Архив постов: Мая 2023

Тысячагоддзямі чорная воспа выкошвала цэлыя гарады і вёскі, забраўшы не менш жыццяў, чым чума і халера разам узятыя. Яна стала першай інфекцыяй, супраць якой вынайшлі вакцыну, а пазней — першай і да гэтага часу адзінай, якую ўдалося цалкам вынішчыць.

Амаль да канца 18 стагоддзя самым частым эпідэмічным захворваннем ва ўсім свеце, за выключэннем Аўстраліі і невялікх выспаў, была воспа — вострая заразная хвароба — натуральная воспа ці чорная воспа. Лацінская назва — variola. Звесткі пра самае даўняе ў гісторыі захворванне на воспу атрыманы падчас даследавання муміі егіпецкага фараона Рамзэса V, які памёр у 1145 г. да н.э.

Гандляры з Егіпта занеслі воспу ў Індыю, потым яна распаўсюдзілася ў Кітай і Японію, дзе загубіла больш за 30 % насельніцтва. У канцы I тысячагоддзя н.э. пошасці воспы фіксуюцца ў Еўропе. У канцы 16 стагоддзя воспа патрапіла ў Амерыку, дзе ад яе паміралі мільёны індзейцаў. Гэта хвароба суправаджалася высокай тэмпературай, галаўнымі болямі, болямі ў спіне, ліхаманкай. Спачатку на твары, а потым і па ўсяму целу з’яўлялася сып з гнайнічкоў, якія ў выніку пакрываліся струпамі і адпадалі.

У канцы 18 стагоддзя некалькі назіральнікаў звярнулі ўвагу на каровіну воспу, хваробу, якая часта сустракалася ў коней і кароў. У апошніх яна выяўлялася ў выглядзе пустул — бурбалак з гнойным змесцівам на вымені, якія вельмі нагадвалі воспенныя высыпанні ў чалавека. Аднак каровіна воспа ў жывёл працякала значна лягчэй, чым натуральная воспа ў чалавека, і магла яму перадавацца. Даяркі нярэдка заражаліся каровінай воспай, але пасля ўжо не хварэлі на натуральную.

Ангельскі ўрач і натураліст Эдвард Дженер, які 30 гадоў назіраў за натуральнымі выпадкамі каровінай воспы, у 1796 годзе вырашыў ужыць публічны досвед прышчэплівання каровінай воспы. У прысутнасці лекараў і проста цікаўнай публікі Джэнер зняў воспу з рукі маладой даяркі, якая выпадкова заразілася каровінай воспай, і прышчапіў яе васьмігадоваму хлопчыку Джэймсу Фіпсу. Воспа прынялася, развілася толькі на прышчэпленых двух месцах, і хвароба працякала нармальна. Затым 1 ліпеня таго ж года Джэнер прышчапіў Фіпсу натуральную чалавечую воспу, якая, як у абароненага ахоўнай прышчэпкай хлопчыка, не прынялася.

Так з самага канца 18 стагоддзя пачалося воспапрышчэпліванне. У Маскве і Пецярбургу воспапрышчэпліванне пачалося ў кастрычніку 1801 года. У 1802 годзе ў дзяржаўныя медыцынскія ўстановы Санкт-Пецярбурга пра пачатак воспапрышчэплівання рапартавала Віцебская, а ў 1803 годзе – Магілёўская губернская ўрачэбная ўправа. Спачатку людзі вельмі баяліся воспапрышчэплівання. У народзе спрадвеку лічылі, што любыя хваробы нападаюць на людзей за іх грахі.

У традыцыйнай народнай культуры беларусаў воспу называлі: воспіца, воспік, ліхая, рабая, рабуха, шчарбачка і інш. Гэтую хваробу ўяўлялі ў выглядзе злоснай старэчы, агіднай жанчыны-падарожніцы з адным моцным зубам. Лічылі, што яна вызначае сабе ахвяру, пырскае слінаю ў твар, і таму на ім застаюцца адмысловыя сляды.

У 1811 годзе для нагляду за воспапрышчэпліваннем былі заснаваныя Губернскія воспенныя камітэты, але па прычыне баявых дзеянняў 1812 года дзейнасць камітэтаў была прыпынена, і аднавілася яна толькі ў другой палове 1820-х гадоў. Падставай да актывізацыі супрацьвоспенай працы паслужыла хваля эпідэмічных захворванняў, у прыватнасці, вялікая эпідэмія воспы ў Магілёўскай губерні ў 1824-1825 гадах. Прывіванне воспы стала абавязковым. Губернскія воспенныя камітэты ўзначальвалі губернатары. У склад камітэта ўваходзілі віцэ-губернатар, губернскі маршалак дваранства, старшыня палаты дзяржаўных маёмасцяў, інспектар урачэбнай управы, прадстаўнікі духавенства і купецтва. Губернскія камітэты падпарадкоўваліся Міністэрству ўнутраных спраў. Адначасова былі заснаваны і павятовыя воспенныя камітэты.

Да аднаўлення воспенных камітэтаў прышчэпліванне пасоўвалася вельмі марудна. Паводле архіўных дадзеных за 1817 год, па Полацкаму павету было прышчэплена толькі 263 чалавекі, Дрысенскаму 296 чалавек, Гарадоцкаму 1.022 чалавекі. Але потым праца пайшла хуткімі тэмпамі. Спачатку воспапрышчэпліваннем займаліся цырульнікі, лекарскія вучні, акушэркі. Але гэтых адмыслоўцаў не ставала на ўсіх і таму сталі рыхтаваць вузкіх спецыялістаў – воспапрышчэплівальнікаў. Вучоба на воспапрышчэплівальніка ішла пры ўрачэбных управах цягам года. На атрыманне такой спецыяльнасці набіралі людзей з розных сацыяльных слаёў, але ў першую чаргу з сялян, таму што насельніцтва вёсак больш давярала выхадцам са свайго асяроддзя.

Лімфу для воспапрышчэплівання прывозілі ва ўрачэбныя аддзяленні з Санкт-Пецярбурга з медыцынскага дэпартамента, і толькі значна пазней ў Вільні была заснавана воспапрышчэплівальная ўстанова, якая забяспечвала лімфай суседнія губерніі.

Воспапрышчэплівальнікі павінны былі штодня весці запісы і ў канцы месяца прадстаўляць у павятовыя воспенныя камітэты спісы прышчэпленых. Павятовыя камітэты адпраўлялі спісы ў губернскія камітэты. Мясцовыя ўлады абавязаны былі забяспечваць воспарышчэплівальнікаў транспартам і кватэрамі. Задачай павятовых воспенных камітэтаў было сачыць, ці паўсюдна стае спецыялістаў суадносна наяўнаму насельніцтву. Дапамогу воспапрышчэплівальнікам павінны былі аказваць святары і тлумачыць насельніцтву неабходнасць прышчэпак. Каб эфектыўна ўздзейнічаць на розум прыхаджан, якія часам нават хавалі сваіх дзяцей, ці спрабавалі адкупіцца, дзяцей святароў прышчэплівалі першымі.

Працу воспапрышчэплівальнікаў рэвізавалі сябры воспенных камісій, і на гэта ім вылучалікамандовачныя і транспартныя (прагонныя) грошы. Калі выяўлялася, што воспапрышэпвальнік узяў хабар і хоць адно дзіця пакінуў без прышчэпкі, то ён трапляў пад суд.

Прышчэпкі ў асноўным рабілі маленькім дзецям. Воспапрышчэпвальнік павінен быў інструктаваць бацькоў як некалькі дзён назіраць за прышчэпленым. Калі прышчэпка прайшла паспяхова, то воспапрышчэпвальнік павінен быў выпісаць даведку належнай формы.

За паспяховую працу воспапрышчэпвальнік мог атрымаць залаты ці срэбны медаль, але дзеля гэтага трэба было сабраць велізарную колькасць рознага кшталту даведак, і таму справы цягнуліся гадамі.

