Архив постов: Кастрычніка 2025

За апошнія два стагоддзі чалавецтва перажыло 7 пандэмій халеры, агульная працягласць якіх склала 103 гады. Самая доўгая доўжылася 24 гады — з 1899 па 1923-ці. На жаль, не абмінула хвароба і Беларусь: успыхвалі эпідэміі, выміралі цэлыя вёскі, будаваліся халерныя баракі…

Карціна Роберта Сеймура "Халера топчыцца па людзях" (1831).

З гісторыі…

Першыя вядомыя выпадкі халеры зафіксаваныя ў медыцынскіх запісах V стагоддзі да н.э., і з тых часоў халера не раз наносіла масавыя смяротныя ўдары па чалавецтву. Калі чуму і воспу людзі адолелі, то гэтая хвароба і па сёння нішчыць насельніцтва Зямлі.

Першыя эпідэміі халеры пачыналіся ў Індыі і далей распаўсюджваліся па кантынентах разам з развіццём гандлю. Упершыню ў Еўропе эпідэмія халеры з’явілася ў пачатку 19 стагоддзя з Ірана праз Турцыю. Спачатку яе не адрознівалі ад сярэднявечнай чумы.

Самая першая пандэмія халеры Беларусь, ды і Еўропу ў цэлым, абмінула. З 1816 па 1824 гады яна лютавала ў Азіі і дайшла да Астрахані. Затое другая, што распачалася ў 1829-м годзе, распаўсюдзілася на ўсе кантыненты. Прыйшла яна і ў нашу краіну. Па беларускіх землях моцныя хвалі халеры прайшліся ў 1831, 1848, 1855, 1893 і 1910 гадах. У Гродзенскай губерні, напрыклад, з красавіка па кастрычнік 1831 захварэлі 1942 чалавекі, з якіх амаль палова (48,7 %) памерлі. Высокая лятальнасць тлумачылася адсутнасцю як ведаў аб прыродзе хваробы, так і эфектыўных метадаў лячэння.

Наступныя эпідэміі — у 1848, 1853 і 1855 гадах — таксама закранулі гэты рэгіён. Напрыклад, у 1853 годзе ў Гродзенскай губерні зарэгістравалі 727 выпадкаў з лятальнасцю 32 %. У Лідзе ў тым самым годзе халера з'явілася з-за рэкрутаў, якія праходзілі праз горад.

Кожная ўспышка суправаджалася панікай, чуткамі і недаверам да ўладаў.

У Мінску у 1848-м годзе халера «выкасіла» 1100 чалавек. На гэты раз хваробу завезлі з Турцыі. А брамай, праз якую яна ў 1865 годзе пракралася ў Расійскую імперыю, стала Адэса, адкуль халера пайшла па ўсёй краіне. Да 1866 года эпідэміяй было ахоплена 49 абласцей і губерняў, у тым ліку Мінская і Магілёўская.

Пошасць 1893 года на беларускія землі была занесена параходамі праз Кіеў — найперш у Пінск. У той час у Пінскім павеце павыміралі цэлыя вёскі. Затым хвароба распаўсюдзілася па Бабруйшчыне і Навагрудчыне. У Любчы захварэла 14 чалавек на вуліцы ўздоўж Нёмана, і 9 з іх памерла.

Такія гарады, як Мінск, Гродна, Віцебск і Магілёў, пакутавалі мацней з-за шчыльнага насельніцтва і дрэннай санітарыі.

Вобраз смерці, якая выкашвае с хворых халерай. Вокладка часопіса пач. XX века.

Народныя ўяўленні і метады лячэння

Беларусы даўней халеру ўяўлялі як жанчыну ў белым адзенні з распушчанымі валасамі і палаючымі вачыма, якая раскідвае нейкае шкоднае зерне, з хуткасцю маланкі лётае па гарадах і вёсках, пазначае дамы, дзе потым памруць людзі. Таксама халера магла з’яўляцца ў вобразе дзяўчыны, якая атручвае паветра, махаючы чорнай або чырвонай хусткай. Вядомыя персаніфікацыі халеры і ў выглядзе чорнай каровы або белага сабакі.

