ж вы плануеце нараджэнне дзіцяці, то прыслухайцеся да гэтых простых парад, каб першапачаткова закласці ў ім прыхільнасць да здаровага ладу жыцця:

  1. Выконвайце нормы набору вагі падчас цяжарнасці.
  2. Прытрымвайцеся выключна груднога гадавання ў першыя паўгода пасля нараджэння дзіцяці і працягвайце да ўзросту 2 гадоў ці даўжэй.
  3. Прывучайце дзіця да здаровага харчавання, фізічнай актыўнасці і паўнавартаснага сну незалежна ад яго цяперашняй масы цела.
  4. Абмяжуйце час перад экранам кампутара і за гаджэтамі.
  5. Не купляйце салодкія напоі і абмяжуйце высокакаларыйныя прадукты харчавання, заахвочвайце здаровыя харчовыя звычкі.
  6. Важны здаровы лад жыцця ўсёй сям'і: правільнае харчаванне, фізічная актыўнасць, працягласць і якасць сну, адмова ад тытуню і алкаголю, эмацыйная самарэгуляцыя.
  7. Абмяжуйце спажыванне калорый, крыніцай якіх з'яўляецца агульнае ўтрыманне тлушчаў і цукроў у рацыёне, і павялічце долю садавіны і гародніны, а таксама бабовых, цэльназерневых і арэхаў.

*Інфармацыя агучана ў рамках XXIX Міжнароднага медыцынскага форуму "Ахова здароўя Беларусі - 2024"

Харчаванне пры анкалогіі: ці патрэбныя вітаміны анкапацыентам

Матэрыялы на сайце slushna.by носяць інфармацыйны характар і прызначаныя для адукацыйных мэтаў. Інфармацыя не павінна выкарыстоўвацца ў якасці медыцынскіх рэкамендацый. Ставіць дыягназ і прызначае лячэнне толькі ваш урач. Рэдакцыя сайта не нясе адказнасці за магчымыя негатыўныя наступствы, якія ўзніклі ў выніку выкарыстання інфармацыі, размешчанай на сайце slushna.by

0

У журналістыцы з 1999 года. Любімая тэма – чалавек, яго лёс. Упэўнена: толькі той матэрыял будзе жыць, які прапушчаны аўтарам праз сэрца, прачулы да апошняй коскі. Сухія ж, шаблонныя артыкулы не затрымаюцца ў памяці чытача, не паўплываюць на яго светаўспрыманне... Вельмі люблю сваю працу. Але штораз, паказваючы герою матэрыялу гатовы нарыс, хвалююся, быццам здаю важны іспыт: ці здолела зберагчы-перадаць словамі тое самае, асабістае? Ці адгукаецца душа на радкі? Цвёрда перакананая, што «маленькіх» людзей не бывае. Веру ў закон сеяння і жніва.