Воспенныя камітэты дзейнічалі да 1865 года, а потым іх абавязкі былі перададзены ўрачэбным аддзяленням губернскіх праўленняў. Пазней прышчэпліваннем воспы сталі займацца земскія і гарадскія медычныя ўстановы. Практычна ўся тэрыторыя Беларусі была пазбаўлена ад воспы, але яшчэ і ў 1920-я гады ў глухіх паселішчах сярод балотаў Палесся трапляліся выпадкі, калі немаўляты заставаліся без прышчэпак воспы.

10 красавіка 1919 года выйшаў дэкрэт СНК РСФСР «Аб абавязковым воспапрышчэпліванні», які меў усеагульны характар. У 1924 годзе быў выдадзены новы закон аб абавязковай вакцынацыі і рэвакцынацыі. У 1919 годзе было зарэгістравана 186 000 хворых натуральнай воспай, у 1925 годзе — 25 000, у 1929 годзе — 6 094, у 1935 годзе — 3 177; да 1936 года натуральная воспа ў СССР была ліквідаваная.

https://bel.24health.by/palechyc-vecer-adverne-doktar-u-narodnym-svetausprymanni-belarusau/

Аляксандр Кішчанка — мастак-інтэлектуал найвышэйшага ўзроўню. Яго творы шырока вядомыя не толькі ў нашай краіне, але і далёка за яе межамі. Ён здзейсніў сапраўдны прарыў у сферы выяўленчай культуры сучаснасці.

Прыродны талент і сапраўды касмічнае мысленне рэалізаваў у Беларусі, на сваёй другой радзіме, дзе пражыў большую частку жыцця. Мастак стаяў ля вытокаў фарміравання школы манументальнага мастацтва ў Беларусі і з'яўляўся адным з заснавальнікам школы нацыянальнага сучаснага габелена.

Не меней ярка раскрыўся творца ў станковым жывапісе: бліскуча валодаў усімі законамі малюнка, кампазіцыі, колераўспрымання. Менавіта гэтая грань таленту мастака дэманструецца на выстаўцы «Неба і зямля», якая адкрылася ў маі ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі.

У экспазіцыі прадстаўлена жанравая і тэматычная паліфанія станковай творчасці Аляксандра Кішчанкі апошніх дваццаці гадоў жыцця майстра са збору Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь і сям'і, а таксама прыватных калекцый. Гэта шматфігурныя кампазіцыі, партрэты, нацюрморты, у якіх закранаецца сацыяльная праблематыка, раскрываюцца тэмы саіснавання ідэальнага чалавека і сусвету, пераасэнсоўваюцца біблейскія і міфалагічныя матывы.

Народнага мастака Беларусі няма з намі ўжо больш за 25 гадоў, ён пайшоў з жыцця ў 1997 годзе. Нягледзячы на гэта, размовы пра яго творчасць не сціхаюць па гэты дзень, а імя не сыходзіць з газетных палос і часта мільгае ў навінавых стужках. Творчае жыццё мастак пачынаў у Львове, але затым яго запрасіў у Беларусь мастак, заснавальнік кафедры манументальна-дэкаратыўнага мастацтва сённяшняй Акадэміі мастацтваў Гаўрыіл Вашчанка.

Да 1970 года творца выкладаў на кафедры манументальна-дэкаратыўнага мастацтва, і гэта самы прадуктыўны перыяд яго творчасці. За гэты час ён змог наладзіць габеленававую вытворчасць у Беларусі. Дарэчы, яго манументальны філасофскі эпас — знакаміты «Габелен стагоддзя» — у 1999 годзе быў занесены ў Кнігу рэкордаў Гінеса як самы вялікі габелен у свеце. Работа прызнаная нацыянальным здабыткам. На палотнішчы памерам 19x14 метраў аўтар адлюстраваў самых вядомых асоб мінулага і сучаснасці, а таксама падзеі светабудовы: Ноеў каўчэг, Хрыста і Антыхрыста, Крэмль, Папу Рымскага, Чэрчыля, Гарбачова, Сталіна, Хэмінгуэя, Кастра (намаляваныя больш за 80 партрэтаў). У адным з куткоў габелена аўтар адлюстраваў уласны партрэт і аблічча беларускага лідэра. Асноўная задума мастака быў сканцэнтравана не ў партрэтах палітычных дзеячаў, а ў цэнтральным сюжэце габелена — інтэрпрытацыі канфлікта Хрыста і Антыхрыста. Работа над стварэннем «Габелен стагоддзя» доўжылася пяць гадоў. Твор выстаўлялася на публічны паказ толькі некалькі разоў.

— Аляксандр Кішчанка — унікальны мастак, педагог, які стварыў сваю мастацкую спадчыну, — упэўнены дырэктар Нацыянальнага мастацкага музея Уладзімір Пракапцоў. — Безумоўна, ён быў пацалаваны Богам. Творы, створаныя ім у манументальным мастацтве, сёння складаюць залаты фонд Беларусі. І наша выстаўка адлюстроўвае толькі малую частку яго творчасці. Ён рана пайшоў з жыцця, а мог бы стварыць яшчэ шмат твораў. Напрыклад, прыняць удзел у працы над Нацыянальнай бібліятэкай. Мне прыемна казаць пра тое, што мы з ім былі блізка знаёмыя. Для мяне гэта сапраўдны гонар. Аляксандр Міхайлавіч — той чалавек, які аказаў на мяне пэўны ўплыў.

Некаторыя работы мастака на выстаўцы можна ўбачыць упершыню — да гэтага яны захоўваліся ў калекцыі сям'і аўтара. Ёсць у экспазіцыі і хрэстаматыйныя кампазіцыі маэстра. Увогуле экспазіцыя — поўная карціна «сусветнага рэалізму» Кішчанкі. Менавіта так ён называў свой стыль адлюстравання рэчаіснасці. Але гэта з пункту гледжання філасофіі, а што тычыцца мастацкіх прыёмаў, адметных ў работах мастака, то тут пануюць каляровыя плямы, аб'ём і фактурнасть.

Аляксандр Кішчанка быў нястомным і неабыякавым да таго, што адбывалася вакол яго. Працуючы над любымі кампазіцыямі, ён надаваў колерам сімвалічны сэнс. У яго творчым успрыманні охра — гэта беларуская зямля, чырвоная мазаіка — кроў.

Чорныя і цёмна-карычневыя тоны — цяжкая гісторыя беларускага народа ў часы вайны. Жоўтая смальта — вера ў перамогу. Творцу раздражняла шэрасць і манатоннасць, таму ў творчым працэсе галоўным для яго была дынаміка мыслення.

Цікава, што мастак ніколі нічога не прыдумваў, яго вобразнасць і выразнасць пабудаваныя на рэальных асобах і падзеях. Вялікая колькасць людзей пазіравала майстру. Яму была важная дасканалась. Таму ўсе рухі, мімічныя рысы герояў былі асэнсаваныя і даведзеныя да максімальнага падабенства.

Шматграннасць Аляксандра Кішчанкі праявілась не толькі ў творчасці. але і ў выкладанні. Ён быў патрабавальным выкладчыкам, але ад гэтага не менш цікавым. Вучні вельмі любілі прыходзіць на заняткі да яго не толькі дзеля таго, каб атрымаць неабходныя веды, але яшчэ, каб зарадзіцца гумарам і натхняльным настроем мастака.

Сярод яго вучняў былі такія знакамітыя дзеячы мастацтва, як Зоя Літвінава, Святлана Каткова, Юрый Багушэвіч і іншыя.

Сын мастака — Максім успамінае, што бацька ў дзяцінсве здаваўся яму касманаўтам, таму што ўвесь час шукаў адказ на пытанне, якая асноўная роля чалавека ў нашым неабдымным свеце. Аляксандр Кішчанка не быў абыякавым чалавекам, увесь час шукаў новыя магчымасці раскрыцця патэнцыялу, спрабаваў адкрыць для сябе новыя грані ўспрымання свету. Толькі па гэтаму сёння  можна быць упэўненым, — адказ на галоўнае пытанне жыцця майстра знойдзены.

