Архив постов: Мая 2021

Дыета – ды не тая

Пачаць варта з галоўнага. Наогул паняцце «дыета» крыху (а па сутнасці – кардынальна) адрозніваецца ад таго, што мы прывыклі разумець пад гэтым словам. Дыета – гэта лад і рэжым харчавання, заснаваны на пэўных правілах ужывання тых ці іншых прадуктаў, іх кулінарнай апрацоўцы, інтэрвалах прыёму ежы і г.д.

Даказана, што прадукты, якія складаюць аснову рацыёну, маюць прамы ўплыў на здароўе чалавека. Нездарма ў выпадку хваробы пры прызначэнні лячэння ўрач заўсёды рэкамендуе пацыенту захоўваць дыету, якая будзе спрыяць больш хуткаму акрыянню. Але ежа можа быць не толькі часткай комплекснай тэрапіі. Часам правільны рацыён і ёсць асноўнае лячэнне, як, напрыклад, пры цэліякіі.

Сапраўды, дзякуючы дыеце, г.зн. арганізацыі аптымальнага харчавання, можна таксама нармалізаваць вагу: пазбавіцца ад лішніх кілаграмаў пры залішняй масе цела альбо дадаць кілаграмы, якія адсутнічаюць пры дэфіцыце масы цела.

Ірына Савановіч:

– Але што такое аптымальнае харчаванне? Гэта поўнае забеспячэнне патрэбаў хворага і здаровага чалавека ў энергіі, у эсэнцыяльных макра- і мікранутрыентах, у мінорных біялагічна актыўных кампанентах ежы (флаваноідах, індолах, фітастэролах і інш.), якія аказваюць шматбаковае ўздзеянне на арганізм. У тым ліку, перашкаджаюць развіццю неінфекцыйных захворванняў.

Канцэпцыя аптымальнага харчавання грунтуецца на веданні ўсяго двух законаў:

• Адпаведнасці энергетычнай каштоўнасці рацыёну сутачным энергатратам
• Адпаведнасці саставу рацыёну патрэбам арганізма ў харчовых рэчывах і энергіі. Ёсць дакладна вызначаныя, навукова абгрунтаваныя нормы сутачнай патрэбы арганізма (у залежнасці ад узросту, полу, фізічнай актыўнасці і г.д.) у макра- і мікранутрыентах.

Парушэнне гэтых законаў мае прамы ўплыў на здароўе чалавека і вядзе да рызыкаў развіцця аліментарна-залежнай паталогіі, якая ў сваю чаргу з'яўляецца трыгерам неінфекцыйных захворванняў – сардэчна-сасудзістых, эндакрынных, анкалагічных і г.д.

У гэтым кантэксце самымі небяспечнымі для здароўя з'яўляюцца абмежавальныя дыеты, г.зн. якраз усе тыя дыеты, якія накіраваныя на зніжэнне вагі. Яны заснаваныя на абмежаванні каларажу рацыёну: дэфіцыт энергетычнай каштоўнасці рацыёну ў адносінах да энергіі, якая выдаткоўваецца, вядзе да зніжэння вагі, лішак – да набору кілаграмаў.

Абмежавальная дыета. Як зразумець, што гэта яна?

Па сцвярджэннях экспертаў-дыетолагаў, ёсць шэраг характэрных рысаў, уласцівых для абмежавальных дыетаў. Калі вы цяпер прытрымліваецеся пэўнай дыеты, паспрабуйце, напрыклад, задаць сабе некалькі пытанняў:

• Дыета нізкакаларыйная?
• Яе даволі складана ўпісаць у ваш лад жыцця?
• Прытрымлівацца гэтай дыеты на працягу доўгага часу не рэкамендуецца?
• Ці абяцае яна хуткае пахудзенне?
• Ці трэба купляць спецыяльныя прадукты альбо дабаўкі для захавання дыеты?
• Ці прадугледжвае дыета адмову ад пэўных прадуктаў альбо прадуктаў, якія складаюць вашу штодзённую карзіну харчавання?

Сцвярджальны адказ на любое з гэтых пытанняў дазваляе з вялікай доляй верагоднасці выказаць здагадку, што дыета носіць абмежавальны характар.

Ірына Савановіч:

– Ёсць цікавае даследаванне, заснаванае на аналізе 100 бестсэлераў па розных рэкамендацыях па харчаванні. Аказалася, што з 83 унікальных аўтараў гэтых методык толькі 28 былі ўрачамі і мелі медыцынскую адукацыю і толькі 3 – дыетолагамі. Іншыя аўтары адносіліся да самых розных прафесій, уключаючы асабістых фітнэс-трэнераў, блогераў і акцёраў.

Калі такая дыета для пахудзення ўзятая «з Інтэрнэту», ад сяброўкі, з папулярнай літаратуры, а не распрацаваная ўрачом-дыетолагам спецыяльна для вас, без папярэдняга медыцынскага абследавання, без уліку індывідуальных асаблівасцяў, стану здароўя, наяўнасці хранічных захворванняў, рызыка нанесці здароўю шкоду пры яе строгім захаванні вельмі вялікая. Доўгі перыяд знаходжання на абмежавальнай дыеце робіць развіццё аліментарна-асацыяваных захворванняў непазбежным.

Самыя небяспечныя дыеты

Кетадыета (кетагенная дыета)

Гэта нізкавугляводная дыета, якая даволі актыўна, калі не сказаць – агрэсіўна папулярызуецца знакамітасцямі сусветнага маштабу. Структура рацыёну кетадыеты ўключае: 70% тлушчаў, 25% бялкоў і 5% вугляводаў.

У якасці метаду пахудзення кетадыета сапраўды паказвае ўражлівыя вынікі. Але коштам чаго! Пры вострым дэфіцыце вугляводаў арганізм пачынае спальваць запасы тлушчу, перапрацоўваючы іх у кетонавыя целы, якія выкарыстоўваюцца як альтэрнатыўная крыніца энергіі.

Такі эфект дасягаецца пры ўмове строгага абмежавання спажывання вугляводаў. Некаторыя жыццёва важныя прадукты, якія служаць крыніцай вугляводаў, выключаныя з кетадыеты цалкам, напрыклад, малако, зерне, хлеб...

З-за недахопу каштоўных пажыўных рэчываў і харчовых валокнаў у першую чаргу парушаецца праца СКТ. Далей – больш. У маладых людзей кетадыета можа справакаваць кетаацыдатычную кому (выкліканую інтаксікацыяй арганізма кетонамі) і развіццё цукровага дыябету 1-га тыпу.

А вынікі кітайскага даследавання, якое праводзілася на працягу некалькіх дзесяткаў гадоў з удзелам 14 тысяч чалавек, кажуць пра тое, што нізкавугляводны рацыён можа стаць прычынай мігальнай арытміі і іншых парушэнняў сардэчнага рытму, справакаваць інсульт, інфаркт.

Характэрна, што першапачаткова кетагенная дыета распрацоўвалася ў якасці лячэбнага харчавання для людзей з хваробай Альцгеймера ды іншымі нейрадэгенератыўнымі захворваннямі, эпілепсіяй, але ніяк не для пахудзення. Пры гэтым яна меркавала кароткатэрміновае прымяненне пад строгім наглядам урача. Для здаровых людзей кетадыета не толькі не прызначаная, але і вельмі небяспечная.

Дыета Дзюкана

Спрэчкі з нагоды гэтай дыеты, распрацаванай, між іншым, урачом П'ерам Дюканам 21 год таму, не сціхаюць да гэтага часу. Меню дыеты заснаванае на вялікім утрыманні бялку.

Нягледзячы на ​​ўсе, здавалася б, аргументаваныя доказы аўтара пра бяспеку такога харчавання і магчымасці прытрымлівацца яго хоць усё жыццё, большасць вучоных і ўрачоў кажуць пра адваротнае, называючы дыету ці не самай небяспечнай для здароўя.