Калі хвароба прабіралася ў вёску і пачынала там лютаваць, то на дарогах раскладалі жывы агонь, здабыты трэннем дрэва аб дрэва. Такі агонь павінен быў гарэць дзень і ноч. Таксама па абодвух канцах вёскі закопвалі ручнік-абыдзённік, папярэдне напрадзены і вытканы за адну ноч. А на гэтых месцах ставілі ахоўныя драўляныя крыжы. Бывала вёску абводзілі ніткай, спрадзенай за адну ноч. Вядомыя і выпадкі, калі на хатах, варотах і дзвярах дзёгцем рабілі надпісы накшталт: “Дома нікога няма”. Дзейснымі ад хваробы лічылі амулеты з костак і сківіц шчупака, якія таксама замацоўвалі на хатах.

Шырока быў распаўсюджаны абрад абворвання вескі — правядзення вакол паселішча магічнай баразны. У розных раёнах абрад праводзіўся па-рознаму. У ім звычайна ўдзельнічалі цнатлівыя дзяўчаткі-падлеткі, удовы, салдаткі. Яны збіраліся разам, распраналіся дагала, распускалі валасы, упрагаліся ў саху і праводзілі магічную баразну вакол вёскі, на месцы злучэння ставілі крыж. Рабілі гэта апоўначы ці да ўзыходу сонца. Уся працэсія паднімала неймаверны шум і крык, каб напалохаць і выгнаць халеру з паселішча.Часам для гэтага нават забівалі котку ці сабаку, якія выпадкова сустрэліся на шляху шэсця, бо лічылі, што ў іх ператварылася хвароба.

Рытуальнае абворванне.

Калі аднавяскоўцы ведалі пра выкананне абраду, то зачынялі свае вароты, дзверы і вокны. Калі ж гэта рабілі таемна, то выпадкова сустрэтага мужчыну маглі і пабіць. Месцамі абрад выконвалі браты-блізняты на валах-блізнятах ці запрагалі двух аднагодкаў-цёзак з аднолькавым колерам валасоў.

Шматлікія звесткі захаваліся пра тое, што пасля таго, як эпідэмія мінала, у памяць збаўлення ад яе ладзілі хрэсныя працэсіі, ставілі каплічкі, калоны, крыжы і камяні, на якіх выбівалася памятная дата.

Жахлівыя абрады і забабоны

У 19 стагоддзі існавала павер’е, што калі разам з нябожчыкам закапаць жывымі чорную котку, сабаку ці курыцу, то хвароба знікне. Так, у сяле Бронным Рэчыцкага павета падчас эпідэміі халеры жывымі закапалі ката і шчупака. У вёсцы Каменка на Навагрудчыне адзін селянін разам з памерлым сынам закапаў восем жывых катоў.

Зафіксаваныя выпадкі, калі раскопвалі магілу памерлага ад халеры, адсякалі яму галаву, клалі яе паміж ног і зноў засыпалі. У этнаграфічнай літаратуры сустракаюцца звесткі, што пасля раскопвання магілы першага памерлага ад халеры, у яе ўбівалі асінавы кол і былі ўпэўнены, што пошасць пасля гэтага спыніцца. У 1848 годзе святар з вёскі Вялікія Жухавічы (цяпер на тэрыторыі Карэліцкага раёна) паведамляў ў Навагрудскую паліцэйскую ўправу, што па парадзе фельчара Афанасія Рубцова сяляне сабраліся на могілках, раскапалі магілу Юстыны Юшковай і ўбілі туды асінавы кол. Потым засыпалі пахаванне і разышліся ў спадзяванні, што халера знікне. Але эпідэмія працягвалася яшчэ два тыдні. Разам з іншымі памёр і ініцыятар падзей фельчар Рубцоў.