Сёння карціны мастака-манументаліста захоўваецца ў мастацкіх музеях Беларусі і Расіі, у тым ліку ў Траццякоўскай галерэі, а таксама ў прыватных калекцыях. Творы Аляксандра Кішчанкі магутныя па канцэнтрацыі сучаснай праблематыкі. Народны мастак імкнуўся ўзвысіць нашу нацыю ў яе гераічнай нязломнасці, мірным жыцці і ў зацвярджэнні хрысціянскіх каштоўнасцяў.

https://bel.24health.by/art-minsk-2023-chym-urazhvae-galounaya-vystauka-belaruskix-mastakou-syoleta/

Недавер, які межаваў з варожасцю, дэманстравала насельніцтва Расійскай імперыі да лекараў. Гэта было шмат у чым абумоўлена тым, што асноўная яго частка, у адрозненне ад нашых сучаснікаў, практычна не сутыкалася з прафесійнай медыцынай.

Рэформа аховы здароўя 1864 года ўнесла шэраг карысных змен, але на ахоп насельніцтва ўрачэбнай дапамогай паўплывала не вельмі значна. Медычная дапамога існавала толькі ў гарадах. У сельскай мясцовасці не было не толькі сваіх бальніц, але і пастаянных дактароў.

У канцы 19 стагоддзя  ў сельскай мясцовасці сталі з’яўляцца медыцынскія пункты, куды накіроўвалі на працу дыпламаваных урачоў. Але сяляне недаверліва паставіліся да прысланых дактароў і працягвалі звяртацца да знахараў, якія былі выхадцамі з іх асяроддзя. Доктар жа – прадстаўнік паноў, чалавек іншага сацыяльнага кола, іншага інтэлектуальнага ўзроўню, успрымаўся як варожы элемент. Ён быў для простага народа чалавекам з іншага свету, «людарэзам». Асаблівы недавер выклікала тое, што доктар выпісваў лекі. У сялянскім асяроддзі многія хваробы лічылі «божай карай» ці тлумачылі вынікам псавання. Зняць псоту мог толькі той чалавек, які наслаў яе.

Праблема заключалася яшчэ ў тым, што вясковыя жыхары не верылі ў карысць лекаў ці няправільна іх ужывалі. Часта сяляне атрымлівалі тыднёвую колькасць медыкаментаў, але выпівалі яе за дзень, каб хутчэй паправіцца. Іншыя везлі лекі дадому і там па дабрыні душэўнай дзяліліся імі з блізкімі і сябрамі. Таблеткі ад мігрэні прыкладалі да галавы, гарчычнікі ляпілі паверх адзення.

Па старадаўняй звычцы сяляне выбирали змагацца з хваробамі з дапамогай лазні – верылі, што яна пазбавіць ад любой хворасці. Іншым сродкам былі малітвы перад цудатворнымі іконамі і мошчамі святых. У кожнай хаце захоўваўся вялікі малітоўны спіс з указаннем хвароб. Самыя адчайныя наважваліся на лячэнне небяспечнымі рэчывамі – да прыкладу, ртуццю, але дастаць яе было няпроста. Вось чаму прафесийным дактарам апроч сваёй асноўнай працы даводзілася займацца яшчэ і асветай сялян.

Асабліва вострыя канфлікты паміж простымі людзьмі і прадстаўнікамі «панскай» медыцыны ўзнікалі ў перыяды масавых інфекцыйных захворванняў, у прыватнасці, эпідэмій халеры. У свядомасці народа страшная хвароба і лекары былі непадзельныя. Людзі не задумваліся над тым, што з гэтых двух складнікаў прычына, а што  наступства. Не разумеючы сутнасці санітарных мерапрыемстваў, яны ўспрымалі дзеянні медыкаў як нешта шкоднае і нават небяспечнае.

Так, у 1892–1893 гг. у Рэчыцкім павеце Мінскай губерніі надарылася моцная эпідэмія халеры. Барацьбу з гэтай пошасцю апісаў мінскі  санітарны ўрач С. Балкавец у часопісе “Минские врачебные известия” ў 1910 г. (№ 7). Сяляне што толькі не рабілі ад эпідэміі паводле старадаўніх звычаяў – дзяўчаты-падлеткі аголенымі ноччу абворвалі вёскі, абводзілі вёскі ніткай, спрадзенай у адну ноч. Стары з крыжам на плячах абыходзіў усе задворкі, дзе каля кожнага гумна яго сустракалі гаспадыні і частавалі гарэлкай.

Улады паслалі дактароў, але сяляне іх асцерагаліся і прыпісвалі ім наўмыснае атручванне хворых. Парашкі, якія раздавалі дактары, лічылі сімвалам смерці.

Пайшлі размовы, што за кожнага памерлага гэтыя дактары атрымліваюць па 100 рублёў з-за мяжы. Казалі таксама, што «японскі цар даў дактурам 15 тыс. рублёў, каб яны травілі народ». Сяляне прасілі ў лекараў спірт і былі ўпэўненыя, што тыя атрымоўваюць яго па шэсць вёдраў у тыдзень.

Негатыўнае стаўленне да доктара адлюстравалася і ў спектаклях народнага лялечнага тэатра – батлейкі, якія ставілі камедыйна-сатырычныя сцэны з народнага жыцця. Такія пастаноўкі ў асноўным адбываліся ўзімку, пачынаючы з першага дня свята Нараджэння Хрыстова. Напрыклад, у батлеечным тэатры ў наваколлі Нясвіжа доктар выглядаў так – чорны фрак, белы гальштук і ў руках булава, а ў ваколіцах Мінска доктар быў у сурдуце. Папулярнымі былі такія пастаноўкі, як «Мацей і доктар», «Доктар і паненка», «Дзед і доктар». Доктара ў падобных спектаклях амаль заўсёды паказвалі як шалбера, які булавой б’е мужыка, а потым уцякае. У такіх пастаноўках адлюстроўваліся недаверлівыя адносіны простых беларусаў да вучонай медыцыны.

Персанажам народнага тэатра з’яўляўся яшчэ і венгерац або алейкар – вандруючы гандляр алеем і лекавымі травамі. Назву алейкары атрымалі ад таго, што разносілі алей – лекі ад зубоў і страўніка. Венгерцамі іх называлі таму, што яны паходзілі з вобласці Турэц у цэнтральнай Славакіі, якая з 18 стагоддзя славілася вырошчваннем лекавых траў і ў тыя часы ўваходзіла ў склад Венгерскага каралеўства.

Аднак з цягам часу сяляне пакрыху пачыналі звяртацца і да дактароў. Нягледзячы на падазронае стаўленне да іх, дактары ў некаторых выпадках паступова дабіліся прыхільнасці сялян і знайшлі з імі агульную мову. Калі селянін бачыў, што доктар дапамог хвораму пераадолець хваробу, то ён надзяляўся ў яго вачах магічнымі здольнасцямі і ўспрымаўся як казачны герой. Пасля такога “цудоўнага лекавання” да дактароў пачыналі звяртацца і з іншымі просьбамі. У літаратуры ёсць апісанне такіх выпадкаў у адной з вёсак на Палтаўшчыне. У паселішчы здарыўся пажар, і жыхары сталі прасіць фельдшара адвярнуць магічным чынам вецер, каб не загарэліся іншыя пабудовы. А адзін селянін нават стаў прасіць лекара ўказаць яму шчаслівае месца для пабудовы новай хаты.

