Архив постов: Чэрвеня 2025

Вы жывеце ў Беларусі альбо прыязджаеце сюды на выходныя ці ў адпачынак, і не былі ніколі ў Дудутках? Абавязкова сплануйце сюды экскурсійны маршрут.

Беларускі тураператар TravelAgency.by штотыднёва арганізоўвае цікавыя падарожжы ў музейны комплекс, дзе вы зможаце пазнаеміцца глыбей з беларускай культурай і з розных бакоў адчуць нацыянальную ўнікальнасць краіны.

Что цікавага паглядзець у Дудутках і навошта туды ехаць?

Музей знаходзіцца ў вёсцы Пціч, дзе на месцы старажытнага шляхецкага паселішча і размясціўся музейны комплекс «Дудуткі». Адлегласць з Мінска да музея складае 43 кіламетры. Заснаваны ў 1994 годзе, ён лічыцца адным з самых папулярных музеяў Беларусі, прычым прыязджаюць сюды і многія замежныя турысты.

Што цікава, экскурсавод кампаніі TravelAgency.by пачынае працаваць з турыстамі з моманту, як толькі вы зоймеце сваё месца ў аўтобусе: турыстам даводзіцца даведацца шмат каштоўнай інфармацыі пра кожны кавалачак горада, праз які яны будуць праязджаць. Калі пад’едзеце да музея, з вамі пачынае працаваць мясцовы экскурсавод, які добра ведае не толькі гісторыю Дудутак, але і тутэйшыя легенцы і паданні, якія зробяць ваша падарожжа насамрэч казачным.

На тэрыторыі музейнага комплексу размяшчаецца 34 аб'екты, уключаючы майстэрні, кафэ, галерэі, стайні, дзіцячыя пляцоўкі, ганчарныя майстэрні і іншыя славутасці.

Самымі цікавымі месцамі - лічацца Млын. Галоўны сімвал фермерскай экспазіцыі, на фоне якога наведвальнікі любяць рабіць памятныя фатаграфіі. Млын быў пабудаваны ў 1903 годзе, а ў чэрвені 1992 яго адрэстаўравалі і перавезлі сюды. Сёння яна ўяўляе сабой пяціяруснае збудаванне вышынёй 14 метраў. Справа ад млына можна ўбачыць у сапраўдную хату завозчыка. У ёй сяляне, якія прывозілі збожжа, маглі застацца на вячэру і пераначаваць.

Ферма. Уся гаспадарка, якая вырабляецца на тэрыторыі музея, тут жа і мае сваё прызначэнне. Гэта значыць, на ферме вы можаце паназіраць за працэсам вытворчасці прадуктаў, а ў бліжэйшым кафэ атрымаць асалоду ад ежай, прыгатаванай выключна з мясцовых прадуктаў. Нават поўсць авечак выкарыстоўваецца ў майстэрні валяння, якая таксама адкрыта для наведвання.

Стайня. Як і належыць любой сядзібе, у «Дудутках ёсць стайня, дзе жыве некалькі парод коней. Сярод мясцовых забаў катанне на конях і павозках карыстаецца вялікай папулярнасцю.

Майстэрні. Іх у музеі налічваецца 9 штук. Гэта майстэрні, прысвечаныя ганчарству, дрэваапрацоўцы, ткацтву, саломапляценню, валянню, лозапляценню і стварэнню скураных вырабаў. У кожнай краме вы пазнаёміцеся з гісторыяй з'яўлення і тэхналогіямі рамяства, пры жаданні паўдзельнічаеце ў майстар-класах.

Кузня. Невялікае памяшканне, дзе можна паглядзець, як апрацоўваецца метал. У кузні размяшчаецца калекцыя разнастайных вырабаў з жалеза: падковы, статуэткі, падсвечнікі. Тут праводзяцца асобныя майстар-класы, падчас якіх каваль пазнаёміць удзельнікаў з таінствамі ператварэння металу.

Хлебапякарня, сыраварня і бровар. У «Дудудках» захаваліся старадаўнія рэцэпты па гатаванні сыра, хлеба і іншых прадуктаў. Наведаўшы пякарню і сыраварню, можна прыкметна папоўніць сваю кулінарную калекцыю. Зразумела, падчас экскурсіі вы не толькі ўбачыце ўвесь вытворчы працэс, але і зможаце паспрабаваць свежапрыгатаваныя прадукты.

Птушыны двор і заасад. Гэтае мястэчка выклікае сапраўднае захапленне ў маленькіх наведвальнікаў. Нягледзячы на ​​тое, што асноўная тэматыка музея — рамесніцтва, тут ёсць некалькі лакацый, дзе можна паназіраць за хатнімі жывёламі. У птушыным дворыку разводзяць блакітных паўлінаў, фазанаў, качак, цацарак. А ў заасадзе наведвальнікі знаёмяцца з афрыканскімі страўсамі, дзікамі і плямістымі аленямі.

Касцёл. Ніводнае сяло, якое сябе паважае, не абыходзіцца без парафіяльнай царквы. Таму на тэрыторыі музея знаходзіцца невялікі праваслаўны храм, дзе захоўваюцца каштоўныя рэліквіі і цудатворныя абразы.

Раней у вёсцы «Дудуткі» кожны тыдзень праводзіўся кірмаш, куды з'язджаліся пакупнікі з найбліжэйшых вёсак і гарадоў. Сёння набыць сувеніры, а таксама фермерскія прадукты можна штодзень у гандлёвых радах.

Разнастайнасць майстэрняў уражвае: нават у этнаграфічных музеях свету рэдка можна пазнаёміцца ​​з такой колькасцю рамёстваў. У кожнай майстэрні турысты могуць на ўласныя вочы ўбачыць, як старажытныя рамеснікі плялі з саломы ці лазы, кавалі жалезныя вырабы, упрыгожвалі дрэва вычварнай разьбой. Прычым супрацоўнікі музея працуюць па тых жа тэхналогіях, якія выкарыстоўвалі нашы продкі.

Дарэчы, у межах музейнага комплекса вы таксама можаце патрапіць на выстаўку рэтрааўтамабіляў. Здавалася б, нечаканы аб'ект для музея старажытных народных рамёстваў. Але ўсё тлумачыцца вельмі проста: выстава з'явілася ў «Дудутках» з ініцыятывы заснавальніка музея: яго асабістая калекцыя рэтрааўтамабіляў і лягла ў яе аснову.

А яшчэ ў «Дудутках» рэгулярна і з вялікім размахам праходзяць розныя мерапрыемствы. Напрыклад, тут штогод ладзяць двухдзённы фестываль «Свята Сонца», прысвечаны дню Івана Купалы. Іншы, не менш папулярны, фестываль прымеркаваны да гадавіны бітвы пад Грунвальдам і суправаджаецца відовішчнымі гістарычнымі рэканструкцыямі. Не менш пышна праходзяць святкаванні з нагоды Новага года, Калядаў, Масленіцы, Дня Перамогі і Дня Незалежнасці.

«Дудуткі» можна смела назваць ідэальным месцам адпачынку для ўсёй сям'і, бо тут будзе цікава наведвальнікам любога ўзросту. Разам з тураператарам TravelAgency.by вы зможаце атрымаць сапраўднае задавальненне не толькі ад экскурсіі па музейным комплексе, але і ад падарожжа з самага Мінска. Шчыра раім вам паехаць у казачную вандроўку па беларускай культуры.

Камаі — гэта вёска Пастаўскага раёна, Віцебскай вобласці Беларусі. У вёсцы Камаі захаваўся ўнікальны помнік беларускай архітэктуры — касцёл Святога Іаана Хрысціцеля. Гэты храм быў пабудаваны ў 1606 годзе, такім чынам яму ўжо больш за 400 гадоў.

Гэты храм — адзін з найстарэйшых касцёлаў у Беларусі. Акрамя таго, касцёл у вёсцы Камаі адносіцца да вельмі рэдкага тыпу храмаў — абарончага. А храмаў абарончага тыпу па ўсёй Беларусі не набярэцца і дзясятка. І сапраўды, гэты касцёл не абышлі бокам войны 17-га - 18-га стагоддзяў, падчас якіх храм часта сур'ёзна пашкоджвалі. Але пасля заканчэння баявых дзеянняў касцёл хутка аднаўлялі і рэстаўравалі. У 18-ым і 19-ым стагоддзях храм таксама некалькі разоў нязначна перабудоўваўся і рэканструяваўся. Апошняя буйная рэстаўрацыя касцёла ў вёсцы Камаі была праведзена ў 2010-2011 гадах.