З аднаго боку, як і любая іншая дыета, заснаваная на абмежавальным прынцыпе, яна дапамагае пазбавіцца ад лішніх кілаграмаў. З іншага боку, высокая пратэінавая нагрузка здольная «вывесці са строю» ныркі нават абсалютна здаровага чалавека. У параўнанні з такімі наступствамі запоры і расстройствы стрававання на фоне дэфіцыту складаных вугляводаў пры захаванні Дзюкана – кветачкі.

Дыета Аткінса

Яе з упэўненасцю можна назваць «піянерам» сярод сучасных папулярных нізкавугляводных дыетаў. Пахудзенне на гэтай сістэме харчавання дасягаецца за кошт строгага абмежавання спажывання вугляводаў і цукру з павелічэннем спажывання высокабялковых прадуктаў.

Дыета Аткінса бедная на садавіну, суцэльназерневыя, бабы, затое ў ёй дапускаюцца прадукты з перапрацаванага мяса.

Працяглая прыхільнасць да дыеты Аткінса непазбежна парушае работу страўнікава-кішэчнага тракта, перагружае сэрца,

Варта звярнуць увагу, што пры выкананні любой абмежавальнай дыеты праз 2 тыдні пачынае ўзрастаць рызыка негатыўных наступстваў не толькі для фізічнага, але і для псіхічнага здароўя, стану скуры, валасоў, пазногцяў, зубоў. Дэфіцыт глюкозы, пажыўных рэчываў адбіваецца на кагнітыўных здольнасцях, выклікае пачуццё пастаяннай стомленасці і раздражнення.

Ірына Савановіч:

– Варта адзначыць таксама, што ніводная дыета, мэта якой – пахудзенне, не будзе эфектыўнай без дастатковай фізічнай актыўнасці і адэкватнага пітнога рэжыму. Практычна ўсе дыеты заканчваюцца тым, што страчаная вага вяртаецца, як толькі чалавек перастае прытрымлівацца абмежаванняў. Нават аптымальны рацыён харчавання, накіраваны на прафілактыку неінфекцыйных захворванняў, пра які мы казалі ў самым пачатку, патрабуе выканання гэтых умоў.

Такія дадзеныя агучылі спецыялісты падчас сустрэчы з журналістамі, прымеркаванай да Сусветнага дня без тытуню, які штогод адзначаецца 31 мая.

Экспертамі выступілі:

• Каардынатар праграмаў Сусветнай арганізацыі аховы здароўя па грамадскім здароўі Краінавага бюро СААЗ Валянцін Русовіч
• Галоўны ўрач Мінскага абласнога клінічнага цэнтра «Псіхіятрыя-наркалогія» Аляксей Аляксандраў
• Загадчыца аддзялення грамадскага здароўя Рэспубліканскага цэнтра гігіены, эпідэміялогіі і грамадскага здароўя Вольга Бартман.

Смяротная звычка

Па словах Валянціна Русовіча, штогод больш за 15 тысяч чалавек гіне ад захворванняў, звязаных з курэннем, штодня – прыкладна 40 чалавек, прычым кожны 10-ы – ад наступстваў пасіўнага курэння. Усяго ў Беларусі паляць больш за 2 млн чалавек.

Палова з іх памрэ заўчасна (з пункту гледжання СААЗ заўчасна – гэта да 70 гадоў). Большая частка загіне ад сардэчна-сасудзiстых захворванняў, звязаных з курэннем, другая частка – ад анкалагічных хваробаў (больш за 30 злаякасных новаўтварэнняў звязаныя з тытунекурэннем), трэцяя частка – у выніку хранічнай абструктыўнай хваробы лёгкіх і эмфізэмы лёгкіх.

Калі ж чалавек памірае ў 71 год, напрыклад, ад раку мачавога пузыра, ён не ўвойдзе ў статыстыку заўчаснай смяротнасці. Але гэта зусім не значыць, што другая палова курцоў пазбегне наступстваў ужывання тытуню і цыгарэтаў, дадаў эксперт СААЗ.

У Беларусі дзейнічае закон аб поўнай забароне ўжывання тытуню ў закрытых памяшканнях. З 2019 года забаронена паліць у кавярнях, рэстаранах, гасцініцах, цягніках далёкага кірунку. У краіне забаранілі рэкламу, адкрытую выкладку цыгарэтаў у месцах продажаў.

Гэта таксама ўносіць свае дадатковыя некалькі працэнтаў у зніжэнне агульнага распаўсюджвання курэння, лічыць Валянцін Русовіч. Разам з тым, ёсць меры, якія пакуль не задзейнічаныя ў поўным аб'ёме, хаця яны найбольш эфектыўныя. Напрыклад, павышэнне акцызаў на тытунёвыя вырабы.

Валянцін Русовіч:

– Мінімальна цыгарэты павінны каштаваць у два разы больш для таго, каб, з аднаго боку, моладзь не пачала паліць з-за бар'ера высокага кошту, з другога боку, тыя, хто паліць, захацелі б адмовіцца ад гэтай звычкі. Павышаючы акцызныя цэны на тытунь (самы дарагі пачак цыгарэтаў у свеце ў Аўстраліі каштуе каля 20 долараў), урад прапануе ўсім, хто хоча кінуць паліць, бясплатную дапамогу, уключаючы нікаціназамяшчальныя прадукты. Усе гэтыя намаганні могуць прывесці да таго, што да 7% курцоў штогод змогуць адмаўляцца ад гэтай звычкі.

Дадатковыя меры

Як адзначыла Вольга Бартман, шэраг апошніх змяненняў у Дэкрэт Прэзідэнта № 28, які рэгулюе абарот тытунёвых вырабаў, былі ўнесеныя ў сувязі з тым, што з'яўляюцца новыя віды прадукцыі, якая выкарыстоўваецца для спажывання нікаціну і тытуню. У прыватнасці, гэта электронныя сістэмы для курэння і сістэмы для спажывання тытуню.

Вольга Бартман:

– Акрамя таго, з'яўляюцца новыя віды прадукцыі, нікацінаўтрымліваючыя, а не тытунёвыя. І гэтаму пытанню таксама надаецца павышаная ўвага. Зараз забароненая іх адкрытая выкладка, продаж па ўзорах, асобам, якія не дасягнулі 18 гадоў, рэалізацыя праз рознічны гандаль, гандлёвыя аўтаматы, камісійныя і інтэрнэт-крамы, продаж метадам самаабслугоўвання, пры якім пакупнік мае непасрэдны доступ да гэтай прадукцыі.

З'яўленне новых відаў нікацінаўтрымліваючай прадукцыі паслужыла падставай для прыняцця рашэння аб яе рэгуляванні на ўзроўні Еўразійскага эканамічнага саюза. Ужо ёсць рашэнне Савета Еўразійскай эканамічнай камісіі пра тое, што будзе распрацоўвацца тэхнічны рэгламент на нікацінаўтрымліваючую прадукцыю. Асноўным распрацоўшчыкам з'яўляецца Арменія. Плануецца, што да заканчэння 2022 года краіны будуць праводзіць унутрыдзяржаўнае ўзгадненне гэтага дакумента.

Вольга Бартман:

– Паступаюць таксама ініцыятыўныя прапановы ўнесці змяненні ў тэхнічны рэгламент на тытунёвую прадукцыю. Гэтае пытанне зусім хутка будзе абмяркоўвацца на пляцоўцы ЕЭК, і, адпаведна, краіны прымуць рашэнне, ці варта гэта рабіць, ці не. Можа быць, неабходна рэгуляваць па-іншаму.

Адмова ад тытуню станоўча адаб'ецца не толькі на курцах, але і на іх асяроддзі. Ад 7% да 15% людзей, якія знаходзяцца з курцамі дома, на працы ці ў іншых месцах, таксама атрымліваюць дозу нікаціну, што негатыўна адбіваецца на іх здароўі, упэўненая Вольга Бартман.