Як міфалагічны персанаж доктар выступае і ў паданні пра з’яўленне тапоніма Залатая Горка ў Мінску. Паводле аднаго з аповедаў, у горадзе лютавала эпідэмія халеры. У капліцы Святога Роха на могілках адпявалі чарговага нябожчыка. Пасля адпявання адзін доктар разаслаў на падлозе свой плашч і паклаў на яго некалькі залатых манет. Услед за ім людзі таксама сталі класці грошы, і ў выніку вырасла цэлая гара з залатых манет. Дзякуючы гэтаму ахвяраванню, з’явілася сучасная назва ўзгорка на сённяшняй вуліцы Казлова/Даўгабродскай, а на месцы капліцы за сабраныя грошы пабудавалі касцёл Святога Роха – абаронцы людзей і жывёлы ад эпідэмічных захворванняў.

https://bel.24health.by/pacaluj-svinnyu-u-lych-dy-inshyya-srodki-zmagannya-z-xvarobami-u-staradaunyaj-belarusi/

Чым небяспечныя мошкі, чаму ў іх такія балючыя ўкусы і што рабіць, каб абараніцца ад гнюсу, расказала энтамолаг аддзялення асабліва небяспечных інфекцый Гомельскага абласнога Цэнтра гігіены, эпідеміялогіі і грамадскага здароўя Тамара Гусарава.

Адкуль узялося столькі мошак?

Найбольш ад машкары пакутуюць жыхары Гомельшчыны і Брэстчыны.  Растлумачыць гэта можна прыроднымі ўмовамі: высокая і працяглая паводка разам з цёплым надвор’ем паспрыялі  сёлета масаваму выпладу крывасмактальных насякомых.

Мошкі выпладжваюцца ў чыстай праточнай, узбагачанай кіслародам вадзе, найбольш на ўчастках рэк з хуткім цячэннем, і здольны разлятацца на вельмі вялікія адлегласці (да 100 кіламетраў). Масавы вылет адбываецца пры ўсталяванні стабільна цёплага надвор'я, звычайна гэта I дэкада траўня.

Пік колькасці мошак прыпадае на канец вясны, пачатак лета і ўтрымліваецца не больш за 10-14 дзён, пасля чаго іх колькасць рэзка падае.

Чаму ўкусы такія балючыя?

Мошкі-злосныя крывасмокі, якія маюць свае біялагічныя асаблівасці — нападаюць на чалавека толькі на адкрытым паветры і толькі ў светлы час сутак. Яны не баяцца сонца і актыўныя ўдзень.

Арыентуюцца мошкі з дапамогай органаў зроку і нюху — ляцяць на пах поту і вуглякіслага газу, які вылучаецца пры дыханні. Так яны знаходзяць сваіх ахвяр.

Іх укусы вельмі балючыя, а сліна таксічная. Цікава, што кусаюць толькі самкі, прычым не праколваюць скуру, а літаральна выгрызаюць яе. Самцы ж сілкуюцца сокам раслін.

У чым шкода мошак?

Сліна мошкі ўтрымлівае гемалітычная яд, які выклікае мясцовыя алергічныя рэакцыі. Гэта праяўляецца моцным паленнем, паколваннем, свербам і ацёкам скурных пакроваў. Як правіла, мясцовая алергічная рэакцыя знікае без спецыяльнага лячэння праз некалькі дзён.

Аднак для маленькіх дзяцей і людзей, якія пакутуюць на алергію, укус назойлівых казурак можа справакаваць больш сур'ёзную алергічную рэакцыю. У гэтым выпадку неабходна звярнуцца да ўрача.

Што рабіць?

У перыяд найбольшай актыўнасці мошак (травень – чэрвень) рэкамендуецца:

• па магчымасці трымацца далей ад вадаёмаў з праточнай вадой, і як мага менш знаходзіцца на адкрытым паветры (у памяшканнях мошкі не нападаюць);
• для прагулак на адкрытым паветры выкарыстоўваць вопратку, якая максімальна пакрывае цела, прычым пажадана светлых тонаў (цёмны колер прыцягвае машкару);
• выкарыстоўваць рэпеленты.

З народных сродкаў можна выкарыстоўваць эфірны алей мяты, лаванды або гваздзікі (дастаткова нанесці некалькі кропель на адзенне). Гэтыя пахі адпужваюць мошак.

Такім чынам можна калі не пазбегнуць укусаў, то хаця б звесці іх колькасць да мінімуму, сцвярджае наш эксперт.

https://bel.24health.by/ukusy-nasyakomyx-pershaya-dapamoga/

Даўней людзі не верылі, што чалавек мог захварэць проста так, лічылі, што хваробы насылаюць злыя сілы.

З міфалагічнага гледзішча хвароба выступае як канцэпт культуры, звязаны з адхіленнямі ад нармальнага стану. Прычынамі хваробы ўважалі дзеянні варожых сіл, карай за парушэнне розных забаронаў. Галоўную ролю ў гэтым адыгрываў прадстаўнік ліхой нябачнай сілы — д’ябал або чорт. Яшчэ ў канцы 19 стагоддзя ў валасных праўленнях разбіраліся судовыя справы, калі чалавек скардзіўся на дзеянні мяркуемага варажбіта, які сваімі чарамі нібыта прычыніў яму рэальную фізічную шкоду.

Па павер’ях, перад сваім з’яўленнем хвароба дае пэўныя знакі. Так, ува сне чалавек пачынае бачыць неба, медныя грошы і рэчы, футра нейкай жывёлы, яблыкі, грушы, яйкі, ён робіцца самотным без прычыны.

Прыкметамі эпідэмій лічылі каметы на небе, колы вакол сонца і месяца, іх зацьменне, гром узімку, неўраджай, працяглую ўзбуджанасць хатніх жывёл, вой сабак, карканне воранаў, з’яўленне філіна паблізу жытла і іншыя праявы.

Некаторыя хваробы прадстаўлялі ў зааморфным абліччы.

Так, гарлавыя і грудныя захворванні ўяўлялі ў постаці мядзведзя, а хваробы з моцным кашлем мелі выгляд котак, асабліва чорных. У абліччы казла нібыта аб’яўляліся хваробы, пры якіх балела дыхавіца, былі спазмы страўніка, ваніты. Эпідэмія (пошасць, паморак) у народных аповедах уяўлялі ў вобразах ката ці сабакі.

Таму, відаць, звычай трымаць у доме котку і сабаку быў звязаны яшчэ і з такім старадаўнім забабонам, як пераход чалавечай хваробы на гэтых жывёл. Прыкладам, калі прычэпіцца да гаспадара нейкая ліхая немач, то, каб яна пакінула яго, трэба запусціць у хату каго-небудзь з вышэйзгаданых жывёлін.

Але звычайна дэманы хвароб мелі антрапаморфны выгляд прыгожай маладой жанчыны або старой выродлівай бабы з даўгімі рукамі і пазногцямі, жахлівага аднавокага дзеда з калматай барадой і выскаленымі зубамі. Набыўшы чалавечае аблічча, паморак імкнуўся пратачыцца ў незаражанае паселішча. Ён спыняўся на ягонай ускраіне, прасіў каго-небудзь з мінакоў дапамагчы яму пераправіцца праз раку ці канаву. Не падазраючы ніякай бяды, селянін дапамагаў старой нямоглай істоце патрапіць у вёску. Апынуўшыся ў паселішчы пошасць пачынала сеяць там заразу. Дзеля гэтага яна памячала адныя хаты чорнымі літарамі, другія чырвонымі; клікала пад вокнамі па імёнах гаспадароў, а хто адгукаўся, той пачынаў хварэць і неўзабаве паміраў.

Калі надыходзіла эпідэмія, людзі ўжывалі розныя прафілактычныя меры: абворвалі паселішчы, запальвалі вялікія вогнішчы па ягоных ускрайках, ставілі ахоўныя крыжы, вешалі на іх абыдзённікі — ручнікі, вытканныя за адну ноч.

Прычынай такой навалы часта лічылі каго-небудзь з мясцовых асоб, якія парушылі тыя ці іншыя табу або тых, хто займаўся ліхім чараўніцтвам. І часам бывала, каб спыніць эпідэмію, такога чалавека забівалі ці закопвалі жывым. Калі гэта быў ужо памерлы і пахававны аднавясковец, то раскопвалі ягоную магілу, адсякалі галаву, клалі паміж ног і зноў засыпалі.