У гісторыі касцёла таксама ёсць яшчэ адзін унікальны момант. Справа ў тым, што дадзены храм функцыянаваў заўсёды з моманту сваёй пабудовы, за выключэннем, вядома, кароткіх прамежкаў часу, ў якія тут праводзіліся розныя рэстаўрацыйныя, аднаўленчыя ці рамонтныя працы. Гэта адзін з літаральна некалькіх беларускіх касцёлаў, якія не зачыняліся ў савецкі час. Некаторыя крыніцы звязваюць гэта з добрымі адносінамі савецкіх уладаў да настаяцеля храма, які ў час вайны выратаваў ад немцаў вядомага партызана.

Яшчэ адна адметнасць гэтага касцёла — вялікая колькасць знакамітасцяў з ім звязаных. Так, напрыклад, адзін з вядомых дзеячаў беларускай культуры пачатку 20-га стагоддзя — паэт і святар Казімір Сваяк, адзін час быў пробашчам гэтага храма. Адной з асноўных яго беларускіх адраджэнскіх прац, апроч вершаў, стаў складзены ім малітоўнік на беларускай мове для беларусаў-каталікоў «Голас душы».

Іншай славутасцю непарыўна звязанай з касцёлам у вёсцы Камаі, ды і з самай вёскай з'яўляецца Браніслаў Руткоўскі — польска-беларускі арганіст, музычны крытык, дырыжор і кампазітар пачатку 20-га стагоддзя. Які нарадзіўся ў вёсцы Камаі і пачаў спасцігаць азы арганнай музыкі менавіта ў размешчаным тут касцёле Святога Яна Хрысціцеля. У дадзеным касцёле ў вёсцы да гэтага часу захоўваецца і працуе дастаткова старадаўні беларускі арган, той самы, з якога пачаў свой творчы шлях Браніслаў Руткоўскі.

Такім чынам, касцёл у вёсцы Камаі з'яўляецца вельмі важным архітэктурным помнікам пачатку 17-га стагоддзя, гісторыка-культурнай каштоўнасцю і выбітнай славутасцю Беларусі. Але ёсць у вёсцы Камаі і яшчэ некалькі невялікіх славутасцяў. У першую чаргу гэта невялікі, але вельмі прыгожы парк імя Браніслава Руткоўскага — ураджэнца гэтай вёскі, аб якім мы ўжо згадвалі. Гэты парк размешчаны прама перад касцёлам.

Наступнай славутасцю вёскі з'яўляецца каменны крыж, усталяваны перад касцёлам. Ёсць розныя пункты гледжання наконт таго, калі гэты крыж быў высечаны і ўсталяваны тут. Найбольш праўдападобнай выглядае меркаванне аб тым, што яго ўстанавілі незадоўга да таго, як пачалі ўзводзіць касцёл, або адначасова з яго пабудовай, г.зн. у самым пачатку 17-га стагоддзя. Хоць на таблічцы, усталяванай у наш час перад гэтым крыжом, паказана што ён ставіцца да 15-га ці 16-га стагоддзя.

Яшчэ адной славутасцю вёскі Камаі з'яўляецца будынак былога парафіяльнага дома, пабудаваны зусім побач з касцёлам у 1927 годзе. Цяпер гэты будынак ніяк не адносіцца да касцёла. Тут размяшчаецца мясцовае лясніцтва. Будынак знаходзіцца ў выдатным стане, а тэрыторыя вакол яго прыгожа добраўпарадкавана.

І нарэшце, ёсць у вёсцы Камаі і яшчэ адна невялікая славутасць. А менавіта, будынак былога паравога млына, пабудаваны ў канцы 19-га стагоддзя. Паравыя млыны былі не вельмі распаўсюджаныя на Беларусі, адпаведна і на дадзены момант іх захавалася вельмі мала. Таму кожны з захаваных паравых млыноў, у тым ліку і добра захаваны млын у вёсцы Камаі, уяўляе сабой пэўную каштоўнасць і з'яўляецца ў сваім родзе ўнікальным архітэктурным помнікам. Хоць вядома, зараз гэта ўжо не млын, а проста чарговая гаспадарчая пабудова, якая для турыстаў зусім не ўяўляе ніякай цікавасці.

Праз вёску Камаі праходзіць мноства турыстычных і экскурсійных маршрутаў. Актыўна наведваюць вёску Камаі і індывідуальныя вандроўцы і турысты, бо касцёл Святога Яна Хрысціцеля, размешчаны тут, з'яўляецца адной з цэнтральных славутасцяў усяго рэгіёна. У вёсцы ёсць магазіны і іншыя элементы базавай інфраструктуры. Наяўнасць буйной славутасці і яшчэ некалькіх невялікіх славутасцяў, прыгожы парк, у якім, дарэчы, ёсць дзіцячая пляцоўка, усё гэта дазваляе вельмі прыемна і пазнавальна правесці ў вёсцы Камаі некаторы час.

Неверагодная Пастаўшчына. Што паглядзець у рэгіёне?

Аптэчная служба Віцебшчыны мае даўнюю і вельмі цікавую гісторыю. Прадстаўленне аб ёй з моманту зараджэння да нашых дзён дае гістарычная экспазіцыя, якая прадстаўлена ў адным з памяшканняў цэнтральнай аптэкі Пастаўскага раёна.

Будынак аптэкі, узведзены больш за 200 гадоў таму, не аднойчы рэканструяваўся, але ўсё ж захаваў сваё непаўторнае архітэктурнае аблічча і, галоўнае, першапачатковае прызначэнне. Увесь гэты час аптэка (спачатку лякарня) ні разу не змяняла свой адрас.

Ініцыятарам стварэння гістарычнай экспазіцыі стаў калектыў аптэкі на чале з загадчыкам Жаннай Лагвіненка. На гэтай пасадзе яна больш за 30 гадоў, была ўдастоена звання «Чалавек года Віцебшчыны». Наватарская ідэя была адобрана і падтрымана кіраўніцтвам прадпрыемства і прафсаюзным камітэтам.

— У Беларусі такія гістарычныя экспазіцыі пры аптэках ёсць у Мінску, Гродне, Баранавічах. За мяжой — у Харкаве, Таліне, Вільні, — патлумачыла загадчыца цэнтральнай раённай аптэкі № 87 Пастаўскага раёна Жана Лагвіненка. —  Ідэя стварыць нешта падобнае ў нашым райцэнтры з'явілася ў мяне яшчэ гадоў 15 таму, але ўвасобіць яе ўдалося толькі некалькі гадоў назад. У 2013-м пачалі прыглядацца да магчымых выставачных экзэмпляраў, а з 2016-га пачалі актыўна збіраць іх, як кажуць, з міру па нітцы. У тым, што задуманае атрымалася, — вялікая заслуга ўсіх нашых калег з Віцебскай вобласці і проста гараджан, якія адгукнуліся на просьбу дапамагчы з «артэфактамі».

У экспазіцыі больш за 400 экспанатаў. У многіх з іх свая біяграфія. Напрыклад, шафе, у якой калісьці захоўваліся аптэчныя бутэлечкі, слоічкі, мензуркі, іншы посуд, не менш за дзве сотні гадоў. З 50-х гадоў мінулага стагоддзя захаваўся спіртометр, выраблены з латуні, дарэчы, ён у працоўным стане. Аўтаклаў для стэрылізацыі раствораў, элементы перагоннага куба, газавая лямпа, усталёўка для падрыхтоўкі мазяў, шалі, старадаўнія рэцэпты…

На першым паверсе будынка, пабудаванага ў XVIII стагоддзі па праекце італьянскага архітэктара Джузэпэ Сака ў стылі барока, раней былі памяшканні для доктара, наверсе — для земскай канцылярыі. Мінулыя стагоддзі ўнеслі значныя карэктывы ў ранейшы інтэр'ер.

Пасля нядаўняга рамонту гандлёвая зала аптэкі мае сучасны дызайн, а правая палова будынка аформлена з улікам размешчаных тут экспанатаў. Іх збіралі, па словах загадчыцы аптэкі Жанны Лагвіненка, па ўсёй Віцебшчыне. Адна частка прадастаўлена калегамі, іншая — наведвальнікамі. У ліку рарытэтаў — інструментарый, мэбля, кнігі. У экспазіцыю гарманічна ўпісаліся і фігуры правізараў.

З гэтага часу Пастаўская цэнтральная аптэка служыць не толькі здароўю, але і культурнаму адпачынку жыхароў і гасцей раёна. Разам з лекамі наведвальнікі атрымліваюць цікавую інфармацыю аб прагрэсе мясцовай фармацэўтычнай службы.