Па судзебных справах вядомыя і чалавечыя ахвярапрынашэнні. У некаторых вёсках ў сярэдзіне 19 стагоддзя існавала жудаснае павер’е: калі жыўцом закапаць першага хворага, то знікне і сама халера. Урадавы часопіс “Журнал Министерства Юстиции” і газета “Неделя” паведамляюць пра шэраг такіх выпадкаў. Так, у 1831 годзе ў вёсцы Любішчыцы Слонімскага павета  (цяпер Івацэвіцкі раён Брэстчыны) паклалі ў яму і жывой закапалі жанчыну з пеўнем і варонай. Потым сяляне, якія ўдзельнічалі ў такім абрадзе, былі пакараныя ўдарамі бізуна і сасланыя на катаржныя работы.

У гэтым жа годзе ў адной з вёсак на Гродзеншчыне жыўцом сабраліся пахаваць нават святара. Ён выратаваўся тым, што ўпрасіў сваіх прыхаджан даць яму магчымасць падрыхтавацца да смерці.

У пасцелі хворага.

У 1855 годзе ў вёсцы Аканавічы (цяпер гэта тэрыторыя Карэліцкага раёна) фельчар Андрэй Казакевіч зацягнуў на могілкі 70-цігадовую Лукію Манькаву і ў час пахавання памерлых ад халеры дзяцей кінуў яе ў яму. Потым усе прысутныя засыпалі магілу. У Навагрудскім земскім судзе па гэтым здарэнні была ўзбуджана крымінальная справа. Потым справу з-за яе незвычайнасці перадалі ў Мінскі губернскі крымінальны суд, а затым у Санкт-Пецярбург на разгляд Урадавага Сената. Вінаватых у Навагрудку публічна пакаралі 70 ударамі і на 12 год саслалі на катаржныя работы ў руднікі.

У 1872 годзе газета “Неделя” ў артыкуле пад назвай “Варварство народного суеверия”, падпісанага крыптонімам А. С., прыводзіла выпадкі з вёскі Таркачы (цяпер на тэрыторыі Дзятлаўскага раёна Гродзеншчыны). Аўтар паведамляе, што гэтую гісторыю яму ў 1860-я гады расказала сялянка Марцэля Майсейчыкава, якая выпадкова выратавалася ад смерці.

Разам з трохгадовай дачкой Аленай яна захварэла на халеру. Аднаго дня раніцай да яе прыйшла павітуха і сказала па сакрэце, што аднавяскоўцы вырашылі яе пахаваць жыўцом дзеля спынення халеры і параіла рыхтавацца да смерці. Марцэля пачала плакаць і кленчыць, што не хоча паміраць, што ў яе малыя дзеці. Хутка ў хату прыйшлі п’яныя сяляне, а з імі нават дзясяцкі. Яны заяўлялі, што святар дазволіў правесці з ёй такі абрад. Выратавала тое, што неўзабаве прыйшоў кум жанчыны і, даведаўшыся пра сітуацыю, запатрабаваў спытаць дазволу ў валасным праўленні. Неўзабаве прыбеглі брат і муж Марцэлі ды выгналі сялян з хаты.

Але тыя  не супакоіліся і праз дзён пяць пахавалі іншую жанчыну  – Соф’ю Майсейчыкаву. У яе не было родных, якія маглі б абараніць яе…

Ліхаманка — дух небяспечнай хваробы Як спраўляліся з ёй даўней беларусы?

У старажытныя часы людзі выкарыстоўвалі ў лячэбных мэтах усё, што мелася пад рукой. Ды і ў наш час сыравінай для вырабу сродкаў служаць не толькі расліны, казуркі, але і розныя  жывёлы, у тым ліку земнаводныя, сярод якіх людзі спрадвеку вылучалі жаб і лягушак.

Лягушка ці жаба?