Пры павальных хваробах і эпідэміях у наваколлі жывым закопвалі першага захварэлага ў вёсцы. Калі пошасць не спынялася, а толькі узмацнялася, то адпраўлялі ў магілу старых, смерць якіх магла надарыцца ў найбліжэйшай будычыні.

Па сведчаннях архіўных судовых спраў, у 1831 годзе ў Навагрудскім павеце сяляне нават хацелі закапаць жыўцом свайго святара, але той упрасіў даць яму час, каб падрыхтавацца да смерці. Тады на могілкі завабілі старую жанчыну і спіхнулі яе ў яміну, дзе ўжо былі пакладзены целы памерлых ад хваробы, і засыпалі зямілёй. Часам у такіх выпадках у ахвяру хваробе прыносілі сірату.

ХАЛЕРА ва ўяўленні нашых продкаў малявалася то халоднай прыгажуняй, якая махае з-за могільніка на сяло чырвонай ці чорнай хустачкай, то дзяўчынай ва ўсім белым, то жахлівай кабетай з доўгімі светлымі валасамі і бліскучымі вачыма, якая раскідвае зерне хваробы, вымаючы яго з кошыка і прымешваючы да агароднага насення, у выніку чаго тое робіцца заражаным. Таксама халеру ўяўлялі высокай худой сіняй цёткай, апранутай ва ўсё чорнае, ці страшэнна брыдкай бабай, нібыта злепленай з імглы, або жанчынай на каровіных нагах, якая раз’язджае на тройцы вараных коней і нюхае тытунь. Халера часам брала сабе выгляд беднай жанчыны і прасіла, каб яе падвезлі, а даехаўшы да вёскі, пачынала “касіць усіх людзей”. Каб яна не прабралася ў вёску, раскладалі на дарозе ахоўны агонь, які гарэў увесь час. У якасці аховы на абодвух канцах вёскі закопвалі ручнікі-абыдзённікі, ставілі крыжы.

У адной з вёсак былога Бабруйскага павета ў час пошасці халеры 1830-х гадоў памірала шмат людзей, а ў сям’і святара ўсе былі здаровыя. Сяляне тлумачылі гэта тым, што ў бацюшкі былі злосныя сабакі, якія і не пускалі халеру ў дом.

ЛІХАМАНКА, якую яшчэ ў народзе называлі трасца, трашча, хіндзя або хондзя, шуня, цётка, персаніфікавалася ў жаночым абліччы рознага веку і ў залежнасці ад пары году. Так, рана ўвесну ліхаманак  уяўлялі маладзіцамі з распушчанымі валасамі, а позна ўвосень — пачварнымі старэчамі, якія сядзяць на галінках дрэў і калеюць ад холаду.

Ліхаманку падзялялі на розныя віды: смяротная, нутраная, павярхоўная, сонная, гарачая, сінеючая. Лічылі, што гэта сёстры-ліхаманкі, яны хадзілі па свеце, клікалі людзей па імені, а хто адгукаўся, то да таго адна з сясцёр залазіла пад адзенне і прыносіла страшэнныя пакуты. Выпіўшы з яго сокі, ліхаманка пераходзіла да іншага чалавека. У некаторых месцах лічылі, што існуе 12 сясцёр-ліхаманак, а ў некаторых нават 77.

Страх перад ліхаманкай забараняў чалавеку лаяць гэтую хваробу, а на Дзяды яе нават клікалі на вячэру. Каб не падчапіць такую хваробу, раілі купацца ў ледзяной вадзе, спаць у гаросе, калі той квітнее, прынесці ў ахвяру зваранае яйка на ростань дарог ці ў балота. Адзін са спосабаў такога ахвяравання быў наступны: яйка ад чорнай курыцы дзялілі на 77 частак, паводле колькасці ліхаманак, складалі ў анучу і леваруч кідалі ў ваду, потым не азіраючыся беглі дадому. Таксама ў якасці ахвяры ў ваду кідалі адзенне хворага, грошы ды інш.

Каб у хваробы ўзнікла агіда да свайго абранніка, хвораму раілі пацалаваць свінню ў лыч. Верылі, што пасля гэтага ліхаманка абавязкова пакіне яго.

Пры лячэнні выкарыстоўвалі кола магічных лічбаў. Так, хворага прымушалі аббегчы вакол хаты 13 разоў. Абярэгамі ад ліхаманкі лічылі велікоднае яйка, галаву змяі, пярсцёнак з цвіка ад труны, нітку з 12 вузельчыкамі.

ЧУМА  або Маравая Панна, мор, мара, чорная немач. Гэтую хваробу уяўлялі ў вобразе чорнай жанчыны, паветранай істоты, якая валодае вогненнымі стрэламі, або вялізнай белай жанчынай з хустачкай у руцэ. І над якой вёскай яна памахае сваёй смяротнай хусткай, у той вёсцы і праявіцца мор. Часам яна махае хусткай, прасунуўшы руку ў акно якой-небудзь хаты, і тады ў гэтай хаце пачынаюць паміраць людзі.

Пры набліжэнні да абранай мясцовасці белая жанчына ператвараецца ў цёмную птушку (пугача ці саву), носіцца ў паветры і шукае сабе ахвяры. Калі яна пераследуе якога-небудзь чалавека і кліча яго па імені, ніколі не трэба азірацца. Трэба з малітваю ісці наперад, а іначай чума праткне сваёй стралою. Тады чорная атрута разальецца па крыві, і неўзабаве смерць напаткае чалавека. Чума не пераносіць крыку пеўня і сабачаго брэху. Таму ўсюды, дзе яна пануе, сабакі перастаюць брахаць, а спеў пеўня робіцца хрыплым.

ВОСПА, а таксама воспіца, рабуха ўяўлялася ў вобразе антрапаморфнага стварэння невызначанай знешнасці. Але раптоўна яна магла прыняць выгляд або маладой дзяўчыны ў чорнай даўгой і бліскучай вопратцы, або злоснай і агіднай старой з адным моцным зубам, апранутай у белае адзенне. У намечаную ахвяру яна пырскала слінай, і ў той на твары заставаўся след. Пра перахварэўшых на воспу казалі, што ў яго на твары «чэрці гарох малацілі ці ячменныя крупы дралі».

https://bel.24health.by/dapamagali-kamyani-mox-navat-perunovyya-strely-yak-lyachyli-zuby-nashy-prodki/

Тэндэнцыі і стадыі развіцця беларускага мастацтва ў нашы дні зразумець і ўбачыць дастаткова проста. Апошнія гады ў сталіцы актыўна праводзяцца вялікія творчыя праекты, такія як Трыенале, Восеньскі салон, рэспубліканскія выстаўкі, дзе аб’ектыўна можна ацаніць тэмы і канцыпцыі, прапанаваныя нам мастакамі.

«Арт-Мінск» — з’яўляецца моцным праектам з пункту гледжання папулярызацыі сучаснага мастацтва і сёлета на адкрыцці выстаўкі можна было ў гэтым запэўніцца: натоўпы гледачоў на выставачнай пляцоўцы не скарачаліся цягам вечара. Маладыя, знакамітыя,  цікавыя і яркія людзі глядзелі на прадстаўленую экспазіцыю і шукалі нешта сваё — запамінальнае і кранаючае.

На выстаўцы прадставілі 450 работ больш як двухсот беларускіх мастакоў. Творы, выкананыя ў розных тэхніках і жанрах, створаны за апошнія тры гады.

Па размешчаным на этыкетцы карціны QR-кодзе можна даведацца інфармацыю пра твор і кароткую біяграфію аўтара. Гледачы могуць набыць цікавую для іх работу, а таксама прагаласаваць за мастака.

Самай эфектнай работай можна назваць трыпціх «Чыстае мастацтва» Віктара Сянькова. Гэта тры белых палатна 90х70, якія вісяць на цёмна-шэрай сцяне. Проста белыя палотны з аўтографамі аўтара.