Неверагодная Пастаўшчына. Што паглядзець у рэгіёне?

У 2025 годзе спартыўна-культурны фестываль «Вытокi» з 5 па 7 чэрвеня прыняў адзін з самых прыгожых гарадоў Віцебшчыны — Паставы.

Арганізатары кожны сезон здзіўляюць цікавымі праектамі, якія дапамагаюць бліжэй пазнаёміцца ​​з рознымі куткамі Беларусі. Пастаўскі раён вядомы сваёй багатай гісторыяй і культурнай спадчынай, тут шануюць традыцыі і актыўна займаюцца развіццём рэгіёна.

Першымі бліжэй даведацца Паставы змаглі удзельнікі турыстычнай акцыі «Вандруй. Адчуй. Натхняйся», якую арганізавала Нацыянальнае агенства па турызме.

Горад Паставы размешчаны ў Віцебскай вобласці, зусім недалёка ад граніцы з Літвой, і налічвае шэсць стагоддзяў гісторыі. Тут не так шмат славутасцяў, але тыя, якія ёсць, вызначана заслугоўваюць таго, каб іх убачыць. Расказваем, як складалася гісторыя горада і што тут можна паглядзець сёння.

Касцёл Святога Антонія Падуанскага

Каталіцкі прыход заснавалі ў Паставах у 1516 годзе і неўзабаве для яго пабудавалі драўляную царкву. Некалькі разоў яе знішчалі і аднаўлялі. А ў канцы XIX стагоддзі пачалі будаваць на падмурку старой царквы новы касцёл, каменны; праект быў падрыхтаваны архітэктарам Артурам Гойбелем. Будынак атрымаў рысы неаготыкі, а асвяцілі новую царкву ў гонар Святога Антонія Падуанскага.

У Першай сусветнай вайне новы касцёл атрымаў моцныя пашкоджанні. Калі Паставы знаходзіліся ў складзе Польшчы, палякі адрэстаўравалі яго. А калі горад аказаўся ў складзе БССР, савецкае кіраўніцтва адправіла яго ксяндза ў лагеры. У вайну нацысты расстралялі іншага святара пробашча Браніслава Мацееўскага.

Пасля вайны храм закрылі, у ім часова размяшчаўся склад, а затым — завадское прадпрыемства. У 1988 годзе яго вярнуліся каталіцкай царкве, і зараз ён дзейнічае. Будынак пабудаваны з чырвонай цэглы і валодае хупавымі прапорцыямі. Яго дамінанта — высокая чатырохгранная званіца над цэнтральным уваходам.

Касцёл упрыгожаны ў традыцыях неаготыкі: спічастыя аркі, шпілі. Незвычайная дэталь — гадзіннік на званіцы. Унутранае ўбранне таксама варта агледзець: зорчатыя скляпенні, калоны, вітражныя шкла. Інтэр'еры вытрыманы ў бела-карычневых танах: такая каляровая гама таксама не зусім тыповая для каталіцкіх храмаў.

К слову, если захотите сфотографировать здание снаружи, вот подсказка: самые эффектные кадры получаются с противоположного берега реки, это прямо-таки идеальный «открыточный» вид.

Царква Святога Мікалая

На тым самым супрацьлеглым беразе, адкуль так зручна фатаграфаваць касцёл, знаходзіцца наступная славутасць: праваслаўная царква Святога Мікалая Цудатворца Яе пабудавалі ў 1894 годзе на месцы былой уніяцкай царквы.

Храм мае рысы рускага стылю і тыповую для яго кампазіцыю. Асноўны аб'ём кубічны, завяршаецца ён пяцякупаллем (адзін галоўны купал-цыбулінка ў асяроддзі чатырох невялікіх), над уваходам — ​​шатровая званіца, таксама з цыбульнай глаўкай. Элементы вонкавага дэкору – паяскі, фрызы, кілепадобныя аконныя ліштва і шчыпцы, какошнікі.

Галоўная дэталь унутранага ўбрання — пазалочаны аднаярусны іканастас у неарускім стылі, упрыгожаны купаламі. Некаторыя вобразы іканастаса (напрыклад, «Прабацька Абрагам», «Пётр і Ян», «Дэісус» і іншыя) маюць мастацкую каштоўнасць.

Стары млын

Вадзяны млын у Паставах, размешчаны ў цэнтры горада, на беразе ракі Мядзелка, датуецца другой паловай XIX стагоддзя.

Гаворка ідзе пра трохпавярховы будынак з чырвонай цэглы, які лічыцца помнікам прамысловай архітэктуры. Рызаліт і калоны, якія ўпрыгожваюць фасад, дазваляюць аднесці яго да стылю класіцызм. У 1990-я гады будынак былога вадзянога млына ў Паставах быў адрэстаўраваны, зараз у ім размешчаецца Дом рамёстваў «Стары млын».

Будынак млына выдатна захаваўся і да нашых дзён у практычна нязменным выглядзе. Гэта помнік прамысловай архітэктуры, які мае рысы позняга класіцызму.

Палац Тызенгаўза

З падзелу з гісторыяй горада вы ўжо зразумелі, якое значэнне Тызенгаўзы мелі для развіцця Паставаў. Вядома, не абышлося і без палаца, заснаванага прадстаўнікамі слаўнага роду. Будаваць палац пачалі яшчэ для Антонія Тызенгаўза па праекце італьянскага дойліда, а працягнуліся работы пры Канстанціне Тызенгаўзе.

Трэба заўважыць, што Канстанцін увогуле быў цікавай і выбітнай асобай. Ён прыняў удзел у Айчыннай вайне 1812 года на баку Напалеона, за што быў вымушаны пасля вайны застацца ў Парыжы — на радзіме ён лічыўся б здраднікам. Пазней імператар Аляксандр I аб'явіў амністыю, і Канстанцін вярнуўся.

На радзіме ён абсталяваўся ва ўласным палацы, дзе актыўна займаўся арніталогіяй: гэтае захапленне з'явілася ў яго ў Парыжы. У Канстанціна быў нават спецыяльны памочнік, які рабіў пудзілы птушак. Калекцыя пудзілаў была сапраўды вялізнай: каля 3 000 экзэмпляраў! Апроч арніталогіі, Канстанцін Тызенгаўз яшчэ і выдатна маляваў і граў на музычных інструментах.

У сутарэнных памяшканнях палаца Тызенгаўзаў сёння працуе музей (пра яго мы яшчэ скажам пазней). У дворыку бальніцы вы знойдзеце яшчэ адну славутасць: помнік Канстанціну Тызенгаўзу. Манумент аддае належнае захапленню Тызенгаўза арніталогіяй: на руцэ Канстанціна сядзяць птушкі, а сам ён пагружаны ў задуменнасць.

Краязнаўчы музей

А зараз, як і абяцалі, вяртаемся ў палац Тызенгаўзаў — на гэты раз, каб наведаць музей у сутарэнных памяшканнях. Экспазіцыя падзелена на тры часткі. Першая прысвячаецца самому Канстанціну Тызенгаўзу, другая — кавалерыйскай школе, які адзін час дзейнічала ў Паставах (дарэчы, тады імі валодалі Пшаздзецкія). Трэцяя частка выставы расказвае пра Першую сусветную вайну.

Экспазіцыя з Тызенгаўзам — бадай, самая насычаная. Вы даведаецеся шмат цікавага пра гэтага выдатнага чалавека і яго захапленні. Паўсюль — эфектныя пудзілы птушак. Нажаль, яны ўсё сучасныя, а сапраўдных Тызенгаўз падарыў перад смерцю Віленскаму ўніверсітэту.

Апроч птушыных пудзілаў, вы ўбачыце тут прылады, з дапамогай якіх іх выраблялі, кнігі, па якіх, магчыма, вучыліся Тызенгаўзы, партрэты, паштоўкі, рэдкія дакументы, фрагменты салдацкай амуніцыі часоў Першай сусветнай і нават частку калючага дрота, які нагадвае аб жахах вайны. Увогуле, экспазіцыя музея цікавая і пазнавальная, так што смела заходзіце на экскурсію.

Спартыўна-турыстычны комплекс «Азёркі»

Дзіўны лес на беразе возера Белае сустрэне вас свежым паветрам і хваёвым водарам! Шырокая інфраструктура комплексу падыдзе для гасцей з рознымі відамі актыўнасці. Для спакойнага адпачынку на ўлонні прыроды комплекс прапануе ўтульныя альтанкі, месца з драўляным насцілам для ўсталёўкі намётаў, кемперную стаянку і камфартабельны пляж.