Не толькі матывацыя, але і падтрымка

Кідаць курыць, раіць Валянцін Русовіч, лепей падчас адпачынку, калі меней стрэсавых сітуацый. Неабходна выбраць пэўны дзень поўнага спынення курэння, выкінуць усе цыгарэты, попельніцы, усё, што можа нагадваць пра гэтую звычку. Трэба распавесці пра сваё жаданне родным і блізкім, сябрам альбо калегам на працы, тым самым узяць на сябе адказнасць за сваё рашэнне. Для паспяховай спробы вельмі важныя першыя дні тыдня.

Валянцін Русовіч:

– Калі чалавек выкурвае больш за 10 цыгарэт у дзень, яму можа спатрэбіцца нікаціназамяшчальная тэрапія. Падыдуць нікацінаўтрымліваючыя жавальныя гумкі, якія можна выкарыстоўваць на працягу 3 – максімум 5 месяцаў, паступова памяншаючы іх спажыванне. Зручныя і нікацінавыя пластыры.

Штодня паляць, як правіла, тыя, хто ў сярэднім скурвае 16 і больш цыгарэтаў у дзень. А гэта ўжо нікацінавая залежнасць, якая патрабуе фармакатэрапіі, распавёў Аляксей Аляксандраў.

Аляксей Аляксандраў:

– Калі чалавек паліць штодня і паліць шмат – гэта не проста шкодная звычка. Як мінімум, гэтым людзям будзе складана кінуць цыгарэты. Амаль кожны сутыкнецца са станам адмены нікаціну. І цалкам верагодна, што калі ён не звернецца па дапамогу, гэта можа прывесці да вяртання залежнасці. Залежнасць – хранічны стан, у якім ёсць перыяды адмовы і перыяды вяртання.

У Беларусі зарэгістраваныя лекавыя прэпараты, якія дапамагаюць адмовіцца ад курэння. Яны рэцэптурныя. Іх можа выпісаць як нарколаг, так і ўрач агульнай практыкі. Дзеянне адных падобна да нікацінаўтрымліваючых жавальных гумак, іншыя блакуюць жаданне паліць.

Пры прыёме такіх прэпаратаў на працягу пэўнага часу цяга да курэння слабее, не адбываецца вяртання да гэтай звычкі. У любым выпадку, падтрымка людзей, якія кідаюць паліць, павінна быць вельмі сур'ёзнай, інакш адбудзецца рэцыдыў, падкрэсліў Аляксей Аляксандраў.

Кіданне паліць – гэта чарада спробаў адмовы і рэцыдываў, якія суправаджаюць курца часта на працягу многіх гадоў. Для некаторых гэты працэс расцягваецца надоўга.

Толькі 20% курцоў здольныя адмовіцца ад гэтай звычкі літаральна заўтра. Прыкладна 40% знаходзяцца ў стадыі нявызначанай матывацыі, калі яны вагаюцца, у іх ёсць свае аргументы. І прыкладна 40% даволі негатыўна ставяцца да таго, каб адмаўляцца ад курэння.

Для кожнай з гэтых груп патрэбныя розныя стратэгіі, а сацыяльны знешні націск у выглядзе цэнаў і абмежаванняў дадаткова стымулюе курца кінуць і не пачынаць зноў, лічыць эксперт.

У дзяцінстве іх нюхаць было – адно задавальненне! Памятаеце?! 🙂 З тымі самымі жоўтымі насамі мы і прыходзілі дахаты. Альбо пакачацца ў дзьмухаўцах (вопратка, бывай!) – ну прыемна ж! А насы ў пылку былі і ад просценькіх аранжавых лілей, якія мы з братам у дзяцінстве так і называлі – «пачканосы».

Пра тое, якія карысныя дзьмухаўцы для здароўя і што з іх можна рабіць, пісала ўжо. Таму давайце сёння, карыстаючыся нагодай, больш пра пахі, водары і іх уплыў на здароўе, самаадчуванне, настрой…

А вось чым пахнуць дзьмухаўцы? І ці пахнуць увогуле? Па шчырасці, і не памятаю. Таму сёння і трэба будзе панюхаць. Магчыма, прыгадаецца маленства. Бо адна з уласцівасцяў паху – асацыятыўна вяртаць нас у той час, падзею, якая запомнілася менавіта дзякуючы яму.

Таму і раяць знаўцы падчас момантаў шчасця карыстацца аднымі і тымі ж духамі. А тады схаваць іх куды падалей. Праз пэўны ж час, дастаўшы і ўдыхнуўшы той водар, мы зноўку адчуем сябе шчаслівымі…

Яшчэ нядаўна ў нас ад дзьмухаўцоў было цалкам жоўтае наваколле, куды ні зірні. Пачынаючы ад тэрыторыі пад вокнамі і заканчваючы травой на месцы колішнях градак. Затым іх пакасілі. Не, стойкія жоўтыя салдацікі ўсё роўна ўзняліся, нават пасля такой працэдуры, і літаральна на наступны дзень. Але ўжо ў меншай колькасці. А некаторыя і ўвогуле пабраліся паветранымі белымі парашуцікамі…

Але можна, можна яшчэ іх адшукаць, каб панюхаць.

Дарэчы, яшчэ колькі гадоў таму дзьмухаўцы не былі так у нас распаўсюджаныя. Я памятаю, як мы любаваліся ў свой час іх жоўтым дываном на гарадскім стадыёне. А гадоў з дваццаць таму мы з мамачкай паехалі на экскурсію з чэрвеньскімі бібліятэкарамі на Лагойшчыну. І былі шчыра ўражаныя, пабачыўшы тамтэйшыя жоўтыя схілы ўзгоркаў.

Глядзелі – і дзівіліся, бо ў нас тады такога не было.

І як бы старанна ні змагаліся з дзьмухаўцамі ў нашым раёне (а былі такія гады, калі іх не тое што касіць – выдзёргіваць з карэннем абавязвалі на тэрыторыях устаноў ды арганізацый!), яны ўсё роўна перамагаюць. І, далібог, штогод заваёўваюць усё новыя і новыя тэрыторыі.

З аднаго боку, глядзець на іх прыемна. А з іншага… Вы спрабавалі калі выкарчаваць дзьмухаўцы з дачнага ўчастка?! Марная справа! Толькі пазбавішся ад сваіх, як табе насеннем іх заносіць з суседніх участкаў…

Хаця (і для мяне гэта сталася дзівам!) ёсць меркаванне, што дзьмухаўцы… ствараюць і падтрымліваюць здаровы мікраклімат на ўчастку! А таксама павялічваюць утрыманне ў глебе карысных мікраэлементаў. І нават нейтралізуюць кіслотнасць глебы. Так што… Няхай растуць?! Толькі не на градках!

Затое калі дзьмухаўцы асабліва нікому не замінаюць… Нюхаем з асалодай! Да фарбавання насоў у жоўты! 🙂 Ну рэлакс жа!

А можна панюхаць іншыя кветкі. Каб насы засталіся чыстымі. Вучоныя лічаць, што тыя з нас, хто нюхае кветкі, любіць гуляць, слухае спеў птушак, пачуваюцца больш шчаслівымі. Так што ёсць шанц альбо прааналізаваць свае адчуванні, альбо праверыць!

І нават даследаванні даказваюць, што звычка нюхаць кветкі станоўчым чынам уплывае на наша душэўнае здароўе. Напрыклад, язмін (адзін з маіх самым любімых водараў, ды і кустоў-дрэваў таксама!) супакойвае, бэз – паляпшае сон, змагаецца з бяссонніцай. А любімыя практычна ўсімі ружы… сумяшчаюць у сваім водары і тое, і другое! 🙂

Так што сёння праводзім сеанс ароматэрапіі! І найперш – дзьмухаўцамі… І каб насы абавязкова зрабіліся жоўтымі! 🙂

Як харчаванне правакуе збой у працы СКТ? Чаму ўзнікае метэарызм кішэчніка? Як аказаць сабе і блізкім першую дапамогу? Пра гэта Здаровыя людзі паразмаўлялі з экспертам, дацэнтам кафедры паліклінічнай тэрапіі БДМУ, кандыдатам мед.навук Раісай Хурса.