У дзень адкрыцця праекта гэта была адна з самых папулярных работ на выстаўцы: людзі рабілі шматлікія сэлфі (пераважна са здзіўленым або задуменным выразам твару) — трыпціх здымалі ўсё.

Адзнаку канцэптуальнаму мастацтву даваць амаль немагчыма, але работа сапраўды прымушае спыніцца і спытаць сябе: а што ж такое чыстае мастацтва? Дарэчы, кошт за трыпціх можа быць самастойным творам канцэптуальнага мастацтва — амаль 86 тысяч рублёў ($30 тысяч).

На першым паверсе размяшчаецца ў асноўным графіка, ёсць цыкл каляровых работ у змешанай тэхніцы знакамітага Валерыя Слаука. Каля іх падоўгу затрымліваліся, вывучалі літаральна пад лупай. Узрушаючыя жабы, конікі і, вядома, драконы. Майстар умее натхняць!

Можна таксама адзначыць трыпціх «Партрэт маці» Ірыны Котавай у стылі Фрыды Кало. На самым прыкметным месцы работы Алесі Скарабагатай. Моладзь крытыкуе яе за гіперрэалізм, які ім малацікавы. Але мастачка працягвае стаяць на сваім. У Алесі не адабраць самага галоўнага — яе карціны заўсёды вядомыя і прыцягваюць увагу.

Вельмі цікавыя і захапляльныя творы мастака Валянціна Губарава. Як заўсёды, аўтар уражвае адначасова і загадкай і праматой выказванняў. Творчы аксюмаран і ёсць тая самая «фішка» мастака.

За актуальныя сусветныя тэндэнцыі на выстаўцы, безумоўна, адказваюць Наталля Пічушкіна, Мілана Карповіч і Паліна Корзун-Фомчанка. Іх работы прама прасякнуты духам апошняга Венецыянскага біенале. Тут усё, як прынята там: жаночыя матывы, рукадзелле і традыцыйныя рамёствы.

Беларускі ўслед за ўсім перадавым светам ставяць пытанне адрознення паміж дэкаратыўнай творчасцю і творам мастацтва, дадаючы ў гэта жаночыя і народныя матывы.

З году ў год арт-дылеры прыглядаюцца да таленавітай моладзі: хто з іх можа стрэліць. Самае імклівае развіццё на «Арт-Мінску» дэманструе, напрыклад, Настасся Чадзій.

Кожны раз гэтая дзяўчына з Мазыра імкнецца знайсці новыя тэмы і тэхніку. Услед за маслам і тэмперай, зараз яна асвоіла кераміку. І зноў, усё як любяць на галоўных сусветных пляцоўках: народныя традыцыі, рамяство і жаночыя матывы. І ў Настассі поўная гармонія з гэтым.

Фестываль «Арт-Мінск» праводзіцца штогод, пачынаючы з 2018 года, з мэтай знаёмства аматараў жывапісу з найбольш актуальнымі напрамкамі і стылямі мастацкай творчасці, прадстаўлення вядомых і адкрыцця новых маладых мастакоў Беларусі.

Большая частка прадстаўленых на выстаўцы работ размешчана на анлайн-платформе Artcenter.by і даступна да продажу.

https://bel.24health.by/alximiya-tvorchasci-vystauku-susvetnaj-belaruskaj-grafiki-pradstavili-u-palacy-mastactva/

У нашай краіне бульбяную бабку гатуюць як у рэстаранах нацыянальнай кухні, так і  проста на вячэру ў любой сям'і без праблем можна ўбачыць яе на стале. Гісторыю паходжання такой арыгінальнай назвы стравы ўжо мала хто памятае, але яна даволі цікавая.

Версій шмат, але самая распаўсюджаная звязвае назву стравы з Напалеонам, які паспрабаваў бабку на нашай тэрыторыі.

Яшчэ ёсць варыянт: раней бабкай называўся сметанкова-фруктовы пірог, які гатавалі багатым літоўскім і беларускім памешчыкам. У сялян магчымасці гатаваць вытанчаныя дэсерты не было, але жаданне далучыцца да высокай кухні ўсё ж мелася. Толькі пасля няхітрую бульбяную запяканку сталі зваць «бабкай».

Блогер і гаспадыня харчэўні ў старажытным Тураве Алена Браніславаўна сваіх гасцей любіць пачаставаць уласным рэцэптам бульбяной бабкі, таму і з намі падзялілася сакрэтамі прыгатавання смачнай стравы.

Інгрэдыенты

• Бульба (колькасць залежыць ад памеру вашай формы)
• Мука — 2-3 лыжкі
• Смятана — 1-2 лыжкі
• Соль, спецыі па смаку
• Яйка —1 шт
• Грудзінка
• Цыбуля

Спосаб прыгатавання

Грудзінку парэзаць не вельмі дробнымі кавалачкамі , цыбулю кубікамі . Абсмажыць грудзінку да залацістага , дадаць цыбулю , абсмажыць дв мяккасці.

Бульбу надзерці на дробнай тарцы. Каб бульба не пацямнела, спачатку трэба надзерці невялічкую цыбуліну.

Дадаць яйка, муку, смятану.

Дадаць зажарку, пасаліць па смаку.

Форму змазаць алеем. Выліць бульбяную масу.

Запякаць пры 180 С градусах прыкладна гадзіну. Па жаданні, за 20 хвілін да гатоўнасці можна змазаць смятанай.

Смачна есці!

https://bel.24health.by/yak-zrabic-nezabyunyya-belaruskiya-kalduny-prapanuem-pakrokavy-recept/

24 мая ва ўсім свеце адзначылі Еўрапейскі дзень паркаў. Яго мэта павысіць прэстыж запаведных зон, данесці да грамадскасці неабходнасць падтрымання іх жыццядзейнасці і абароны.

У нашай краіне шмат нацыянальных паркаў, якія вартыя таго, каб іх убачыць і натхніцца прыгажосцю мясцовай прыроды.

Экатурызм у наш час знаходзіцца на піку сваёй папулярнасці. Падарожжы невялікімі турыстычнымі групамі па прыродных славутасцях Беларусі — ці не лепшы спосаб захаваць сацыяльную дыстанцыю і выдатна адпачыць. І калі беларускія нацпаркі па-ранейшаму асацыююцца ў вас толькі з зубрамі (хоць яны, бясспрэчна, цякавыя), тады надышоў час расказаць пра ўсю разнастайнасць варыянтаў адпачынку. Прапаноўваем вам шэраг паркаў, дзе зможаце атрымаць незабыўныя эмоцыі.

Белавежская пушча

Рэліктавы лес, адзін з найстарэйшых захаваных у Еўропе, рэдкія віды флоры і фауны і, дарэчы, самая вялікая папуляцыя зуброў — нездарма гэты нацыянальны парк рэспублікі знаходзіцца пад апекай ЮНЕСКА і ўваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны чалавецтва. Тут размяшчаліся стаянкі старажытных часоў, палявалі князі Вялікага княства Літоўскага і царская сям'я Расійскай імперыі… Гісторыя Белавежскай пушчы як запаведнай зоны пачалася ў 1939 годзе, а ў 1991-м гэтая тэрыторыя набыла новы статус  — Нацыянальны парк Рэспублікі Беларусь, што дазволіла захаваць і абараніць. разнастайнасць.

Гэта сапраўды ўнікальная прыродная, культурная і гістарычная славутасць, аб'ект навуковых даследаванняў —

тут растуць дрэвы, якім больш за 500 гадоў, ёсць куткі, якія не бачылі чалавека, захаваліся балоты і знікаючыя віды раслін, жыве вялікая колькасць рэдкіх жывёл, птушак і насякомых. Упрыгожванне пушчы — рэкі і штучныя вадасховішчы.