Галоўным аб'ектам СТК «Азёркі» з'яўляецца вяровачны парк! Ён выдатна падыходзіць як для карпаратыўных мерапрыемстваў, так і сумеснага сямейнага адпачынку. Тут кожны знойдзе сабе занятак па інтарэсах. Да паслуг наведвальнікаў: — дзве трасы лёгкага і сярэдняга ўзроўняў складанасці, разлічаныя на рознаўзроставыя катэгорыі; — хуткасны спуск (троляў) самы доўгі ў Віцебскай вобласці (160 метраў); — скаладром з трыма сценамі для лажання — цір для стральбы з пнеўматычнай вінтоўкі і пісталета.

І яшчэ адна фішка СТК «Азёркі» — Дзед Бай! Добры казачнік і яго чароўныя сябры сустрэнуць ля варот доўгачаканых гасцей, правядуць па казачных сцяжынках і падораць незабыўнае дзейства з серыі анімацыйных праграм «Дзед Бай запрашае на Пастаўшчыну». Персанаж Дзеда Бая быў абраны не выпадкова. Гэта даніна павагі творчасці нашага земляка паэта, пісьменніка і перакладчыка Уладзіміра Дубоўкі, у казках якога неаднаразова сустракаецца Дзед Бай. Анімацыйныя праграмы з яго ўдзелам спадабаюцца і дзецям і дарослым. Гэта абавязкова трэба ўбачыць!

Трынаццаць нетыповых фактаў пра Нясвіжскі замак

Выстаўку жывапісу Наталлі Гедрановіч «Калi сонца дакранаецца да зямлi» прэзентавалі ў галерэі «Арт Фабрыка».

Работы гэтай мастачкі вельмі прыгожыя. Ад іх вее спакоем, прымірэннем, нейкім серабрыстым сумам, часам цёплым вясновым сонцам. У экспазіцыі — колеры вясны, увесь яе спектр, яе палітра. Прадстаўлены букеты, кветкавыя кампазіцыі, жаночыя вобразы, абстракцыя.

Аўтар умее так прыгожа пісаць ваду, што ад гэтых карцін, напоўненых сонечнымі блікамі, складана адарваць позірк. Адразу хочацца заплюшчыць вочы ад гэтага яркага вясновага сонца.

Далікатныя і гарманічныя, зіхатлівыя і сакавітыя, асаблівыя і незвычайныя букеты, нацюрморты гіпнатызуюць, уражваюць, цешаць. Свежы ветрык, зеляніна, сонечнае святло напаўняюць энергіяй і натхненнем.

Карціны Таццяны вельмі падабаюцца гледачам. Мастачка — пастаянная ўдзельніца рэспубліканскіх і міжнародных выставак і на працягу ўжо дванаццаці гадоў яна з'яўляецца сябрам Беларускага саюза мастакоў.

Усе яе карціны паказваюць простыя і вельмі знаёмыя кожнаму гледачу віды родных мясцін. І рэкі, і азёры, і лясы, і балоты...

Выстава «Калі сонца дакранаецца да зямлі» — гэта мастацкая гісторыя аб святле, якое аб’ядноўвае прыроду і чалавека, мінулае і цяперашняе, выбар і шлях. Творы перадаюць атмасферу тонкіх перажыванняў: момант на скрыжаванні сцежак, ціхі вечар на беразе або спакой старога лесу ў чэрвеньскія дні. Святло тут выступае галоўным героем, які змяняе звычайныя краявіды ў незабыўныя імпрэсіі. Працы прапануюць гледачу спыніцца і адчуць глыбокую сувязь з месцам і часам, заўважыць, як святло ператварае звычайнае ў нешта асаблівае, пакідаючы незабыўны след у сэрцы. Карціны раскрываюць глыбокія пачуцці, якія з’яўляюцца менавіта ў гэтыя моманты сустрэчы чалавека з прыродай. Кожнае палатно — гэта запрашэнне дакрануцца да магіі моманту.

Наталля працуе ў рэалістычнай манеры і лічыць сябе паслядоўніцай нацыянальных традыцый беларускага жывапісу. Асноўныя жанры яе творчасці — лірычны пейзаж, кветкавы нацюрморт і сюжэтная кампазіцыя. Мастачку натхняе прыгажосць роднай прыроды і змяненне пор года: у пераходных станах прыроды яна бачыць асаблівую гармонію і імкнецца перадаць яе на палатне. Асабліва любіць адлюстроўваць момант на мяжы сезонаў — напрыклад, калі зіма змяняецца вясной і адначасова відаць снег і першыя сонечныя прамяні.

За сваю творчую кар’еру Наталля Гедрановіч стала ўдзельніцай мноства мастацкіх праектаў і экспазіцый. Творы мастачкі знаходзяцца ў калекцыях банкаў і прыватных асоб, прадстаўлены ў інтэрнэт-галерэях.

Сёння мастачка жыве і працуе ў Беларусі, працягваючы радаваць нас сваімі цудоўнымі карцінамі.

Вясковы каларыт Марыі Богдан. Чым зачароўвае жывапіс аўтара?

У галерэі «Арт Фабрыка» адкрылі персанальную выстаўку маладой беларускай мастачкі Марыі Богдан «Кветкі.Сонца».

У межах выстаўкі «Кветкі.Сонца» прадстаўлены новыя работы аўтара, у якіх Марыя захавала прыгажосць прыроды, якая толькі пачала абуджацца.

Ідэя стварыць серыю работ за адзін сезон зрэла ў душы даўно — адлюстраваць першае ўражанне, эмоцыю, пачуццё лёгкасці. Мастачка склала сюжэтную лінію, падрыхтавала эскізы.

Першыя напаўпразрыстыя рысы, паветраныя мазкі, нанесеныя шырокім флейцавым пэндзлем, і ў завяршэнне тонкая лінія або сакавіты мазок. Менавіта такі настрой, каларыт пачуццяў апісваюць прадстаўленую выставачную экспазіцыю.

— З 5-ці гадоў я не ўяўляю сябе без пэндзлікаў і фарбаў. Жывапіс — гэта мая аддушына!, — тлумачыць Марыя Богдан. — Менавіта рукамі я адлюстроўваю ўсё маё жыццё, усё тое, што мяне натхняе. А натхняе мяне з самага дзяцінства прырода: бясконцыя палі, птушкі, лясы. Таму мае работы напоўнены цяплом, сонечнымі кветкамі, каляровымі лініямі і рознымі фактурамі.

Шэпт прыроды, ранішняе шчабятанне птушак, светлая раніца, калі яркія промні слізгаюць па траве, і меладычна зіготкая раса стварае покрыва з бліскавак. На палі пачынаюць выходзіць насельнікі лесу, у небе з'яўляюцца рытмічныя ўзоры клінаў птушак, а паветра прасякнута асаблівай свежасцю. Усё ажывае, квітнее. Застаецца толькі быць назіральнікам і з дзіцячай цікаўнасцю здзяйсняць новыя адкрыцці. Кожны знойдзе для сябе нешта асаблівае, каштоўнае для душы, бо прырода невычэрпная крыніца натхнення.

Палотны Марыі Богдан напоўнены святлом, цяплом, шчырасцю, яны расказваюць пра шматграннасць прыроды, пра дзіцячыя ўспаміны, пра любоў да родных мясцін. Карціны, якія паглыбляююць у асаблівы свет — у просты, у такі чысты і лёгкі, працяты патаемнымі пачуццямі. Работы напоўнены сакавітымі кветкамі.

Перавагу Марыя аддае алейным фарбам, піша акварэллю, акрылавымі фарбамі, малюе графічныя работы, распісвае сцены.

— Творчасць — гэта мая мара, праз яе я магу пабыць сам-насам з сабой, адчуваць, пражываць моманты, сканцэнтравацца і ў той жа час расслабіцца, панастальгіраваць, — тлумачыць аўтар. — У маіх работах спалучаецца жвавасць і прыгажосць моманту, гармонія. Яны напоўнены сакавітымі кветкамі, каляровымі лініямі і рознымі фактурамі. Натхненне я знаходжу у беларускай прыродзе, у вёсцы, у цёплых успамінах, у людзях.