Што такое метэарызм?

Метэарызм – гэта залішняе назапашванне газаў у кішэчніку, якое прыводзіць да ўздуцця жывата і дыскамфорту.

Метэарызму могуць спадарожнічаць страўнікавая дыспепсія (млоснасць, адчуванне перапаўнення і цяжару ў страўніку, адрыжка), абдамінальны боль – які распірае, тупы альбо з колікамі (кішэчным спазмам), запоры альбо дыярэя. Ці трэба казаць, як гэта можа азмрочыць адпачынак...

Як з'яўляюцца газы

У норме ў кішэчніку чалавека можа ўтварацца да 20 л газу ў суткі. Каля двух літраў выходзіць з кішэчніка натуральным шляхам, астатняе ўсмоктваецца ў кроў і выдзяляецца, у тым ліку з дыханнем.

Кішэчныя газы з'яўляюцца рознымі спосабамі:

• Пры заглынанні паветра з ежай, асабліва падчас паспешлівай ежы.
• Выдзяляюцца з крыві, у якой раствораныя азот, кісларод і інш.
• У выніку жыццядзейнасці мікраарганізмаў.

Раіса Хурса:

– Газаўтварэнне звязанае, перш за ўсё, з дзейнасцю мікрафлоры. Яна перапрацоўвае клятчатку і іншыя харчовыя валакны, якія паступаюць з расліннай ежай, з утварэннем газаў. Само па сабе невялікае ўздуцце жывата не страшнае, гэта нармальны фізіялагічны працэс.

Але бываюць арганічныя альбо функцыянальныя парушэнні маторыкі кішэчніка – сіндром раздражнёнай кішкі, напрыклад, калі кішэчныя сімптомы робяцца навязлівымі, газы назапашваюцца ў жываце, не адыходзячы, выклікаючы боль і дыскамфорт. Іх утварэнне мала залежыць ад характару ежы. Гэта ўжо прыкмета праблемы ў стрававальнай сістэме, прычым не абавязкова ў кішэчніку.

Не варта забываць, што метэарызм можа быць адным з сімптомаў вострай страўнікава-кішэчнай інфекцыі, калі ў стрававальны тракт трапляе патагенная флора.

Чаму прадукты, багатыя на вугляводы, могуць стаць прычынай павышанага газаўтварэння? Стрававальныя ферменты чалавека не расшчапляюць цэлюлозу, лігнін і іншыя так званыя харчовыя валакны, таму яны ў тонкай кішцы не ўсмоктваюцца і, як баласт, выводзяцца.

Трапляючы ў тоўстую кішку, яны ферментуюцца бактэрыямі-сімбіёнтамі, пры гэтым выдзяляецца вялікая колькасць газу. Аднак утвараецца і монацукар, частка з якога ўсмоктваецца і спажываецца арганізмам чалавека. Таму мікрафлора выступае як памочнік для стрававання.

Малочныя прадукты, як і багатыя на клятчатку, спрыяюць метэарызму.

Ёсць таксама прадукты, якія ўплываюць на маторыку страўніка, запавольваючы яе, прымушаючы газы затрымлівацца ў стрававальным тракце і нават вяртацца ў страўнік. У выніку з'яўляюцца ўздуцце жывата і адрыжка. Праблемы са страваваннем, абумоўленыя празмернай колькасцю ежы альбо асаблівасцямі з'едзеных прадуктаў, нярэдка прыводзяць таксама да парушэння стулу – дыярэі альбо запору.

Ежа цяжкая і лёгкая

Легкатраўнасць ежы («лёгкасць» ператраўлівання) залежыць як ад саставу прадуктаў, так і ад спосабу прыгатавання.

Органам стрававання лягчэй за ўсё (і хутчэй) ператравіць вадкую, падобную да жэле ежу, а таксама пюрэ.

Прыгатаваная на пары і адварная ежа не прынясе праблемаў, але смажаная, асабліва са скарыначкай, вэнджаная, запечаная на адкрытых вуглях будзе ператраўлівацца значна даўжэй і цяжэй.

Лёгкай ежай можна назваць тую, якая аказвае найменшае механічнае, хімічнае і тэрмічнае ўздзеянне на слізістую абалонку страўніка. Аптымальная тэмпература – каля 37-38°С, што блізка да тэмпературы самога страўніка.

Цяжкай лічыцца ежа, якая раздражняе слізістую абалонку страўніка, затрымлівае эвакуацыю змесціва з яго. Павольна пакідае страўнік занадта гарачая ежа, тэмпература якой вышэйшая за 60°С, а таксама халодная, ніжэйшая за 15°С, і тлустая.

Механічнае раздражненне страўніка адбываецца з-за ўжывання прадуктаў, багатых на харчовыя валокны і грубую клятчатку, дрэнна апрацаваных пры гатаванні (жорсткая, вялікія кавалкі, цвёрдыя скарыначкі і г.д.):

• Суцэльназерневы хлеб
• Бабовыя
• Грыбы
• Арэхі
• Гародніна і садавіна
• Перасмажаная скура птушкі і рыбы
• Часткі мяса, дзе шмат сухажылляў, плёнак, мяса старых жывёлаў і інш.

Лета – сезон шашлыкоў. Пры сустрэчах з сябрамі, за вялікай колькасцю пачастункаў і розных напояў забываецца галоўнае: усё добра ў меру. Але, на жаль, часцяком спрацоўвае формула: «Калі нельга, але вельмі хочацца, дык можна».

Раіса Хурса:

– Калі ў звычайны дзень падчас абеду чалавек з'есць, да прыкладу, адну адбіўную, дык на прыродзе – значна больш, асабліва ў суправаджэнні алкаголю і добрай кампаніі. Пераяданне ўскладняе страваванне, паколькі патрабуе большай колькасці стрававальных сокаў і ферментаў, тармозіць рухальную актыўнасць стрававальнага тракта.

А калі ферменты дрэнна працуюць альбо іх недастаткова, тады пачынаюць працаваць мікробы з адпаведнымі праявамі. Таму заўсёды лепей есці часта, але невялікімі порцыямі, 5-6 разоў на дзень.

Да таго ж, пры смажанні на вуглях утвараюцца таксічныя рэчывы, якія (у разумнай колькасці) і зрэдку здаровы арганізм перанясе. А калі ёсць праблемы са страўнікам альбо кішэчнікам, дык можа быць абвастрэнне, ажно да панкрэатыту. Апошняму вельмі спрыяе менавіта спалучэнне тлустай, смажанай, вострай ежы з алкаголем, г.зн. традыцыйны набор прадуктаў у застоллях на прыродзе.

Харчовая бяспека ў экзатычных краінах

Каб адпачынак не быў азмрочаны болем у жываце, пякоткай альбо дыярэяй, метэарызмам, ці, што больш сур'ёзна, кішэчнай інфекцыяй, варта памятаць простыя правілы.

1. Нашыя ферменты генетычна настроеныя на пэўны від харчавання. Калі папая, манга альбо гуава ды іншыя экзатычныя прадукты не з'яўляліся нашай ежай гістарычна, дык могуць быць праблемы, асабліва пры злоўжыванні гэтымі прадуктамі. Нязвыклыя фрукты і гародніну трэба есці патроху і аналізаваць, як яны пераносяцца. Тое ж тычыцца незнаёмых раней мясных і рыбных прадуктаў і страў.
2. Вельмі важна старанна мыць гародніну і фрукты, а дзе магчыма, дык і абліваць гатаванай вадой, бо не заўсёды вадаправодная вада ў экзатычных краінах адпавядае санітарным нормам. Піць жа трэба толькі бутыляваную ваду, ні ў якім разе не карыстайцеся адкрытымі крыніцамі і сумніўнымі вулічнымі фантанчыкамі.
3. Харчовае атручванне часцей выкліканае не самім прадуктам, а патагеннымі мікраарганізмамі, якія трапілі з гэтым прадуктам альбо бруднымі рукамі ў арганізм чалавека. Старанна сачыце за гігіенай рук, выконвайце правілы санітарнай бяспекі.