Пакрытая бародаўкамі вільготная скура, вырачаныя вочы — усё гэта выклікала ў людзей страх, непрыязь і агіду. Даўней на беларускіх землях жабы лічыліся спадарожнікамі ведзьмаў. Пазней людзям стала вядома пра гаючыя ўласцівасці гэтых жывёл, і стаўленне да іх пачало паступова мяняцца.

Лягушка і жаба — гэта бясхвостыя чатырохлапыя земнаводныя. Лягушкі маюць мокрую гладкую скуру, доўгія лапы, жывуць групамі каля вадаёмаў. У жаб скура больш сухая, барадаўчатая, кароткія лапы. Яны жывуць паасобку на сушы, але аддаюць перавагу вільготнаму асяроддзю. Ікра ў лягушак у выглядзе камкоў, а ў жаб — доўгія ніці. Калявушныя залозы выдзяляюць яд. Яд лягушак можа выклікаць галюцынацыі, а яд жабак — загойвае раны.

У народных традыцыйных вераваннях абедзьве гэтыя жывёліны лічацца хтанічнымі істотамі і сімваламі плоднасці. З імі звязаны шматлікія легенды і павер’і.

Сродак любоўнай магіі

Паводле міфалагічных уяўленняў, у лягушак, як і ў вужоў, ёсць свой цар з каронай на галаве. Вобраз лягушкі шырока прадстаўлены ва ўсходнеславянскай вышыўцы. Голас лягушкі звязваецца з громам. Лічыцца, што ад пляўка лягушкі ў вочы, чалавек слепне, а хто кладзе з сабой у ложак котку, у таго ад яе муркатання ў галаве заводзяцца лягушкі.

Лягушка выкарыстоўвалася ў любоўнай магіі. Каб прывабіць каханага, трэба было суровай ніткаю, працягнутай з дапамогаю іголкі праз дзвюх лягушак, дакрануцца да жаданага чалавека. Існаваў і такі абрад. Шукалі дзвюх лягушак у працэсе спарвання, клалі іх у прадзіраўлены гаршчок і беглі да бліжэйшага мурашніка. Там закопвалі гаршчок з лягушкамі, а праз тры дні выкопвалі яго. Сярод костак гэтай істоты знаходзілі “відэлец” і “кручок”. Варта было дакрануцца да дзяўчыны “кручком”, і яна пачынала кахаць таго, хто здзейсніў чараўніцтва. А калі трэба было пазбавіцца ад любоўных чар, то адштурхоўвалі яе відэльцам, і каханне мінала.

Паводле павер’яў, “варкаванне” лягушкі было прыкметай змены надвор’я, звычайна гэта паказвала на дождж. Лягушка выступае і як каляндар для пачатку палявых прац. Так, буракі сеюць толькі тады, калі пачынаюць квакаць лягушкі. Пры дапамозе лягушак выклікалі дождж: іх прывязвалі дагары нагамі да плоту, ці разрывалі і хавалі каля крыніцы, або кідалі ў калодзеж ці на дарогу.

Каб пазбавіцца ад розных хвароб, таксама ўжывалі гэтых земнаводных. Сушаных іх таўклі, сыпалі ў ваду і ўжывалі ўнутр. Ад кашлю пілі навар з лягушак. Жывых лягушак выкарыстоўвалі ад жару. Іх прыкладалі да цела, вешалі на шыю, клалі за пазуху. У некаторых мясцінах высушаную лягушку таўклі ў парашок, зашывалі ў мяшэчак і некаторы час насілі на шыі, а потым выкідвалі на перакрыжаванне дарог.

Ад укусаў змяі і насякомых да раны брушкам прыкладалі жывых лягушак, мяняючы іх па меры акалявання.