Мастачка не проста ўражвае сваім жывапісам, творчымі канцэпцыямі, яна натхняе гледача на шчырасць і цёплую камунікацыю. Вельмі складана, гледзячы на яе работы, не адчуць тую вялікую энергію добрага чалавека, якую калісьці заклала ў Марыі бабуля. Гэтая выстаўка стала не проста падарункам для ўсёй сям’і мастачкі, яна стала адкрыццём для кожнага гледача. Многія наведвальнікі, пабываўшы на адкрыцці, так і гаварылі: «Вельмі хочацца на вёску».

Кранальныя ўспаміны. Мастачка Марыя Богдан прэзентавала персанальную выстаўку

Дзве дзяўчынкі збіраліся ў летнік. Тры дні ўсё аніяк не маглі дамовіцца, каб не браць абедзьвум якія з агульных рэчаў. Калі заўсёды вясёлая Васілінка казала, што ўласна яна хацела б мець з сабою кніжку казак “Чароўныя словы”, Каця – наадварот, настойвала на адным: каб зусім не бачыць гэтых “надаедлівых” кніжак, бо, як казала: “Я ў школе штосьці чытала калі-нікалі і тое толькі ў сваім “крутым” айфоне. А ты мне на канікулах вочы псаваць прапануеш! У мяне – толькі адпачынак. І ўсё тут!”

Сказаўшы гэта, Каця хуценька сабрала ўсё што ей патрэбна, каб добра адпачыць і не забіваць сабе галаву рознымі глупствамі, якія для яе былі кніжкі.

Бацькі дзяўчынак адвезлі іх у летнік і строга-настрага сказалі, каб яны там не сварыліся і знайшлі паразуменне адна з адной.

— Жыццё доўгае, - казалі яны, - і невядома як яно можа скласціся для вас дваіх, таму не сварыцеся, а навучыцеся лепш дабрыні.

Васілінка маўчала, ведала, што дарэмна заклікаць яе сяброўку да прыстойнасці. І Каця, нібы пацвердзіла думкі Васіліны, прамовіла, што яе ўвогуле не цікавіць усё, што вакол яе.

Але тут пачуўся ўпэўнены голас сіненькіх кветак, што мкнуліся з вялікай травы і рознага смецця, што было вакол. Гэта былі Званочкі. Яны ўважліва слухалі размову дзяўчынак, маўчалі.

Але раптам адна з тых сіненькіх кветачак, якія так міла ўпрыгожвалі палянку, самая гаваркая, што пільна сачыла за “выбрыкамі” дзяўчынкі, ажно войкнула ад нясцерпнага болю. Завойкала - загаласіла ўся сінявокая чародка.

— Ой, ой! Што ж ты такая нязграбная! Трэба ж акуратна. У лесе таксама павінна быць цішыня.

— А якія праблемы? - казала Каця.

— Агульныя! Усіх і кожнага! – дружна адгукнулася сінявокая чародка.

— Дзяўчынка, здаецца цябе Кацяй зваць! – не сцерпілі старэйшыя. -Бачым, што ты такая бойкая і ўпэўненая дзяўчынка. І гэта добра. Але чаму ты не хочаш раздзяліць агульныя праблемы. Некалі і табе прыдуць на дапамогу, нават калі не будзе  ш чакаць.

— А гэта яшчэ што такое? Хто тут прамяўкаў? – ухмылялася Каця. - Адняла сваю цацку ў ружовым футарале.

— Гэта мы – Званочкі, якія ты толькі што стаптала! – Ці ж можна так…

— Якія яшчэ такія “агульныя праблемы”? Я не з Бюро Добрых Паслуг, каб кожнаму ўлагодзіць! Я - самая галоўная ў атрадзе! І да мяне ўсе павінны прыслухоўвацца! Мне ўсё дазволена!

— Чаму гэта ўсё дазволена?

— Таму што! А вы ведаеце хто мой тата!? Ну ўсё, хопіць! А зараз я павінна адпачываць. У мяне канікулы! – нахабна выкрыкнула.

Нечакана хмары закрылі сонца. З поўначы наляцеў дужы вецер і неяк адразу лінуў моцны дождж. Усчалася такая залева, што нават бліскавіца і моцны пярун не супакоілі яго.

— Дзяўчынкі, бяжыце да нас! – клікалі маладыя Ялінкі.

— Каця, бяжым у схованку! Тут мае сяброўкі! – паклікала Кацю  Васілінка.

Ялінкі і насамрэч былі яе сяброўкамі. Васілінка заўсёды, калі прыходзіла на гэты палянку наведвалася да Ялінак. Размаўляла з імі, здымала з галінак ігліцу пасля моцных вятроў. У сухое надвор’е нават ваду прыносіла, паіла сябровак, каб раслі дужымі і смелымі. Яе Дабрыня была бязмежнай. Хутка дзяўчынка стала падабацца ўсяму лясному багаццю – дрэвам, звярам, кветкам.

А тады, пад час моцнага дажджу, Васілінка ніяк не магла ўгаварыць сваю аднакласніцу схавацца пад тыя самыя Ялінкі.

— Я нічога не баюся! – горда адказвала Каця і прадаўжала кружыцца па палянцы.

— Ідзі да нас, дзяўчынка! – клікалі ўжо і Ялінкі.

Каця на гэты раз не адазвалася. Яе пагарда не дазваляла: яна смяялася і працягвала кружыцца.

Маладыя Ялінкі дзівіліся такім паводзінам непаслухмянай дзяўчынкі, разважалі, хінуліся ад шалёнага ветру долу, але трымаліся разам, затуліўшы сваімі гнуткімі і густымі галінкамі сваю даўнюю сяброўку Васілінку.

У адзін момант побач бліснула і зашыпела гадзюкай навальніца, і траскучы грукат пяруна расчапіў тоўстую бярозу. У вачах Васілінкі пацямнела, але зірнуўшы на сяброўку, якая была на ранейшым месцы ірванулася да яе. Следам кінуліся і шчырыя Ялінкі. Похапкам схапілі Кацю і прывялі пад дрэўцы. Ахінулі цёплымі сваімі галінкамі, сагрэлі. Нават вяртлявая Вавёрачка і тая, не пашкадавала свайго каўнерыка, якім ахінула Каціну шыю. Неспадзявана Каця заўсміхалася.

З-за хмар выглянула Сонейка, паклікаўшы да сябе рознакаляровую Вясёлку, якая тут жа апусціла адзін каромысел у рэчку, другі -  некуды за лес. Вылезлі са сваіх гнёздаў звяры ды птушкі. Усё зарадавалася, заіскрылася, заспявала.

Заўсміхаліся і дзяўчынкі. Няўжо знікла Каціна Злосць? Усе здзівіліся, калі Каця не толькі ўсміхнулася. Ёй стала сорамна, бо і зараз камячыла ў руках цукерачную паперку, углядваючыся ў яе і час ад часу пазіраючы спадылба на Васілінку. Можа, хацела штосьці сказаць добрае, сяброўскае. Але яна маўчала. Улавіўшы гэты момант, Дабрыня сяброўкі першай зрабіла крок наперад - адказала сваёй прыязнай усмешкай. Ураз вочы Злюкі, заіскрыліся нечаканай радасцю. Яна пазірала на лес, кветкі і ўсміхалася шчырасцю кожнаму дрэўцу, кожнай галінцы і кветачцы. Нечакана апусціла вочы, ціха вымавіла:

— Вы такія добрыя!

Відаць, Званочкі чакалі іншага ад яе слова. Слова прабачэння і падзякі за спагаду. Але навошта тая ілжывая падзяка, калі ўхмылка яе перакрэсліла няшчырыя словы. Бо тут няма тых, хто працуе ў Бюро добрых паслуг. Добра, калі Званочкі памыляліся, бо самыя старэйшыя казалі: “Падзяка абавязкова павінна падмацоўвацца рэальнай справай. І прыклады – побач”.

Але ў голас не выказваліся. Штосьці стрымлівала іх. Калі маладыя кветачкі так і трымцелі, каб на іх звярнулі ўвагу, як на самастойных асоб, старэйшыя адразу ж засланялі.

Час ішоў. І вось аднойчы ў дзіцячым аздараўляльным лагеры разгарэлася нежартоўная спрэчка паміж Злосцю і Дабрынёй. А распачалося ўсё з таго, што Важаты аднаго з атрадаў папрасіў безадмоўную Васілінку, якая ўжо не першае лета тут бавіць свій вольны час, дапамагчы навічкам з выпускам насценнай газеты. Дзяўчынка з радасцю адгукнулася.

Каманда дружна папрацавала і ў выніку – першае месца. Радасці ў маланят не было межаў.