Аптэчка

Збіраючыся ў адпачынак, не забудзьцеся пакласці ў аптэчку сродкі, якія дапамогуць пазбегнуць дыскамфорту і наладзіць працэсы стрававання. Добра мець пры сабе прэпараты-ферменты для палягчэння стрававання пры эксцэсе пераядання, метэарызме, адчуванні цяжару ў страўніку. Не пашкодзяць прэ- і прабіётыкі з біфіда- і лактабактэрыямі, якія дапамогуць аднавіць нармальную работу кішэчніка і пазбегнуць дыскамфорту. Дарэчы, прэбіётыкі з'яўляюцца субстратам для харчавання мікрафлоры, іх дапушчальна прымаць і да адпачынку.

Пры вострай кішэчнай інфекцыі карысныя таксама адсарбенты, якія дапамогуць прыбраць таксіны з кішэчніка (самы просты з іх – бульбяны альбо кукурузны крухмал, разведзены ў вадзе пакаёвай тэмпературы). Для зняцця ўмеранага болевага сіндрому падыдуць спазмалітыкі, але з імі трэба быць вельмі асцярожным: калі боль у жываце ўзнік востра, нарастае, суправаджаецца ванітамі, павышэннем тэмпературы цела, г.зн. малюнкам «вострага жывата», – ніякага самалячэння, тэрмінова да ўрача!

Пахом – «бакагрэй», «зялёны шум»… Які назоў ні вазьмі – прыемнасць. Вось што-што, а бакі мы пагрэем з задавальненнем! 🙂

«На Пахома цёпла – усё лета цёплае» – заўважалі калісьці ў народзе. І вельмі хацелася, каб так і было. Каб нарэшце лета, якое вось-вось да нас завітае, было больш падобнае да класічнага, чым гэтая вясна. Бо май-травень, па сутнасці, запомніўся толькі заліўнымі дажджамі ды холадам.

І хаця мы, супакойваючы саміх сябе, паўтараем: «У прыроды няма дрэннага надвор’я»… Усё ж хапае сярод нас не толькі метэазалежных, чыё самаадчуванне церпіць, але і проста тых, чый настрой напрамую залежыць ад таго, што ў нас за вокнамі.

Добра гэта ці дрэнна – іншае пытанне. Але ж – факт. Змяніць мы надвор’е па ўласным жаданні, на жаль, не можам… Хаця вельмі добра было б мець такую кнопачку ў кішэні, праўда?! J Змяніць уласнае ўспрыманне, як часцяком раяць… Дык гэта не нашмат прасцей. Хто спрабаваў, той ведае. І што застаецца?

Альбо пакорліва прымаць тое, што ёсць, альбо… Не прымаць. А як той Вожык з мультфільма, сядзець на пяньку ў чаканні сонейка. 🙂 Я вось так, уласна кажучы, часцяком і сяджу. Фігуральна. А вы?!

Але ж вернемся да Пахома і да нашых надзей на яго. Яшчэ б летась я распісвала, як буду сеяць агуркі на дачы, але… Леташні патоп, які паглынуў наш дачны ўчастак, сёлета паўтарыўся досыць рана. У маі. Таму няма куды сеяць агуркі нам, на жаль. 🙁 Зноўку водная гладзь на месцы ўчастка.

А каму ёсць куды, дык пасейце абавязкова! І – рыхтуйце мех! Бо памятаеце ж асноўную народную прыкмету?! Адну з самых любімых маёй мамачкай: «Сей агуркі на Пахом – будзеш цягаць мяхом!» І агуркі ў яе заўсёды раслі…

А вы верыце ў гэтую прыкмету?! Ці спраўджвалася яна ў вас? Дарэчы, яшчэ ў народзе былі перакананыя, што агуркі ўродзяць, калі на Пахома цёпла.

«Цені празрыста-зялёныя, з вербаў нясе пух» – прыкмячалі ў гэты ж дзень у народзе. Ну, не ведаю наконт вербаў, а вось што з асінаў пушыстыя шэрыя «чарвячкі» ўсцілаюць дол, дык гэта дакладна. Аказваецца, нават у наваколлі нашага офіса дзе-нідзе растуць асіны. Вось гэта дзіва!

Даўней заўважалі, што на Пахома з выраю прылятае трэцяя (апошняя) чарада ластавак. І што ўбачыць іх прылёт – да шчасця. У нас жа звычайна да дачнага дамка ластаўкі прылятаюць акурат 5 мая, у дзень народзінаў нашага слыннага земляка, беларуска-польскага кампазітара Станіслава Манюшкі.

Прылятаюць – і адразу ж бяруцца альбо папраўляць старое гняздзечка, альбо прыладжваць пад страхой новае. А вось сёлета мы, на жаль, ластавак там і не ўбачылі.

Колькі гадоў таму гэтыя птушкі пасяліліся нават пад дахам нашай пяціпавярхоўкі! І цяпер уранні і ўвечары нам вельмі весела! Бо з дружным гучным лямантам яны носяцца ў зоне бачнасці цэлымі чародкамі! 🙂 І прыляцелі сёлета ў першую ці ў другую чаргу. Лётаюць ужо. Так што сёння асабіста мы чарговага прылёту ластавак і не чакаем ужо…

Вось цікава было б паназіраць за вадаёмамі, у якіх у сезон цвітуць белыя лілеі. Бо, аказваецца, ёсць і такая прыкмета на Пахома: як з’явіўся на паверхні вады шырокі ліст белай лілеі, дык замаразкаў не будзе ўжо.

«На Пахомія Траўніка і пустка зялёная» – казалі даўней. І авёс павінен ужо ў рост крануцца.

Так што, калі пашанцуе сёння, цешымся пад пяшчотным сонейкам, назіраем за наваколлем, чакаем апошняга прылёту ластавак… І – так! Сеем агуркі! 🙂

Ці ведаеце вы, што казалі ў старажытнасці?! «Кожны крок басанож – дадатковая хвіліна жыцця». А Сакрат і ўвогуле лічыў гэта своеасаблівай гімнастыкай для розуму. Праўда, меркаванні даследчыкаў разыходзяцца. Адны лічаць, што хаджэнне басанож спрыяе прастудам, іншыя ж – за тое, што гэта дазваляе загартавацца і павышае імунітэт.

Ну, а мы проста памятаем, што ўсё тое добрае, што ў меру. І калі ваша мэта – загартоўванне, дык не трэба распачынаць хадзіць басанож у халоднае ці сырое надвор’е. Да загартоўвання ў любым выглядзе варта падыходзіць паступова. Згодныя?! 🙂

А давайце прыгадаем дзяцінства. Асабліва, калі жылі ў вёсцы альбо прыязджалі туды падчас летніх вакацый да бабуль і дзядуляў. Пахадзіць-пабегаць гарачымі летнімі дзянькамі басанож – самая мілая справа! І на дрэвы зручна залазіць… 🙂 І па сажалцы хадзіць… Эх, дзяцінства-дзяцінства! Дзе ты?! 🙂

Наступіла выпадкова на цвік?! У лепшым выпадку – трыпутнік прыкладваеш. У горшым… замазваеш гразёю (а было і такое). І ніякага табе слупняку ці іншых наступстваў. Бо справа адбывалася ў дачарнобыльскі перыяд. Экалогія нам спрыяла… Як, зрэшты, і ўласны імунітэт…

Калі ж і зараз трапляеш у такія месцы, дзе мяккая трава, альбо гладкі пясок, ці мелкаводдзе, адразу ж марыш скінуць абутак і прайсціся так. Рэла-а-а-а-а-акс! 🙂

Але і чаргаванне розных паверхняў пры хаджэнні басанож таксама вельмі карыснае. Па-першае, гэта натуральны масаж ступняў. Па-другое, паляпшае кровазварот і работу сардэчна-сасудзістай сістэмы. Па-трэцяе, у мозг паступае дастатковая колькасць кіслароду, што спрыяльна адбіваецца на псіхічным здароўі. І пералічваць усе перавагі ад такога хаджэння можна яшчэ доооооўга… 🙂

Недарэмна ж у многіх санаторыях і не толькі робяць спецыяльныя сцежкі здароўя, дзе чаргуюцца розныя ўчасткі. І хаджэнне па іх басанож спрыяе паляпшэнню самаадчування пры многіх станах.