Патрапіць у Белавежскую пушчу можа любы чалавек. Дарэчы, гэта самы папулярны кірунак для замежных турыстаў, якія выбіраюць экскурсіі па Беларусі. У нацыянальным парку распрацаваны шматлікія маршруты: пешаходныя, веласіпедныя, аўтамабільныя і аўтобусныя. Гіды праводзяць аглядныя экскурсіі: па пушчы, музеі прыроды, экскурсійным вальерам, археалагічнаму музею пад адкрытым небам, рэзідэнцыі Дзеда Мароза.

Нацыянальны парк «Прыпяцкі»

Галоўная ўнікальнасць гэтага парку — разнастайнасць. Яна назіраецца ва ўсім — у жывёлах, якія тут жывуць, і ў прыродзе. У гэтым парку ёсць і лугі, і лясы, і балоты.

Парк расцягнуўся на 45 кіламетраў уздоўж звілістых цячэнняў Прыпяці. Увесну ўзровень вады паднімаецца да 4 метраў: рака залівае лясы і лугі, ператвараючыся ў мора. А яшчэ гэтае месца —рай для птушак. Увесну іх тут літаральна дзясяткі тысяч. Дарэчы, зубры водзяцца не толькі ў Белавежскай пушчы, але і тут.

У Прыпяцкім ёсць некалькі экалагічных сцежак:

• Можна паглядзець на 800-гадовы дуб у асяроддзі «маладых» 300-гадовых дубоў на сцежцы «Цар-дуб»
• Ёсць і сцежка да не менш уражлівай «Цар-хвоі»
• Для аматараў журавін і расянкі — маршрут па верхавым балоце
• І, вядома, водная прагулка па Прыпяці. Можна замовіць цэлы цеплаход. Варыянт сціплей — маторная лодка.

Нарачанскі нацыянальны парк

Сваю назву Нацыянальны парк атрымаў па імені самага вялікага возера Беларусі. Але акрамя Нарачы, на тэрыторыі нацпарка размясціліся яшчэ больш за 40 дзіўнай прыгажосці азёр, густыя лясы з рэдкімі відамі раслін і жывёл, рэкі, мінеральныя крыніцы.

35 відаў рыб, 314 — пазваночных, 218 — птушак (51 з іх унесены ў Чырвоную кнігу), 1400 відаў раслін. У пачатку мінулага стагоддзя тут быў рэспектабельны раён для адпачынку, у 1950-х знайшлі крыніцы мінеральных вод і сапрапелевых гразяў і арганізавалі курортна-лячэбную зону, пабудавалі санаторыі і аздараўленчыя цэнтры (адпачынак у Беларусі стаў вельмі прывабным для многіх), а ў 1999-м заснавалі нацыянальны парк для захавання прыроднага багацця рэгіёна, ландшафта і біяразнастайнасці.

«Нарачанскі» цікавы і з пункту гледжання неверагодна маляўнічай і ўнікальнай прыроды, гістарычных славутасцяў і культурных аб'ектаў. Тут арганізаваны турыстычныя стаянкі (усяго 16), распрацавана больш за 30 экскурсійных маршрутаў, пешыя, водныя, веласіпедныя, каб убачыць славутасці Нацыянальнага парку, ёсць умовы для заняткаў дайвінгам, рыбалкай і паляваннем.

Нацыянальны парк «Браслаўскія азёры»

Сінявокая Беларусь — асабліва актуальна гэтае «другое імя» нашай краіны гучыць тут, у нацпарку «Браслаўскія азёры». 267 азёр, 20 рэк — унікальны ландшафт, маляўнічыя астравы, курганы. Самае глыбокае возера — Воласа Паўднёвае, 40 м, самае вялікае — Дрывяты, 36 кв. м. Самае цікавае — Струста, на ім размяшчаецца некалькі выспаў, а на самым вялікім з іх размяшчаецца яшчэ адно возера, унутранае.

У азёрах жыве 34 віды рыб. Раней у лясах тут вадзіліся зубры і тарпаны, але з-за кліматычных змен жывёлы сышлі з гэтых тэрыторый. Затое зараз аднавілася папуляцыя высакароднага аленя. Унікальны ў нацыянальным парку і раслінны свет, каля 20 відаў раслін — з Чырвонай кнігі.

Для велатурыстаў на Браслаўшчыне ёсць некалькі маршрутаў рознай працягласці. Самы доўгі называецца «Вакол азёр», цягнецца 110 кіламетраў і праходзіць праз самыя маляўнічыя месцы парку. Ёсць і маршрут для аматараў гісторыі, падчас якога турысты могуць убачыць старажытныя храмы.

У «Браслаўскім парку» можна адправіцца на сафары і ўбачыць дзікіх жывёл зблізку.

Налібоцкая пушча

Налібоцкая пушча — найбуйнейшы лясны масіў Беларусі ў гадзіне язды ад Мінска. Яна не ўваходзіць у спіс нацыянальных паркаў і запаведнікаў, але тут на шмат кіламетраў вы не сустрэнеце ніводнага чалавека: вакол вас будуць толькі дрэвы і балоты.

Сюды ідэальна прыязджаць на веласіпедзе, тут пракладзена веласіпедная траса EuroVelo-2, якая злучае еўрапейскія сталіцы ад Дубліна да Масквы. Таксама тут штогод праходзяць вела- і водныя марафоны. І калі Бярэзінскі запаведнік славіцца сваёй фаунай, то Налібоцкая пушча — флорай. Наўрадці вы будзеце весці падлік сустрэтых раслін, але тут іх 820 відаў, чвэрць якіх адносяцца да лекавых, многія з іх занесены ў Чырвоную кнігу.

Дрэвы-лекары ў Беларусі. Куды паехаць, каб атрымаць «порцыю» здароўя?

Тварожная запяканка — выдатная страва для тых людзей, якія не любяць ужываць тварог у чыстым выглядзе. Падчас цеплавой апрацоўкі ён

не губляе сваіх карысных уласцівасцяў і лёгка засвойваецца арганізмам. У запяканцы захоўваюцца практычна ўсе карысныя рэчывы і вітаміны, якія змяшчаюцца ў тварагу.

Існуе шмат рэцэптаў тварожнай запяканкі, каларыйнасць якой залежыць ад інгрэдыентаў. Класічная запяканка складаецца з тварагу, смятаны, яек і цукру. Некаторыя людзі дадаюць у запяканку муку ці манку.

Блогер Святлана Карнінцкая прапаноўвае нам свой рэцэпт тварожнай запяканкі з ягадамі, якая гатуецца хутка, а на смак насычаная і выдатна падойдзе да дэсерту.

— Можна выкарыстоўваць замарожаныя ягады: парэчкі, чарніцы, дурніцы, маліну, трускаўку, а можна і свежыя ягады, усё на ваш густ, — тлумачыць блогер. — Я выкарыстоўвала замарожаныя дурніцы. Атрымалася незвычайна.

Інгрэдыенты

• Тварог — 450 - 550 г.
• Яйкі — 2 шт.
• Цукар — 100 - 120 г.
• Соль — 0,5 ч. л.
• Манка — 5 ст. л.
• Пшанічная мука — 5 ст. л.

Інгрэдыенты для начыння

• Замарожаныя ягады (парэчка, чарніца, дурніца, маліна, трускаўка)
• Цукар — на смак
• Крухмал

Спосаб прыгатавання

Ягады перабраць, прамыць, выкласці на папяровыя ручнікі, каб з іх сышла вада.

Падрыхтоўка цеста. У вялікую міску ці чару блэндэра дадаем 450-500 г тварагу, 100-120 г цукру, 0,5 г л солі.

Дадаем 2 яйка і змешваем усё блэндэрам да вадкай аднастайнай кансістэнцыі.

Відэльцам не атрымаецца аднастайна, трэба блэндэрам. Калі ў вас няма блэндэра, можна выкарыстаць міксер ці электравенчык. У такім разе крупічасты тварог лепш папярэдне працерці праз сіта або друшляк з дробнымі адтулінамі.

Аўтар выкарыстоўвала тварог хатні.

