25.09.2023
25.09.2023

Свята восеньскага ўраджаю «Багач». Традыцыі і святкаванне ў сучаснасці

logo
Беларускі код
0
Памер шрыфта:
  • A
  • A
  • A

У беларускім народным календары ёсць асаблівае свята — Багач. Яго прынята зваць святам ураджая, калі сканчаецца жніво і кожны гаспадар можа ацаніць, з чым будзе зімаваць.

Багач — што адзначаем?

Багач 2

У Беларусі за восеньскім народным святам замацавалася імя Багач. Але ў іншых славянскіх краінах яго называлі зусім па-рознаму — Лукаў дзень, Пасекін дзень, Малая Прачысцінка …

У праваслаўным календары ёсць свой аналаг Багача — Раство Прасвятой Багародзіцы. І гэта не супадзенне, бо свята ўраджаю гэта і дзень шанавання жанчыны-маці, берагіні і захавальніцы ачага.

Традыцыі Багача

Традыцыі Багача

Багач  старажытнае сакральнае свята, якое ўзыходзіць ад часоў паганства. Яно звязанае з сіламі Зямлі і маці-прыроды. Таму ў другой палове восені, калі палі і сады пусцеюць, можна крыху адпачыць і падзякаваць прыроде за атрыманы ўраджай.

У розных рэгіёнах Беларусі свята ўраджаю Багач мае свае традыцыі, але можна вылучыць і нешта агульнае.

У вёсках было прынята варажыць на каласках і даведвацца пра будучы ўраджай, «разглядаць» жаніха і нават «бачыць» колькасць дзяцей у шлюбе.

Звязаны сноп каласоў — гэта ўвогуле адзін з сімвалаў свята. Яго прынята было ставіць у «чырвоным» куце, побач з абразамі і захоўваць да наступнага ўраджаю.

культ маці

У гэты дзень было прынята сядзець у хаце з агнём. У святліцы запальвалі свечку і ставілі яе ў міску са збожжам або проста праводзілі вечар пры лучыне і чыталі малітву. Лічылася, што агонь валодае ачышчальнай сілай і зараджае энергіяй жыцця.

Адмысловае значэнне пры імпрэзе Багача меў культ маці. У гэты дзень вясковыя жанчыны вадзілі карагоды, дарылі падарункі бабкам-павітухам, хадзілі ў госці да старэйшых сваячак. Шанавалі жанчын, якія нядаўна нарадзілі дзіця, ім прыносілі свежы гарачы хлеб і малако.

Таксама хадзілі ў госці да маладых, «вучыць іх розуму». Маладым мужу і жонцы трэба было ўважліва слухаць навучанні свякрухі ці цешчы і дзякаваць ім за навуку.

Цікавы факт. У Беларусі некалькі гадоў таму была выпушчана памятная манета, прысвечаная народнаму святу «Багач». На ёй намалявана абрадавая міска са збожжам і запаленай свечкай. Міска змешчана на фоне поля і нацыянальнага беларускага арнаменту і ручніка.

На Багача наведвалі могілкі, наводзілі там чысціню і прыносілі плён новага ўраджаю — хлеб, яблыкі ці мёд.

Увечар было прынята ўладкоўваць застолле. Часам яго праводзілі ўскладчыну і дзялілі ежу на ўсіх — не дзелячы і на багатых ці бедных.

На вёсцы ў гэты дзень усе жыхары збіраліся талакой, перш за ўсё рабілі Багач – насыпку з зернем, у сярэдзіну якой устаўлялася свечка. Кожны вясковец па жменьцы прыносіў зерне новага ўраджаю для Багача.

У заходніх раёнах Беларусі на Багача забівалі хатнюю скаціну, а гаспадароў, якія шкадавалі гэта рабіць, перасцерагалі, што "жывёлу воўк парве".

Таксама у гэты дзень назіралі за надвор’ем і паводзінамі жывёл. Напрыклад, калі раніцай туман, то хутка пойдуць дажджы, калі ж дзень ясны, то добрае надвор’е пратрымаецца да канца кастрычніка. Калі пасля Малой Прачысты хатняя жывёла імкнецца на пашу вельмі рана, то і зіма будзе ранняя.

Багач сёння

Цяпер традыцыі народнага свята адраджаюцца падчас правядзення народнага свята ў «Дудутках» і ў Музеі архітэктуры і побыту ў Азярцы. Святкуюць багач і ў Вязанцы.

Гасцям расказваюць і паказваюць, як праходзіў Багач у беларускіх вёсках - гэта і збор ураджаю, і кіраванне карагодамі і падзячная малітва.

У праграме свята ёсць майстар-класы і абрадавыя гульні. Госці могуць убачыць, як плесці паясы з саломы ці бяросты, сплятаць каласы ў снапы і нават навучыцца ткаць ці працаваць з ганчарным кругам.

Багач 3

Восеньскае свята ўраджаю ладзяць у мясцовых дамах культуры: са сцэны спяваюць абрадавыя песні, расказваюць пра традыцыі і ладзяць вечарыны з гарбатай.

Народнае свята жыве, пакуль аб ім памятаюць і працягваюць шанаваць.

Як нашы продкі святкавалі Камаедзіцу?

Матэрыялы на сайце slushna.by носяць інфармацыйны характар і прызначаныя для адукацыйных мэтаў. Інфармацыя не павінна выкарыстоўвацца ў якасці медыцынскіх рэкамендацый. Ставіць дыягназ і прызначае лячэнне толькі ваш урач. Рэдакцыя сайта не нясе адказнасці за магчымыя негатыўныя наступствы, якія ўзніклі ў выніку выкарыстання інфармацыі, размешчанай на сайце slushna.by

0

Нарадзілася ў гарадскім пасёлку Бешанковічы Віцебскай вобласці. Да 10 класса вучылася ў Бешанкоўскай сярэдняй школе №1, у 2008 годзе паступіла ў Лужаснянскую школу-інтэрнат-гімназію для здольных і таленавітых дзяцей Віцебскай вобласці на гуманітарны профіль. З 2010 па 2015 года з'яўлялася студэнткай Інстытута журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітута. З'яўляючыся яшчэ студэнткай, пачала працаваць у Белтэлерадыёкампаніі на тэлеканале "Беларусь 3" рэдактарам аддзела падрыхтоўкі праграм да эфіру. Размеркаванне праходзіла ў холдынгу Выдавецкі дом "Звязда" ў газеце "Літаратура і мастацтва", дзе пасля засталася працаваць рэдактарам аддзела мастацтваў. Паралельна працавала на тэлеканалах "СТБ" і "РТР-Беларусь" рэдактарам інтэрнэт-дырэкцыі. З 2021 года з'яўляюся рэдактарам інтэрнэт-праекта «Рэдакцыі газеты «Медыцынскі веснік», дзе разам з штатнымі і пазаштатнымі аўтарамі мы імкнёмся паказаць унікальную культуру, традыцыі і побыт беларускага народа, не забываючы, вядома, пра здароўе.