Я ж прыгадваю комплекс «Тэрмальныя воды Косіна» ў Закарпацці. Вось куды б  хацела вяртацца зноў і зноў! Сярод шматлікіх басейнаў там ёсць два неглыбокія побач, спецыяльна для загартоўвання ног. Адзін з халоднай вадой, другі – з цёплай. І паціху ідзеш то па адным, то па другім. Першыя ўражанні? Прыкладна такія… Аа-а-а-а-а-а-а-а-а-а! 🙂

Услых, праўда, не галасіла. Цішком сама сабе, асабліва калі першы раз у халодную (добра халодную!) ваду. Але… спадабалася. Зацягвае… 🙂 Раю!

А ўвогуле, хаджэнне па вадзе не толькі ўмацоўвае імунітэт, павышае супраціўляльнасць арганізма хваробам, але і паляпшае работу СКТ, стымулюе работу лёгкіх, пазбаўляе ад бяссонніцы.

Калі патрэбна ўзбадзёрыцца, дык лепей пахадзіць басанож па шышках, хваёвых іголках, гарачаму пяску, вострых камянях (асцярожна!)… Узімку вітаюцца снег і лёд (для загартаваных ужо). А калі мэта – расслабіцца, падыдуць цёплы пясок, дарожны пыл, мяккая трава, пакаёвы дыван.

Вучоныя сцвярджаюць, што тэрмарэцэптары, якія знаходзяцца на ступні, звязаныя са слізістай абалонкай насаглоткі. І калі правільна загартоўвацца праз хаду, дык можна забыцца на прастуды... Хаця напачатку яны могуць праявіцца, і моцна.

А ўсё ж такі якая адчувальная розніца – хадзіць абутым альбо без абутку нават дома, па дыванах ці падлозе! Асабліва калі тэмпература паверхні камфортная… Ну рэлакс жа!

Ды і «зазямляцца» таксама вельмі карысна, каб скінуць назапашаную статычную электрычнасць. Плюс незабыўныя адчуванні пры яднанні з прыродай…

А хадзіць басанож, у прынцыпе, для дасягнення розных эфектаў раяць доўга, ажно да гадзіны па часе.

Так што ў свой план спраў на гэтае лета варта занесці і пункт «Хадзіць басанож»! А сёння, калі атрымаецца, усё ж адзначыць свята… 🙂

Сусветная супольнасць і Беларусь у тым ліку былі блізкія да элімінацыі і адносна многіх іншых захворванняў. Але практыка паказала, што пакуль чалавек ваюе з інфекцыйнымі патагенамі, прырода разам з імі змагаецца супраць чалавека. У свеце распрацавана ўсяго 100 розных вакцынаў супраць 46 захворванняў. А вось эфектыўны сродак барацьбы супраць 400 патагенаў чалавецтву яшчэ толькі трэба будзе вынайсці.

Увядзенне паняцця «абілітацыя»

Як адзначыў дырэктар РНПЦ медыцынскай экспертызы і рэабілітацыі, доктар медыцынскіх навук, прафесар Васіль Смычок, у нашай краіне, па дадзеных на 1 студзеня 2021, прызнаныя інвалідамі 564 тысячы 136 чалавек. З іх 1-ю групу інваліднасці маюць 85 тысяч 879 чалавек, 2-ю – 252 тысячы 006, 3-ю – 191 тысяча 780 чалавек.

Закранаючы пытанне медыцынскай рэабілітацыі, эксперт падкрэсліў, што ў краіне створаная і паспяхова рэалізуецца этапная сістэма аказання такой дапамогі. Напрыклад, чалавек пасля інсульту, інфаркту міякарда, траўмы альбо анкалагічнага захворвання праходзіць лячэнне ў бальніцы, а затым яго не выпісваюць дадому, а пераводзяць на рэабілітацыю ў стацыянарнае аддзяленне ўстановаў медыцынскай рэабілітацыі. Такія аддзяленні ёсць у кожнай вобласці (па стане на пачатак гэтага года, у краіне функцыянуе 328 аддзяленняў медрэабілітацыі).

У снежні 2020 года прынятая новая рэдакцыя закона «Аб ахове здароўя», асноўныя палажэнні якой уступяць у сілу ў ліпені гэтага года. Упершыню будзе ўведзенае паняцце «медыцынская абілітацыя» – комплекс медыцынскіх паслуг, накіраваных на фарміраванне, развіццё і падтрыманне функцый органаў і сістэмаў арганізма пацыента, а таксама магчымасцяў і здольнасцяў чалавека, натуральнае аднаўленне якіх абцяжаранае.

Васіль Смычок:

– Што гэта значыць? Калі ў дарослага чалавека пасля захворвання альбо траўмы штосьці парушанае ці страчаная пэўная функцыя (напрыклад, чалавек не можа правільна размаўляць, хадзіць), дык гэта трэба рэабілітаваць альбо аднаўляць. У многіх жа дзяцей ад нараджэння ці з-за захворвання, траўмы адсутнічаюць пэўныя навыкі, якія трэба не рэабілітаваць, а абілітаваць, гэта значыць – развіваць, дэкампенсаваць.

Да гэтага года не было індывідуальных праграмаў рэабілітацыі альбо абілітацыі для дзяцей. Для дарослых – была. Пасля выхаду новай рэдакцыі закона ўжо распрацаваныя і будуць прынятыя індывідуальныя праграмы рэабілітацыі і абілітацыі як дарослага інваліда, так і дзіцяці, а таксама людзей, у якіх ёсць якія-небудзь абмежаванні жыццядзейнасці, дадаў прафесар.

Новыя тэрміны інваліднасці

Яшчэ адна навіна рэдакцыі закона заключаецца ў тым, што будуць вызначацца новыя тэрміны інваліднасці. Сёння 3-я і 2-я групы інваліднасці прызначаюцца на 1 год, 1-я група – на два. Цяпер будзе наступным чынам: 3-я і 2-я групы – на 2 гады, а 1-я – на тры.

Васіль Смычок:

– Гэта зроблена ў тым ліку і для таго, каб меней людзей накіроўваць на МРЭК, радзей ганяць іх па ўсіх кабінетах, калі ў іх маюцца ўстойлівыя змены здароўя. Мы стараемся мінімізаваць як маральныя, так і фізічныя выдаткі.

Рэабілітацыя пацыентаў пасля COVID-19

Васіль Смычок:

– З красавіка мінулага года па красавік гэтага мы прарэабілітавалі 15 тысяч пацыентаў стацыянарна, я не кажу пра амбулаторны этап. З гэтых людзей, што прайшлі рэабілітацыю, 90% вяртаюцца да працы з закрытым лістком працаздольнасці. Пры закрыцці бальнічнага лістка ўлічваецца стан здароўя пацыента і яго магчымасць вярнуцца да працы.

У РНПЦ медыцынскай экспертызы і рэабілітацыі ў Гарадзішчы пацыентам пасля перанесенай каранавіруснай інфекцыі дапамагаюць «раздыхацца». Гэта не проста лячэбная фізкультура, а комплексы дыхальнай гімнастыкі. З кожным пацыентам займаецца псіхолаг альбо псіхатэрапеўт.

Васіль Смычок:

– Людзі прыходзяць напалоханыя, раздражнёныя, з парушэннем сну, нервовай сістэмы. Акрамя таго, у іх ёсць шмат ускладненняў тых хранічных захворванняў, якія былі. Ім, вядома, трэба аказваць дапамогу.