Па праўдзе знайшліся два жэўжыкі з паралельнага атрада і ўзнялі такі вэрхал. Нібыта іх газета не толькі не горшая, а нават лепшая. Ці мала што хтосьці прымаляваў іх Важатай чырвоны нос. Дык і што з таго? Гэта ж дзіцячая фантазія і творчасць, нарэшце!

Аднекуль прыляцела Злосць і распачала сваё нездавальненне выказваць:

— Лічу, што дапамагаць нельга нікому! – вызначыла Злосць. – Людзі не заслугоўваюць таго, каб ім дапамагалі, падтрымлівалі, бо ў іх Злосці больш, чым Дабрыні.

— Гэта няпраўда! – не саступала Дабрыня. І ўсім чынам мкнулася пераканаць Злосць у адваротным: добрых людзей нашмат больш, чым благіх.

— Вось ты, Дабрыня, заўсёды спяшаешся на дапамогу, а ці варта так старацца, калі людзі няўдзячны, жорсткія і вялікая сябелюбы, зайздросныя і злыя, - прамаўляла Злосць. – Вось ты тут кідаешся з кутка ў куток спяшаешся дапамагчы кожнаму, а хаця б адзін кінуўся табе на дапамогу? Зрабіў што-небудзь добрае?

Дабрыня ўсміхнулася і, з той жа прыязнай мімікай адказала:

— Я бачыла іх шчаслівыя вочы, у якіх была шчырая ўдзячнасць. І гэтага дастаткова.

— Дзіўная ты! Асабіста я цярпеце не магу тых хітруноў. І кожны раз радуюся, калі мне ўдаецца зрабіць ім якуюсь шкоду. Так ім і патрэбна!

— Паслухай, адказала Дабрыня. – Ці ж можна так адносіцца да людзей? Няхай, яны не заўсёды бывюць чулымі і спагадлівымі, але ў кожным жыве Дабрыня. Прыгледзься хаця б да нашага Важатага: ні на крок не адыходзіць ад сваіх выхаванцаў.  Стараецца кожнаму дапамагчы, дагадзіць. А навошта?

— А як іначай? Вось ты ўчора з якой такой прычыны падфуболіла мяч прама ў рэчку, калі юныя валейбалісты ўсяго што прасілі ў цябе падкінуць? Табе што, палягчэла ад таго, што хлопчык кінуўся за тым мячыкам ў бягучую плынь?

— А што, гэта загартоўвае характар!

— А тое, што гэта безадказна і сорамна ты не разумееш? Хаця, з кім я спрачаюся, - казала Дабрыня. – Давай лепей пройдземся па лагеры і правядзем такую апытанку. На чыім баку будзе больш людзей, той і будзе галоўным у лагеры, у школе – паўсюль..

— А, давай!

— Эх, Злосць, бачу такая самаўпэўненая! А нічога, што загадзя камізэльаку папраўляеш? Няма ў цябе аніякай надзеі на свята. Глядзі, каб не давялося развітвацца. Назаўжды!

Дабрыня была ўпэўнена, што на яе баку будзе значна болей харошых людзей, таму адразу прыняла ўмовы спрэчкі. Гэта быў адзін з выдатных шансаў пазбавіцца ад Злосці,

— Гэта мы яшчэ паглядзім! – казала з усмешкай Злосць.

І вось пайшлі яны падарожнічаць. Першай сустрэлася лагерная Паварыха цётка Клава. Спынілі яе Дабрыня і Злосць і спыталі:

— Прабачце, калі ласка, але як вы лічыце, чаго на свеце больш - дабрыні ці злосці?

— Мае вы дзеці! Нялёгкае ў мяне было дзяцінства, ды й юнацтва не шакаладнае, але заўжды на маім шляху сустракаліся добрыя людзі. Рана засталася сіратою, як памерла мама. Мяне ў сваю сям’ю ўзялі добрыя людзі. Выгадавалі, выўчылі. Маю сваю цудоўную сям’ю: трое дзетак-школьнікаў і прыстойнага мужа. Ён у мяне спраўны будаўнік. І вось я зараз  стаю перад вамі. А злосці я ніколі ў сваім жыцці не сустракала. Далей самі мяркуйце:  чаго ў жыціі болей.

Зірнула Злосць на Дабрыню воўчым позіркам. Апусціла долу вочы, засумавала.

І пайшлі яны далей. Нядоўга прышлося шукаць сталага чалавека, бо насустрач ім крочыў самы старэйшы хто быў  у летніку, столяр, а па сумяшчальніцтве  дворнік Платонавіч.

— Выбачайце, Платонавіч, але мы вас ўсяго толькі калі на пару хвілінак затрымаем, вы не супраць, - пачала Дабрыня.

— Калі ласка! А што здарылася? Ці не мэблю зламалі?

— Ды не! Пакуль ўсё ў парадку. Мы ўсяго толькі хацелі б спытаць: чаго ў вашым жыцці сустракалася болей – дабрыні ці злосці ад людзей?

— Мае вы дарагія, я аб’ехаў як не ўсю некалі вялікую савецкую краіну. Быў на Крайняй Поўначы, у Сібіры і на Далёкім Ўсходзе і паўсюль мне лёс падстаўляў надзейнае людское плячо. Не аднойчы быў “на валаску”  ад смерці, але моцная сяброўская дружба выратавала. Нават у адкрытым моры прыходзілася купацца, калі ў Саргасавым моры  падняўся жахлівы, больш за дзесяць балаў, шторм. І ўсю каманду павыкідваў, і карабель наш разбіў. Але мы трымаліся разам, і ўсе да аднаго засталіся ў жывых.

— Як гэта ў такіх абставіна трымацца разам?

— Вось іменна асабліва ў крытычных жыццёвых абставінах трэба падтрымліваць адно аднаго!  Дужэйшыя і спрытнейшыя падхоплівалі старэйшых і слабейшых. На сабе ці не дзён пяць валачылі. І нічога. Дык што было дзяліць ці чаму зайздросціць?І як і не давяраць сябру?

— Можа, і дагэтуль з кім маеце сувязь?

— А як жа! Тыдні са тры як боцман Андрэй Міхалыч даслаў ліст. Усё ў яго жыцці цудоўна скалалася. Адных унукаў сямёра. І ўсе маракі. Часта ўспамінае наш паход…

— Няхай, пакуль твая ўзяла, але вунь яшчэ адзін рэспандэнт. Побач з летнікам – шаша, па якой неяк няправільна едзе аўтамабіль.

— Прабачце, але я вам нічым не дапамагу, - адкрыўшы фортку, высунуўся кіроўца. – Бачыце, тузаецца, нібы наравісты конь. Паліва на нулі…

— Мы зусім па іншай справе. Скажыце, а хто вам такую падлянку падкінуў: аўтамабіль, здаецца, новы, а язда ў яго рваная. Назавіце гэтага шкодніка, хто так пажартаваў? Ці не пяску ў бензабак хто насыпаў?

Вадзіцель засмяяўся, ветліва адказаў:

— Ды ніхто мне не шкодзіў, акрамя мяне самога!

— Як так?

— Вельмі проста: паліва зліў у сваю газонакакасілку. Ды перабаршчыў, амаль увесь выцадзіў. Ведаеце, калі добра, хочацца, каб яшчэ лепей. Думаў, што хопіць на дзень, а тут канфуз атрымаўся.Толькі нікому! Дамовіліся?

— Адказвай, да цябе звяртаюцца! – Дабрыня далікатна звярнулася да сваёй апаненткі.

— Ды рухайся ўжо! Называецца выручыў, злодзей, - прамармытала незадаволеая Злосць.

— Каб ты не дужа сумавала давай шчэ з кім пагутарым, - прапанавала Дабрыня. – Так бы мовіць, для чысціні эксперыменту.

— Ну, давай, - нехаця прамямліла Злосць – І як першым сустрэўся шыкоўны чорнага колеру легкавік Злосць першай нахілілася як не да капота аўто.

— Што патрэбна, валацуга?

Злосць ужо пачынала шкрабаць па машыне.

— Прабачце, - пачала Дабрыня. – Бачу, мусіць у вас праблемы? Вы такі раздражнёны. Толькі адно пытанне, калі ласка. Толькі адно!

— Што ў вас?  Але памятайце: у мяне дужа сур’ёзны бізнес і кожная хвіліна на ўліку. Кручуся дзень ды ноч! Свету  белага не бачу! А на халеры мне гэта?  На адпачынак і ўласныя радасці няма і хвіліны.

— І хто ў тым вінаваты?