У сярэдзіне 19 стагоддзя этнограф і археолаг А. Кіркор на тэрыторыі паўночна-заходняй Беларусі занатаваў, што да ранак ад укусаў прыкладалі лягушку, разарваную напалам, а затым пасыпалі нюхацельным тытунем, палівалі віном і малаком. У некаторых вёсках бралі гаршчок кіслага малака, кідалі туды лягушку і толькі потым яе прыкладалі да ўкушанага месца.

Ад шалудзівасці на галаве жывых лягушак клалі ў пусты гліняны гаршчок, закрывалі накрыўкай і замазвалі так, каб не выходзіла пара. Гаршчок некалькі разоў ставілі ў печ, каб лягушкі там добра высахлі. Потым іх даставалі і пераціралі на парашок. Такім парашком пасыпалі намазаную салам галаву хворага. Псіхічнахворым лягушкамі абкладвалі галаву.

Ад трасцы (ліхаманкі) знойдзеную на дарозе расчаўленую коламі лягушку спальвалі і попелам абкурвалі хворага. Нашча пілі настоены  на лягушцы вінны воцат або настой яе высушанай печані. Каб не захварэць на ліхаманку цягам года, кідалі праз плячо лягушку, знойдзеную напярэдадні свята Юр’я. Ад малярыі выкарыстоўвалі настой з лягушыных лапак. Рожу лячылі менавіта вясной. Дзеля гэтага рукамі расціралі ікру з жывой лягушкі. Рукі абціралі анучкай і даволі хвораму выцерці пашкоджаныя месцы. Меркавалі, што моц такіх лекаў дзейнічае цэлы год.

Каб паменшыць зубны боль і ўхіліць крывацечнасць дзяснаў раілі прыкладваць аладкі з парашка падсушаных лягушак да балючых месцаў.

Жаба = ведзьма?

У традыцыйных вераваннях беларусаў жабы — гэта людзі, якія перакінуліся ў земнаводных у выніку сусветнага патопу ці злоснага праклёну. У некаторых месцах жабу лічаць чараўніцай, а часам дачкой жанчыны і вужа. У міфалогіі жаба выступае як жонка бога Грымотніка. Паводле павер’яў, жаба або рапуха мае ўраклівы позірк: калі гляне ў вочы чалавеку, то накліча на яго сухоты. Рапуху падазравалі ў кантактах з чортам і меркавалі, што пад яе абліччам хаваецца ведзьма.

У некаторых вёсках яшчэ і ў наш час кажуць, што ў засуху, каб выклікаць дождж, трэба забіць жабу. А калі задажджылася, дык перасцерагаюць дзяцей, каб, наадварот, жаб не білі, а то дождж не перастане. Таксама верылі, што дождж будзе і тады, калі па агародзе скачуць маленькія жабкі.

 З жабамі звязаны розныя прыкметы і павер’і. Так, вельмі пашырана было павер’е, што цяжарнай жанчыне нельга калечыць жабу ці пераступаць цераз яе — інакш дзіця будзе гарбатае і доўга не навучыцца хадзіць. Таксама няможна гаварыць на немаўлятку “жаба”, бо потым тры дні яно не будзе расці. А вось прысутнасць жабы ў агародзе гарантуе добры ўраджай бульбы. Гуркі ж садзілі, як першы дзень жаба закрумкае на вадзе. Гаспадыні зберагалі ўлетку малако ад хуткага скісання тым, што пускалі туды жывых жабаў.

Тым не менш, забаранялася браць у рукі гэтых земнаводных, бо тады “паробяцца бародаўкі”. Жабу не трэба і дражніць, бо “як рассердзіцца да сікне ў вочы, то будуць вельмі балець, а падчас то й зусім аслёпнеш”, казалі даўней беларусы. Верылі: калі ў доме завяліся жабы, будзе бяда яго насельнікам. Бачыць жабу ўва сне азначала непрыемнасць, зайздрасць, страту маёмасці або непрыемнае спатканне. Лавіць жабу ўва сне — дарэмныя турботы.