Безбар'ернае асяроддзе

Начальнік упраўлення па справах інвалідаў Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Вікторыя Грачыха распавяла, што на працягу мінулых 5 гадоў на стварэнне безбар'ернага асяроддзя было выдаткавана больш за 32 млн рублёў. Задача гэтая няпростая і патрабуе часавых, тэхнічных і фінансавых выдаткаў. Таму гэтыя пытанні, пачынаючы з 2007 года, у рамках дзяржпраграмаў вырашаюцца паэтапна.

Вікторыя Грачыха:

– На першым этапе праца была накіраваная на стварэнне такіх элементаў, як пандусы, поручні, пашырэнне ўваходных групаў, – у асноўным, для інвалідаў з парушэннем апорна-рухальнага апарата. Па-за ўвагай заставаліся людзі з парушэннем зроку, слыху. Сёння даступнае асяроддзе – гэта комплекс мерапрыемстваў, з дапамогай якіх ліквідуюцца ўсе бар'еры для практычна ўсіх катэгорый інвалідаў. Комплексны падыход дасягаецца за кошт строгага прытрымлівання прынцыпу бесперапыннасці даступнага асяроддзя і логікі яго стварэння, што дае магчымасць людзям з інваліднасцю весці незалежны лад жыцця.

Магчымасць працаўладкавання

Крыху менш за палову інвалідаў у краіне, як распавяла Вікторыя Грачыха, – людзі працаздольнага ўзросту. Працаваць могуць не ўсе, а толькі тыя, каму ўрачы выдалі адпаведнае заключэнне. На сёння заключэнне МРЭК маюць 118 тысяч інвалідаў працаздольнага ўзросту, працуюць амаль 68 тысяч чалавек.

Вікторыя Грачыха:

– Безумоўна, больш шанцаў уладкавацца ў тых, хто мае прафесію і вопыт працы. За апошнія пяць гадоў служба занятасці дапамагла прайсці навучанне 1,5 тысячы інвалідам па 57 спецыяльнасцях. У асноўным, гэта аператар ПЭВМ, прадавец, кладаўшчык, ліфцёр. Накіроўваліся людзі і на навучанне прадпрымальніцкай дзейнасці. Штогод у цэнтр занятасці звяртаецца каля 4,5 тысячы чалавек.

Пошук працы праз цэнтры занятасці мае пэўныя перавагі. Акрамя асноўных паслуг, для інвалідаў прадугледжаныя дадатковыя гарантыі: працаўладкаванне на забраніраваныя працоўныя месцы, адаптацыя да працоўнай дзейнасці, прыярытэтны накірунак на навучанне з аплатай выдаткаў на пражыванне і праезд. Так, у 2020 годзе на пастаянную працу было працаўладкавана каля 2 тысяч чалавек з інваліднасцю, 49 змаглі распачаць уласную справу.

З чэрвеня 2019 года ўведзеная новая форма працы – індывідуальнае суправаджэнне беспрацоўных інвалідаў да наймальніка для вырашэння пытання працаўладкавання. Гэта значыць, што чалавек прыходзіць у службу занятасці, і з ім праводзіцца вялікая індывідуальная праца.

Са згоды інваліда спецыяліст службы занятасці дамаўляецца з наймальнікам пра гутарку, наведвае разам з ім наймальніка, удзельнічае ў перамовах, распавядае пра асаблівасці будучага супрацоўніка. Летась на арганізацыю такой формы працы, як сумеснае наведванне наймальнікаў, пайшло 268 чалавек з інваліднасцю, працаўладкавана – 259.

Што да бліжэйшай перспектывы, трэба будзе вырашыць некалькі асноўных задач. У прыватнасці, у заканадаўстве плануецца замацаваць паняцце «інклюзіўная адукацыя» са стварэннем установамі адукацыі ўмоў даступнага асяроддзя для ўсіх катэгорый інвалідаў: з парушэннямі апорна-рухальнага апарата, слыху, зроку, інтэлектуальнымі асаблівасцямі.

Яшчэ адна задача – павышэнне ўзроўню даступнасці для інвалідаў аб'ектаў сацыяльнай, транспартнай, вытворчай інфраструктуры і жылых памяшканняў. Усе гэтыя накірункі дзейнасці ўключаныя ў праект новага закона «Аб правах інвалідаў і іх сацыяльнай інтэграцыі», які летась быў прыняты дэпутатамі Палаты прадстаўнікоў у першым чытанні, падкрэсліла Вікторыя Грачыха.

Я яшчэ памятаю той час, калі ў нашым Чэрвені на вуліцы Барыкіна ўвесну можна было падчас цвіцення каштанаў злавіць свой дзэн. 🙂 А ўлетку не так цярпець ад гарачыні, праходзячы пад ценем іх шатаў.

Цяпер дрэў зусім мала. А вялізных – яшчэ меней. На адным баку доўгай вуліцы каштаны і ўвогуле зрабіліся, так бы мовіць, ахвярамі цывілізацыі. З-за таго, што яны часцяком былі прычынай адключэння вулічнага (і не толькі) асвятлення, ім пачалі не тое што верхавіны зразаць, а добра так абалваньваць.

У выніку дрэвы хварэлі, засыхалі. Іх спілоўвалі, выкарчоўвалі… І цяпер тое веснавое хараство – толькі ў нашай памяці…

Але ёсць, ёсць яшчэ і ў нас сапраўдныя астраўкі некранутай прыроды, дзе можна зараз палюбавацца на каштаны ў свечках. А ў вас ёсць такі астравок?! 🙂

А яшчэ, па патрэбе, можна сабраць іх, каб… палячыцца. Толькі, зразумела ж, у экалагічна чыстай зоне. Загазаваныя вуліцы робяць каштанавыя свечкі непрыдатнымі для выкарыстання ў лекавых мэтах.

Увогуле, свечкі каштана ўтрымліваюць прыродныя біяфлаваноіды, якія не толькі падтрымліваюць імунітэт, але і амалоджваюць арганізм. Для лячэння можна выкарыстоўваць як свежыя, так і высушаныя кветкі.

Што тычыцца настоек, якія раяць рабіць з выкарыстаннем гарэлкі і затым пэўную колькасць кропель прымаць унутр… Я нават не ведаю. І такога раіць дакладна не буду. А вось прымяняць настойку вонкава… Можна і паспрабаваць.

Зразумела, што рэцэптаў у сеціве – шмат. Толькі хочацца нагадаць, што з урачом (па магчымасці) параіцца ўсё ж трэба.

А мяне вось гарбата зацікавіла. Так-так! Лекавая гарбата з каштанавых свечак. Тым больш, што адна з яе ўласцівасцяў – танізуючая. А то ўжо надакучыла ў гэты сезон дажджоў, які, прынамсі, абрынуўся на наш горад у маі, хадзіць соннай мухай…

А яшчэ сцвярджаюць, што гарбата тая палягчае стан пры захворванні печані, абараняе клеткі мозгу, умацоўвае сценкі сасудаў… Штосьці мне ўжо захацелася даведацца, якая ж яна на смак! 🙂

А рэцэпт?! Ды ён немудрагелісты. Жменьку кветак каштана заліць кіпнем і настаяць. Піць па 1-2 шклянкі ў дзень. Праз месяц зрабіць перапынак.

І яшчэ хачу адну свечку паставіць на стале. Як букет. 🙂 Трэба будзе паспрабаваць разжыцца… 🙂

А вас, шаноўныя сябры, ці  натхняюць на штосьці свечкі каштанаў?! У мяне, напрыклад, яны ўзгадваюцца ў песні «Вальс надзеі»:

Свята вясновае пахам мімозы нас заварожыць,

Свечкамі белымі дрэвы каштаны свет упрыгожаць.

Ветрык ласкавы шэптам пяшчотным нас абнадзеіць…

Расчараванне саступіць нарэшце месца надзеі…

А майго тату яны натхнілі калісьці на ўзнёслую прозу.