— Хто-хто? Сам, канешне! Захацеў улады і вялікіх грошай…

Дабрыня падзякавала Бізнесмена, які сам раскрыўся без дадатковага пытання. Хацела пагутарыць з галоўным сваім, заўжды злым і незадаволеным апанентам Злосцю. Але наўкола нікога не было.

Раптам да яе падыйшла Каця і тактоўна папрасіла кнігу “Чароўныя словы”.

— Вельмі захацелася пачытаць! – сказала яна.

Зусім побач пачулася вясёлая гутарка блакітных Званочкаў.

Васілінка, пачуўшы радасную гутарку, вызваленых з палону смецця кветак, таксама зарадавалася.

— Калі ласка! – адказала Васілінка. – Можаш не спяшацца з вяртаннем кнігі. Чытай уважліва!

З гэтай хвіліны ва ўсім дзіцячым летніку валадарыла Дабрыня.

Як думаеш, мой дарагі чытач, ці можна на Злосць адказваць злосцю? Ад чаго жыццё на планеце Зямля можа змяніцца да лепшага?

Дзіва ў гняздзе (казка) + аўдыё

Ой, якое дзіва дзіўнае сёння ў куратніку аднае вясковай гаспадыні здарылася! Такое дзіва, што нават зоркі рассыпаліся далей Млечнага Шляху. Кожная мкнулася быць першым сведкай таго чароўнага гнязда.

І хто ж гэта такі Чарадзей аб’явіўся? А можа якая Чараўніца вырашыла пазабаўляцца над чубаткамі, якія ад неспадзяванага здзіўлення ледзь да тых самых зор не ўзняліся…

Гэта ўсяго толькі прыказка. А зараз казка пачынаецца.

Аднаго разу надвячоркам да бабулі Васіліны прыбілася нейкая незвычайная птушка – курыца – не курыца: грэбень – ледзь прыкметны і караляў знізу бародкі няма. А вось бакенбарды ў той птахі, ну як у знакамітага Паэта, падобныя на пуховы каўнерык.

Ды й прычоска як у сапраўднай Прынцэсы – акуратныя кудзеркі прывабна звісаюць, вясёлкай пераліваючыся на сонцы.

— Ну прывітанне, прыгажуня! – выйшла насустрач гаспадыня.

— Ко-ко-ко! Пры-ы-вітанне! – заківала галавою, адначасова ўзмахваючы крыламі госця.

— Адкуль ты ўзялася, цудатворца? І чаго табе ад нас патрэбна?

— Калі ласка, выслухайце! Мае продкі з Паўднёвай Амерыкі, з чылійскіх арауканаў – самай незвычайнай у свеце пароды курэй.

— Ну, хай сабе так, а што ты тут робіш? І чым жа вы акрамя знешнасці адрозніваецеся ад маіх звычайных рыжанькіх?

— Ды мы тут непадалёку, у вальеры былі. Наляцеў страшэнны вецер і расшпурляў нас. Фазан з Паўлінам невядома дзе.  Дзякуй Страусу, гэта ён мяне выратаваў ад немінуемай гібелі. На спіне мяне нёс, пакуль маланкі не пачалі жаліць. А сам недзе знік, мусіць Пярун па ім садануў. Ён заўсёды мяне аберагаў. Я перажываю за яго… А наконт розніцы з вашымі куркамі, як вы кажаце, асабліва нічым не адрозніваемся, калі не лічыць знешнасці і галоўнага – мы нясём іншага колеру яйкі, ко-ко-ко.

— Добра, паверу з ветрам моцным ды дажджом. Сама бачыла тую страшную залеву. І выратавальніка твайго шкада, але што значыць “іншага колеру”, няўжо каляровыя? Мае рыжанькія таксама карычневыя нясуць.

— Вось іменна толькі аднаго колеру! А мы – каляровыя! Не буду раскрываць сакрэт.  Заўтра на свае вочы ўбачыце.

 Калі ўздымаецца буран

Бліснула маланка, распаласаваўшы палову неба – стала відна як удзень, нават трохі страшнавата зрабілася: “Што гэта?”

Замежны госць, які толькі пачаў прывыкаць да нашай прыроды ўсё болей прыслухоўваўся да грымотаў, насцярожваўся.

А як лінуў дождж, а ў хуткім часе і град сыпануў пад перуновы раскаты, зусім разгубіўся. Град быў такі моцны, такі буйны, што, здавалася яму, нарэшце пакаштуе беларускага марозіва, што незлічона падае з неба.

— Вось дык цуд: марозіва валіцца прама пад ногі! - дзівіўся госць. – Напэўна смачнае? І ўхапіў белы камяк памерам з яйка.  І тут жа выплюнуў: - Якое халоднае і пустое!  Вой! А мне падалося, смакоцця наемся. Госць ледзь не танцаваў ад злосці.

Тым часам зямля пад нагамі станавілася ўсё болей назызлай і халоднай. Агароджа вальера фермы “Салаўіны гай” тулілася ля берага вострава і дзе-нідзе забягала на куп’ё ўзбалатка і тады пад націскам ветру яшчэ больш хісталася.

— Калі так працягнецца яшчэ колькі часу ўвесь вальер разарве, а я захварэю, - разважаў госць.

— Чаму ты такі кволы?  - пыталіся Паўлін з Фазанам.

— А чаму вы кідаецеся такімі не смачнымі ледзяшамі? Яны такія халодныя, што мае два пальцы на нагах адразу зрэагавалі на такі пачастунак! - разумным поглядам госць змераў сваіх сяброў. – Мне патрэбна цяпло і пастаянны рух.

Тут да яго падбег прыгажун Фазан і давая яго па-сяброўску штурхаць.

— А давай, дружа, паспаборнічаем у даганялкі!

— Ты, Фазан, мусіць даўно не смяяўся? Ды я магу развіць хуткасць за 90 кіламетраў у гадзіну! Ты нават з месца скрануцца не паспееш, як я схаваюся за павароткаю.

— Як аўтамабіль?

— Так!

— Адкуль ты такі браўся? – дружна спыталі.

— Я – Афрыканскі Страус! – з гордасцю адрэкамендаваўся птах.

— Зараз жыву на вядомай страусінай ферме.

— Во, дык мы суседзі! А як наконт даганялак?

Яшчэ пэўны час па небе плылі абрыўкі чорных хмар, але апошнія кроплі дажджу прагнала яснае сонейка.

— На старт! – скамандаваў Фазан.

Пасля каманды “Марш!”  Фазан з Паўлінам зрушылі з месца, а Страус стаяў і пасмейваўся.

— Гэта з такой руплівасцю вы, хлопцы, захацелі са мною спаборнічаць? Не смяшыце мае ногі!  Яшчэ каторага растапчу, хаця бачыце, што я гэтага зусім не хацеўў бы. Вы такія прыгажуны! Абоім толькі са сцэн канцэртных красавацца, а не ў даганялкі бегаць!

— Дзякуй! Можа і так, - адказаў гаваркі Фазан. – Гэта мы хацелі пажартаваць.

— Лічыце, жарт удаўся! – пасміхаўся доўгашыі Страус.

 Чаму Страус не лятае?

— Сябры, я вось пра што разважаю: чаму не ўмею лётаць? – выказаўся ўголас Страус. – А так хаця б на дрэва якое ўзляцеў.

— Няўжо табе не цікава быць адметным ад усіх? Не такім як усе быць? – спытаў усюдыісны Вецер.

— Чаму не! Цікава! Толькі мне здаецца, што я на зямлі не заўсёды магу абараніцца ад драпежнікаў.

— Якраз тут і няма тваіх ворагаў – гіенаў ды шакалаў, а з птушкамі, што крадуць твае яйкі, ты і сам справішся.

— Умееш ты, Вецер, мёдам мазаць. – Тады слухай. Я нават вашага Арлана-белахвоста зусім не баюся. А вось выратаваць яго, калі спікіруе раптам па нейкай, можа нават недарэчнай прычыне, змагу.

— Выратаваць самага вялікага крылатага драпежніка! Як гэта? Ды размах яго крылаў два з паловай метры! Толькі ад аднаго ценю гэтага жывога самалёта жах бярэ.

— Ну і што? Я вунь яшчэ калі быў у Афрыцы выратаваў Грыфа, які ўрэзаўся ў самалёт.

— Як гэта? Выратаваў птушку, а самалёт?

— Самалёт паляцеў далей, не змяніўшы курс. А Грыф пацярпеў пашкоджанне свайго крыла. Каб я яго не спаймаў магло б скончыцца трагічна.