Доктар Ква

У народнай медыцыне калі балела ў грудзях (такая хвароба таксама мела назву жаба), дык на кавалку бярозы выразалі выяву гэтай жывёлкі і прыкладалі яе пад бараду. Скурку рапухі выкарыстоўвалі і для тэрапіі трафічных язваў. З гэтай мэтай рэкамендавалі ўжываць скуру з тлушчам з жабечай лапаткі. Яе трэба было прыкласці да балючага месца і забінтаваць.

Ранкі ад укусаў змей і насякомых лячылі каменем-жабінцам. Гэты камень здабывалі такім чынам: садзілі вялікую жабу-рапуху ў гліняны гляк з дзірачкамі, завязвалі і ставілі ў мурашнік. Мурашы пранікалі праз дзірачкі і аб’ядалі мяса. Паміж касцямі ўтвараўся згустак – лячэбны камень. Такім каменем націралі ўкус.

У выглядзе жабаў уяўляюць мноства гарлавых хвароб. Існуе павер’е, што жаба падкрадаецца да чалавека, які спіць з раскрытым ротам, прасоўвае ў рот сваё доўгае джала і праводзіць ім па горле, якое ўмомант чырванее. Калі зняць і спаліць скуру спайманай жабы, можна спадзявацца, што хвароба не прыстане.

Ад рожы пазбаўляліся такім чынам: націралі ўвесну рукі “жабіным харкавіннем”. Таксама былі ўпэўнены, што  нашмараваная і высушаная ўвесну на палатне і потым змочаная ў вадзе жабіна ікра, калі яе прыкласці да хворага месца, абавязкова адгоніць рожу. Высушаную і стоўчаную скуру рапухі ўжывалі ўнутр для паляпшэння сардэчнай дзейнасці і памяншэння ацёкаў. Пры лячэнні шпор рапуху разрывалі напалам, прыкладвалі да падэшвы нагі і так хадзілі. Яе ж прыкладвалі пры закупорванні вен на назе.

Калі ж у чалавека здаралася гнойная ангіна, трэба было знайсці на рацэ жабу, узяць яе ў рукі і ўзмоцнена дыхаць сваім ротам на адлегласці 0,5 см у яе рот. Праз некалькі хвілін жаба пачынала раздзімацца і часта дыхаць. Тады яе выпускалі. Звычайна яна рабіла не больш за тры скачкі і памірала.  Хворы ж чалавек на працягу некалькіх гадзін мусіў адчуваць сябе нашмат лягчэй.

Час лечыць? Сакральнасць у народнай медыцыне

Што рабіць, калі ў кватэры з’явіліся пасцельныя клапы? Па якіх прыкметах можна зразумець, як даўно гэта адбылося? Як выглядаюць укусы клапоў? Ці можна за адзін раз пасля дэзінфекцыі поўнасцю пазбыцца гэтых паразітаў? Колькі нельга знаходзіцца ў памяшканні пасля апрацоўкі?

Спыталі ў энтамолага УП «Цэнтр прафілактычнай дэзінфекцыі» Алены Цярлецкай і біёлага, навуковага супрацоўніка кампанii «Экасепт» Валерыі Качан.

Як выглядае пасцельны клоп?

Пасцельная клоп – бяскрылае насякомае ад 3 да 5 мм даўжынёй. У галоднага клапа цела светлае, белаватае або светла-рудое, пасля насычэння крывёю ён цямнее, часам ажно да чорнага колеру. Раздушаныя сытыя клапы пакідаюць на ложку бурыя плямы, якія часта з’яўляюцца першай прыкметай таго, што завяліся паразіты, распавяла Алена Цярлецкая.

Клапы асабліва актыўныя з 3 да 6 гадзін раніцы. Насякомыя вельмі рухомыя і дужа хутка перамяшчаюцца. Дзякуючы гэтаму яны за лічаныя хвіліны могуць дабрацца з любога кутка кватэры да ложка. Час насычэння ў іх – 20-25 хвілін.