Уладзімір Адамовіч

КАШТАНАВАЯ МАГІЯ

«А вы любіце гэты цуд прыроды?

Каштаны… Форма. Свечкі, белыя свечкі, свечкі-піраміды… Пах. Колер. Плады. Лекі…

Растуць каштаны – на Барыкіна, на Мінскай, у Сельгастэхніцы. Цвітуць каштаны. Падаюць каштаны. Жывуць! Сваім адметным, незвычайным жыццём. Хораша з імі, спакойна, цёпла… Неверагодна!

Майскія… Восеньскія… У калючай зялёнай шкарлупіне плады. Выспяваюць і падаюць. Нібы круглыя шакаладныя цукеркі.  Лісце… Зялёныя пальчаткі, а ўвосень – іржавыя.

Каштаны, як і куранятаў, па восені лічаць. І раяць:

• У кішэні насіць тры каштаны, дзе мабільнік.
• Два-тры каштаны перад маніторам камп’ютара.
• Каля мікрахвалёўкі.
• Перабіраць каштаны ў руках.
• Пяць-шэсць каштанаў пад падушку. Але не больш за дзесяць. Ад стрэсу, неспакойнага сну.
• Восеньскія каштаны ў кішэні – добры настрой, адчуванне шчасця.

Квітнее каштан на вуліцы Казінца ў Мінску, сніцца беларусу ў Амерыцы. Настальгія… У Францыі каштан – сімвал краіны. Яму прысвечанае нацыянальнае свята.

А як не ўспомніць Кіеў?! Крашчацік. Каштаны. Цвітуць свечкамі. І незабыўны «Кіеўскі вальс» з маёй маладосці:

Снова цветут каштаны,

Слышится плеск Днепра.

Молодость наша,

Ты счастья пора!

У кожнага свае каштаны, свае свечкі, свая маладосць і старасць…»

Таму, калі сёння дазваляе час, а галоўнае – надвор’е, гайда дзівіцца на каштанавыя свечкі! З Вас – фота каштанаў у квецені, шаноўныя сябры! Чакаю! 🙂

Але… Сюрпрайз! Непрыемны. Ахоўнік на ўваходзе тлумачыць, што прайсці можна па білеце гэтым толькі… акурат у 10.00! Тлумачу пра стэнд, пра дзяжурства. А мне ў адказ: «Тады ў вас павінны быць вось такія бэйджы…» Бэйджы ёсць. Толькі… на стэндзе. Таму даводзіцца чакаць, хто з калег прыйдзе са сваім і вынесе нам нашыя…

Калі колькасць тых, каго таксама не пускаюць на ўласныя стэнды па той жа прычыне, вырастае на некалькі дзясяткаў, выходжу з памяшкання на вуліцу. Там прахалодна, затое больш бяспечна. Бо, па-першае, не ўсе ў масках, а па-другое… Якая там сацыяльная дыстанцыя, калі на невялікім пятачку сабралася каля 50 чалавек?!

Уважліва аглядаю электронны білет. Ці ёсць там дзе пазнака, што прайсці можна толькі ў 10.00, а не зараней? Няма… Эх… Можна было не замарочвацца з яго заказам і раздрукоўкай.

Нарэшце нам выносяць нашыя бэйджы «Прэса». Праходзім.

А там… Там практычна адразу ж – наведвальнікі! Бо ў нас – ярка! У нас – цікава! У нас – віктарына! За ўдзел у якой можна атрымаць цукеркі і памятныя прызы.

Адразу ж хачу шчыра падзякаваць усім, каго зацікавіў наш стэнд. Хто згаджаўся не толькі адказаць на пытанні (актуальныя, між іншым! Пра агульнавядомыя меры прафілактыкі COVID-19 па рэкамендацыях СААЗ!), але і пастасавацца, напісаць водгукі-пажаданні.

Традыцыйна на такіх выставах нашыя наведвальнікі – людзі самых розных узростаў, і не толькі медыцынскія работнікі, прадстаўнікі розных кампаній ды студэнты медустаноў. І не толькі з Мінска. Што робіць стасункі вельмі пазнавальнымі і запамінальнымі.

… Дзве жанчыны са Случчыны ахвотна згаджаюцца адказаць на пытанні віктарыны. І паспяхова! Радуюцца, пачуўшы маю беларускую мову. У адказ гучыць такая ж. Здорава сустракацца з аднадумцамі! Карыстаючыся момантам, перадаю праз іх прывітанне сваёй сяброўцы, рэдактару тамтэйшай раённай газеты Ірыне Каваленка.

Асабліва прыемна чуць: «А мы вас выпісваем! І сайты вашыя ведаем!» Хтосьці распавядае, што аформіў нават электронную (!) падпіску для мамы – колішняга медработніка на заслужаным адпачынку, хтосьці яе ж – для сябе ці арганізацыі… Не толькі папяровы варыянт выдання выбіраюць падпісчыкі, і гэта таксама радуе.

Вельмі шмат падыходзіла маладых і актыўных – студэнтаў. Таксама ахвотна адказвалі на пытанні, раіліся адно з адным, шчыра радаваліся прызам… Дзівіліся, калі адказвалі недакладна, і запаміналі, як трэба правільна рабіць. І вось у гэтым таксама бачым карысць нашай віктарыны!

Былі і салідныя мужчыны… 🙂

… Адказаўшы на прапанаваныя пытанні, хлопец і дзяўчына бяруцца за іншыя білеты:

– Мы цяпер не за цукеркі, мы – для сябе, добра?!

– А вы студэнты?

– Не, мы ўрачы…

І такіх, дарэчы, яшчэ было шмат – тых, хто зацікавіўся ўсімі пытаннямі і правільнымі адказамі. Асвета руліць! 🙂

Падыходзілі і іншыя ўдзельнікі выставы, рознага ўзросту. І таксама ахвотна пагаджаліся адказваць на пытанні віктарыны. Нават наш партнёр Віктар праверыў свае веды па ўсіх білетах.

– Недарэмна ж медыцынскую адукацыю атрымліваў, – патлумачыў свой добры досвед.

А падчас невялікага зацішша дапамог маёй каляжанцы Жанне Гаўрычэнкавай вымераць ціск.

– А я ваш аўтар, – пастасаваўся з намі яшчэ адзін наведвальнік з Гомельшчыны – Андрэй Савосцін. – Быў лепшым студэнтам Беларусі…

У гэты час на стэнд прыехала наш галоўны рэдактар газеты «Медыцынскі веснік» Таццяна Сівец. Яна ж і запрасіла Андрэя да больш актыўнага супрацоўніцтва.

– Газета ваша відавочна цікавейшай зрабілася ў апошні час, – заўважыў наступны ўдзельнік віктарыны. – Дарэчы, я – за навуковасць. Так што давайце больш навуковых артыкулаў…

– А я вырашыла з вамі яшчэ згуляць…

І такіх, хто да нас падыходзіў не адзін раз за паўдня, было багата. А хтосьці прыводзіў сваіх знаёмых. 🙂 Маўляў, ідзі, згуляй…

Вось і атрымлівалася, што па самой выставе разгульваць не было калі. Запомнілася толькі машына хуткай дапамогі на дэманстрацыі, вялізная чарга на вакцынацыю супраць COVID-19 на вуліцы з раніцы, якая прырастала проста на вачах, і… лавачка для сэлфі і фота. І тое таму, што яе паказалі і сфоткалі! 🙂

А ўвогуле, канешне ж, нам самім было падчас працы на выставе і цікава, і карысна (а ўлічваючы добрую кампанію – яшчэ і весела!). Дарэчы, на працягу ўсяго дзяжурства мы з Жаннай маскі не здымалі, толькі мянялі. І асабліва ніякіх нязручнасцяў у выглядзе абцяжаранага дыхання ці чагосьці там яшчэ не назіралася. Гэта толькі калі ўжо я дахаты прыехала (з улікам дарогі – практычна цэлы дзень у масцы!), дык адчула што трохі баліць пераноссе і вушы. 🙂 Але – не крытычна.