Узбіваем у аднастайную масу.

Дадаём  манную крупу. Узбіваем блэндэрам да аднастайнасці.

Дадаем 5 ст.л. пшанічнай мукі. Узбіваем блэндэрам секунд 30, затым ужо размешваем лыжкай. Цеста павінна атрымацца густое, не вадкае, а цягучае. Калі ў вас атрымалася вадкае, як на шарлотку,  неабходна дадаць яшчэ мукі.

У аўтара была сіліконавая форма, але можна выкарыстоўваць форму для кексаў, альбо шкляную форму. Пажадана не вельмі шырокую і вялікую. Змазваем форму тонкім пластом расліннага алею, прысыпаем дно манкай.

Выкладаем прыкладна палову масы ў сіліконавую форму. На фота вы бачыце кансістэнцыю цеста, яно густое.

Далей мы пасыпаем нашы ягады крухмалам. І дадаем іх на тварожны пласт. Зверху крыху пасыпаем цукрам, асабліва калі ягада з кіслінкай, але гэта таксама па гусце.

Кладзём на ягады пакінуты тварог. Неабходна яго разраўнаваць зверху лыжкай.

Адпраўляем у загадзя разагрэтую духоўку на 40-45 хвілін.

Калі верх падрумяніцца раней, чым запяканка будзе гатовая, то можна накрыць праз 20 хвілін яе фальгой, не раней.

Калі запяканка прыгатуецца, дастаем яе з духоўкі і даем ёй цалкам астыць. У гарачым выглядзе не варта яе рэзаць і выкладваць, каб яна не паламалася.

Падаваць можна са смятанай, ягадамі, згушчонкай, цукровай пудрай.

Смачна есці

https://bel.24health.by/tvarozhnaya-vypechka-top-8-prostyx-receptau/

У штогадовай акцыі «Ноч музеяў» у 2023 годзе традыцыйна паўдзельнічае вялікая колькасць культурных устаноў па ўсёй Беларусі.

З надыходам змяркання многія музеі краіны расчыняць свае дзверы і прапануюць наведвальнікам займальныя праграмы. Мэта акцыі — паказаць патэнцыял сучасных музеяў і зацікавіць людзей, так што рыхтуйцеся да актыўных выхадных.

Што цікавага можна знайсці ў раскладах удзельнікаў праекта — чытайце ў нашым матэрыяле, расказваем пра самыя незвычайныя прапановы.

Нацыянальны мастацкі музей

Мастацкі музей у Мінску штогод удзельнічае ў «Ночы музеяў» з 2005 года, а яго святочная праграма нязменна прыцягвае вялікую ўвагу.

Пачнецца акцыя ў Мастацкім выступленнем хору Polifonica ў вялікай галерэі, затым адбудзецца адкрыццё выстаўкі «Станіслаў Жукоўскі. Пункт прыцягнення — сядзіба» з экскурсіяй-прэзентацыяй ад куратара. Далей гасцей чакаюць лекцыі і майстар-класы.

У працяг вечара выступяць Jazz Hit Red (для аматараў джаза), Nota Bene (для аматараў музыкі барока), імправізаваны аркестр ад студыі музычнага навучання «Арт-квартал» (для ўсіх жадаючых). Акрамя таго, гасцей чакаюць актыўнасці і падарункі ад спонсараў праека.

Музей гісторыі медыцыны Беларусі

Займальная чатырохгадзінная праграма ў музеі пачнецца з квэста па выстаўцы, дзе вам раскажуць нямала цікавых фактаў з гісторыі медыцыны, у тым ліку яе развіцця ў Беларусі. Вы пабываеце на інтэрактыўнай пляцоўцы, прысвечанай лячэбнай справе часоў Першай сусветнай вайны — перыяду, калі былі зроблены вельмі важныя медыцынскія адкрыцці.

Далей вы паўдзельнічаеце ў камандным інтэлектуальным батле «Выбух мозгу». А напрыканцы вас чакае кубак гарбаты ў  бары «Фіталекар»: усе напоі прыгатуюць строга па старадаўніх рэцэптах!

Музей скейтбордынгу

Гэты незвычайны музей да паслуг наведвальнікаў прапануе начную экскурсію, майстар-класы, інтэрактывы, фотавыстаўкі і арыгінальную фотазону, новыя музейныя экспанаты, а таксама душэўную атмасферу і размовы з аднадумцамі!

Але майце на ўвазе, што білет на начное мерапрыемства ў Музеі скейтбордынгу трэба браніраваць загадзя.

Музей займальных навук «Квантум»

Тэма музейнай ночы ў «Квантуме» — «Электрычныя сны» . Электрычнасць — адна з сіл прыроды, а падпарадкаванне гэтай сілы чалавеку і яе выкарыстанне — у ліку ключавых дасягненняў навукі.

У гэтую ноч, абяцаюць арганізатары, сатруцца межы паміж рэальнасцю і фантазіяй. Вы пабываеце на экскурсіях па музеі і станеце сведкам захапляльнага электрычнага шоу Міколы Теслы — чалавека, без якога сёння наш свет быў бы зусім іншым. Таксама вы пазнаёміцеся з законамі фізікі і даведаецеся пра іх практычнае прымяненне, паўдзельнічаеце ў квэстах і ў латарэі.

Заалагічны музей БДУ

Яшчэ адно месца, дзе можна цікава правесці час, — БДУ, але ўжо іншая яго частка: заалагічны музей. Праўда, экскурсіі намечаны зусім не на начны час і пройдуць з 12:00 да 18:00. Але ад гэтага яны не стануць менш цікавымі, бо ў музеі ёсць унікальныя экспанаты, прывезеныя выпускнікамі БДУ і супрацоўнікамі музея з розных куткоў свету.

Музей-запаведнік «Нясвіж»

Нясвіж у гэтыя выходныя кліча гасцей пагрузіцца ў «Містэрыю Нясвіжскага палаца». Містычная экскурсія, нечаканыя з'яўленні гістарычных персанажаў парушаць цішыню абшараў музейнай экспазіцыі. У праграме незвычайны маршрут па вячэрнім палацы. Калі яшчэ ні разу там не былі, вось і нагода запланаваць паездку.

Парк гісторыі «Сула»

Гасцям комплексу прапануюць эксклюзіўнае начное падарожжа па Суле, у тым ліку двухгадзінны заплыў на дракары (гэта старадаўні карабель вікінгаў). Вы ўбачыце парк ноччу — са сваёй таямнічай атмасферай.

Дом Ваньковічаў

Насычаную праграму для сваіх гасцей падрыхтаваў і музей «Дом Ваньковічаў. Культура і мастацтва першай паловы ХIХ стагоддзя». Удзельнікі праграмы «Чароўная ноч у Ваньковічах» змогуць скласці сваё сямейнае дрэва, наведаць майстар-клас ад астролага Анжалікі Шаставец, прыняць удзел у стварэнні магніт-герба сваёй або вядомай шляхецкай сям'і.

Таксама не забыліся ў музеі і пра самых маленькіх гасцей: для іх будзе працаваць дзіцячы куток з размалёўкамі, фотазонай і майстар-класам «Забяры музей з сабой», дзе кожны ахвочы зможа вырабіць макет музея. А самыя дапытлівыя наведвальнікі змогуць пагрузіцца ў цікавы квэст і раскрыць сакрэты сядзібы.

Літаратурны музей Петруся Броўкі

Акцыя ў музеі П. Броўкі сёлета будзе прысвечана 1920-м гадам — эпосе новай эканамічнай палітыкі, беларусізацыі, першых літаратурных арганізацый, росквіту паэзіі і ўсеагульнага культурнага ўздыму. Калі атрымаецца, гасцей просяць апрануцца ў стылі гэтай эпохі — ці хаця б дадаць характэрныя элементы або аксэсуары.

https://bel.24health.by/mesca-padannyau-legend-virtualnae-padarozhzha-pa-etnagrafichnamu-muzeyu-mlyn/