Алена Цярлецкая: У клапоў вельмі добра развітыя органы нюху, дзякуючы чаму яны здольныя выяўляць сваю ахвяру (крыніцу ежы) на значнай адлегласці. Сілкуюцца 1 раз на 5-10 дзён. Сытае насякомае ператраўляе ежу ўжо ў гняздзе.Падчас аднаго кармлення клоп спажывае аб’ём крыві, які ўдвая пераўзыходзіць яго ўласную масу цела, таму лічынкі клапоў растуць вельмі хутка, а дарослыя самкі адкладаюць яйкі амаль кожны дзень. Лічынкі выводзяцца на 5-6 дзень і дасягаюць дарослых памераў прыкладна праз месяц. Прычым кусаюцца як дарослыя асобіны клапоў, так і іх лічынкі.

Як вызначыць, адкуль з’явіліся клапы?

Вызначыць крыніцу заражэння клапамі – задача не з лёгкіх, кажа Алена Цярлецкая. Клапы здольныя патрапіць у хату з багажом пасля паездкі, а таксама з мэбляй, адзеннем, ад суседзяў, праз плінтус, уваходныя дзверы, вокны, разеткі, выключальнікі, вентыляцыйныя шахты і г.д. У цёплы час могуць перапаўзаць у кватэры па вонкавых сценах будынкаў.

Разам з тым, дадала Валерыя Качан, часцей за ўсё клапоў у дом заносіць сам чалавек.

Валерыя Качан: Бывае, людзі вяртаюцца з адпачынку або камандзіроўкі і прывозяць клапоў нават з дарагіх гатэляў. Яшчэ адзін важны фактар ​​– гэта купля патрыманай мэблі ці рэчаў. Заражаная канапа або крэсла гарантавана стане крыніцай праблемы.У нашай практыцы гэта адна з самых частых прычын, па якой клапы з’яўляюцца ў звычайных сем’ях. Апрача гэтага, насякомыя актыўна мігруюць паміж кватэрамі ў шматкватэрных дамах. Мы назіралі выпадкі, калі ўсяго за месяц заражаліся адразу 3-4 кватэры па адным стаяку.

Як зразумець, што дома завяліся клапы?

Гнёзды клапоў можна выявіць у шчылінах, у адтулінах сцен, каля дзвярных і аконных рам, у мэблі, пад дыванамі, за карцінамі і люстэркамі, у складках і швах матрацаў, іншых рэчах хатняга ўжытку.

Алена Цярлецкая: Адна з прыкмет, што ў доме завяліся клапы, – з’яўленне раніцай укусаў на целе, якія адрозніваюцца ад укусаў іншых насякомых.Клапы для насычэння смокчуць кроў паслядоўна з некалькіх ран. Таму іх укус на целе чалавека выглядае як невялікі ланцужок, які складаецца з 2-5 чырвоных кропак. Больш за тое, раздушаныя і сытыя клапы пакідаюць на ложку бурыя плямы.

У сваю чаргу, патлумачыла Валерыя Качан, зразумець, як даўно адбылося заражэнне, можна толькі па ўскосных прыкметах. Калі ў кватэры знаходзяцца адзінкавыя асобіны, гэта азначае, што калонія зусім маладая, ёй не больш за месяц. А вось наяўнасць яек, лічынак розных стадый і скінутых хітынавых абалонак сведчыць пра тое, што насякомыя жывуць тут ужо як мінімум 1-2 месяцы.

Як пазбыцца няпрошаных “гасцей”?

Пры выяўленні пасцельных клапоў варта адразу звярнуцца да спецыялістаў, якія займаюцца правядзеннем вынішчальных дэзінсекцыйных мерапрыемстваў. Самастойна гэта зрабіць складана.

Перад апрацоўкай, адзначыла Алена Цярлецкая, кватэру трэба старанна падрыхтаваць. Абавязкова зняць і згарнуць усе насценныя дываны. Дываны на падлозе таксама неабходна згарнуць, адсунуць ад сцен мэблю, якая перасоўваецца. Неабходна паклапаціцца пра лекі і прадукты харчавання. Усё скласці ў кантэйнеры са шчыльнымі вечкамі або схаваць у халадзільнік. Прыбраць посуд у кухонныя шафкі. Ад выпадковага патраплення вільгаці рэкамендуецца загарнуць бытавую тэхніку (тэлевізар, ноўтбук і г.д.) ахоўнай плёнкай або тканінай.

З ложка зняць пасцельную бялізну, а матрац падняць і прыхінуць да сценкі. Канапу вызваліць ад рэчаў (калі там штось захоўваецца) і па магчымасці паставіць яе на бок. Карціны, люстэркі (пры іх наяўнасці) зняць са сцен і павярнуць іх зваротным бокам. Апрацоўка праводзіцца пры адсутнасці людзей і хатніх жывёл. Пасля правядзення дэзінсекцыйных мерапрыемстваў (знішчэння насякомых) у кватэры нельга знаходзіцца як мінімум 6 гадзін.

Алена Цярлецкая: Апрацоўка адзення ад клапоў неабходная, калі вы былі ў памяшканні з насякомымі, а рэчы знаходзіліся побач з заражанай мэбляй, ложкам або пасцельнымі рэчамі. Клапы рэдка жывуць у вопратцы пастаянна, але могуць часова хавацца ў складках, кішэнях, швах, капюшонах – асабліва калі тканіна пахне чалавекам.Акрамя таго, яны здольныя хутка адкласці яйкі на паверхні тканіны. Такім чынам, пасцельныя клапы могуць быць перанесеныя ў іншыя памяшканні разам з рэчамі.

Другая апрацоўка памяшкання праводзіцца праз 10-14 дзён. Справа ў тым, што сродкі дэзінсекцыі, якімі праводзіцца апрацоўка, не дзейнічаюць на яйкі клапоў, і праз 5-6 дзён з іх могуць з’явіцца новыя лічынкі, якія таксама сілкуюцца крывёй чалавека, як і дарослыя клапы. Для таго каб яны не паспелі вырасці, ператварыцца ў дарослых клапоў і адкласці патомства, неабходна правесці другую апрацоўку кватэры. Пры вялікай заражанасці жылога памяшкання пасцельнымі клапамі можа спатрэбіцца павелічэнне колькасці апрацовак для дасягнення поўнага эфекту.

Паводле Валерыі Качан, апрацоўка кватэры звычайна займае ад 30 хвілін да 1 гадзіны. Дакладны час залежыць ад плошчы жытла, колькасці мэблі і ступені заражэння. Сапраўды, у большасці выпадкаў патрабуецца некалькі апрацовак. Аднак калі жыхары звярнуліся да спецыялістаў своечасова і насякомыя не паспелі распладзіцца, дастаткова і аднаразовай апрацоўкі.

Валерыя Качан: Па вяртанні жыхары мусяць добра праветрыць памяшканне. Праз некалькі гадзін можна правесці лёгкую вільготную прыборку тых паверхняў, з якімі людзі часта кантактуюць (ручкі дзвярэй, сталы, стальніцы, сядзенне ўнітаза).А вось генеральную прыборку адразу праводзіць не варта – інсектыцыдны бар’ер у цяжкадаступных месцах павінен захавацца, каб знішчыць насякомых, якія выжылі.

Больш за ўсё зваротаў паступае з Мінска і Мінскага раёна (27,18 % і 9,74 % адпаведна), а таксама з Гомельскай вобласці (16,14 %).

Гэта тлумачыцца высокай шчыльнасцю насельніцтва ў вялікіх гарадах – чым больш людзей пражывае ў рэгіёне, тым вышэйшыя шанцы з’яўлення і распаўсюджвання клапоў, падсумавала Валерыя Качан.