— Ну вось, а ты кажаш няма чым ганарыцца! Ды нагамі сваімі дужымі! Каб яны слабенькімі былі ці змог бы таго Чырвонакніжніка спаймаць!

— Можа і так.

— Некалі вельмі даўно ў нашых краях была спякотная саванна, - распачаў Вецер. — І жылі тады вялікія, вышэй за цябе птушкі. Твае суродзічы. Яны таксама не лёталі, але вельмі ганарыліся сваімі нагамі.Іх нават Львы з Тыграмі пабойваліся.

— Так ужо сам Цар звяроў і баяўся?

— Памятаю адзін цікавы выпадак, - успамінаў стары Вецер, - калі твой суродзіч адным ударам нагі напавал злажыў нахабнага Тыгра, што цікаваў за ім.

— Няўжо і насамрэч было такое?

— Ды было-было! На свае вочы бачыў, - бажыўся Вецер.

— Ну, тады іншая справа!

— Вось вырасцеш у вялікага і дужага, і калі да таго ж чарады трымацца будзеш, павага сама сабой прыйдзе, - нагадваў празорлівы Вецер. – А крылы не ўсім дадзены не толькі ад Неба, але і ад Прыроды. А пакуль ці чуў пра іншую птушку, якая б бегала хутчэй за цябе?

— Не чуў.

— Вось і кажу, ганарыся гэтым, - пераканаў Вецер. – А што ногі замачыў, не бяда. Ведай: гэта не спякотная Савана, дзе дождж рэдкі госць, прывыкнеш, і будзеш не горш за Бусла нават па балотах тэпаць.

У гэты момант з поўначы насунулася чорная хмара і лінуў моцны дождж. Яго падхапіў злы Вецер, узняўшы на свае дужыя крылы ўсё замежнае птаства фермы. І панёс немаведама куды.

Толькі імклівы Страус паспеў ухапіць адну чароўную курачку па клічцы Злата, якую бураннае залева з усяе моцы шпурляла аб клетку. Ён усё ж паспеў данесці куру-шчабятуру да суседняй вёскі, а самога ў той жа момант падхапіў і панёс Віхор…

Дзіва ў гняздзе, або Калі  гняздо чароўнае

Пад раніцу, калі зоры збіраліся на адпачынак асвятлілі ля курынага хлеўчука  сядзячую згорбленую птушку. Калі пачалі мацней свяціць, птушка ачухалася, выцягнула з-пад крыла доўгую шыю, разгледзелася і ўскочыла на ногі. Гэта  быў афрыканскі Страус.

Калі бабуля Васіліна прынесла ў карытцы сняданак для сваіх чубатак пад дзярыма куратніка сустрэла новага госця.

— Ну, а ты чаго хочаш? Учора адна госця прыбілася, сёння ты. Што гэта з вамі?

— Ды вось, выбачайце, за турботы. Але я вярнуўся за сваёй сяброўкай – курай-шчабятурай Златай.

— А, дык гэта ты і ёсць той самы кавалер, хто кінуў безабаронную малодку ў такую слоту!

— Прабачце, зусім не так! Не кінуў, а Віхор нас разлучыў.

— Ну добра. І табе паверу. А зараз паглядзем чым жа здзівіць твая сяброўка. Учора абяцала...

Бабуля адчыніла куратнік, а там нямая тэатральная сцэна. Усе рыжанькія ў гурце з бравым Генералам-пятухом, які ў парадным строі з чырвонымі лампасамі ды белымі ўзорамі-пагонамі на плячах, абкружылі гняздо і пазіраюць-дзівяцца. А гняздо тое, што зладавала гаспадыня ў вялізай кардоннай скрыні, напоўненай сенам – паўнютка блакітных і бірузовых яечак.

— Вой, людцы мае! І праўда ж каляровыя яечкі! –  здзівілася гаспадыня.

— Зірніце, зірніцке! Дзіва ў гняздзе!  – Я ж казала, што кура тая незвычайная! – казала самая яркая Зорка.

— Каляровыя яечкі! Гэта ж трэба так! Ей-Богу, дзіўная курачка! – адказвала вясёлая гаспадыня. – Ну, а дзе наша дзіўная Чараўніца? А вось дзе яна, пад самую столь забілася. Ці не крыўдзілі цябе?

— Не, што вы!- ко-ко. - Яны такія спакойныя, тоўпіліся вакол і толькі аглядалі ды краталі пёры мае, і штораз дзівіліся  колеру маіх яечак, ко-ко.

— Ну давай я цябе здыму адсюль, ды пакармлю. Разам і твой сябар няхай падсілкуецца.

— Юніс!

— -Злата! Ну вось і сустрэліся, - узрадаваўся Страус.

— Злата, адкажы мне, калі ласка, як даўно вы гэтым займаецеся? – пыталася гаспадыня.

— Маеце на ўвазе каляровыя яйкі?

— Так!

— Ой, гаспадынька, даўно! Я ж учора казала, што з дакалумбійскіх часоў, калі ідзейскія плямёны арауканаў скрыжавалі нейкіх дзікіх птушак. Намі абзаводзіліся як чымсьці экзатычным, прадстаўніцы вышэйшага свету.

— Во як! Значыць, калі я завяду такую пароду, таксама буду лічыцца прадстаўніцай вышэйшага свету?

— Так!

— Ну, дзякуй табе, заморская дзіўная Чараўніца! Так і зраблю. А чаму б і не! – адказала радасная бабуля.

Пад’еўшы, госці падзякавалі гаспадыні і выправіліся ў дарогу. На шляху да вальера ледзь жывымі Фазана і Паўліна знайшлі. Узрадаваныя сустрэчы, радаснымі і шчаслівымі птушкі вярнуліся на сваю ферму “Салаўіны гай”.

А праз колькі часу і Страус прынёс бабулі Васіліне ад сябе падзяку. Падзяку за сяброўку: тры свае вялізныя яйкі. І паклаў у тое ж гняздо.

— Няхай і ў вас развядуцца вялікія птушкі! І будзе новае Дзіва!

Павучальная гісторыя Блакітнага Ікара (казка) + аўдыё

Традыцыя харчавання — адна з самых багатых частак нацыянальнай культуры беларусаў. У адрозненне ад іншых частак матэрыяльнай культуры, традыцыі харчавання найбольш трывала захоўваюць сваю этнічную спецыфіку і ў меншай ступені змяняюцца цягам часу. На культуру харчавання зрабілі ўплыў многія фактары, сярод якіх найперш сацыяльна-эканамічныя і накіраванасць мясцовай гаспадаркі. Яна фармавалася пад уплывам гістарычных падзей і клімату.

Пра тое, як харчаваліся нашыя продкі, сведчаць вынікі археалагічных раскопак. Так, на палеалітычнай стаянцы каля вёскі Бердыж Чачэрскага раёна Гомельшчыны знойдзены косткі маманта, паўночнага аленя, першабытнага быка. У тыя часы таксама лавілі рыбу і збіралі розныя плады. Больш звестак пра эпоху неаліту (4 – пач. 2 тыс. да н.э.). Тады навучыліся рабіць гліняны посуд і ў ім на вогнішчах гатавалі ежу. Пачыналі ужо гадаваць і свойскіх жывёл. У раннім жалезным веку сеялі гарох, бабы, проса, пшаніцу, ячмень.

У пачатку ІІ тысячагоддзя н.э. узнікла шмат гарадоў. Тагачасныя гараджане, як і сяляне, займаліся жывёлагадоўляй і земляробствам. Вялікая ролю адыгрывалі паляванне і рыбалоўства.

У старажытнейшых пластах гарадоў трапляюцца косткі свойскіх — кароў, свіней, авечак і дзікіх жывёл — зубр, лось, алень, казуля, дзік, заяц, а таксама свойскіх -- куры, качкі і дзікіх птушак — глушэц, цецярук, рабчык, гусі, качкі, і рыб -- сом, асетр, шчупак, судак, лешч, уюн, карась. На паселішчах знойдзены разнастайныя земляробчыя прылады, наканечнікі стрэл і дзід, а для рыбнай лоўлі восці, блёсны, гачыкі. Рыба ў тыя часы вялася даволі значных памераў. Так, хрыбетнікі шчупакоў дасягалі аднаго метра, а часам і болей.

У тыя часы займаліся агародніцтвам і садаводствам. Вырошчвалі капусту, рэпу, агуркі, моркву, буракі. У Полацку знойдзена бочка з прыліплым насеннем агуркоў. У гарадскіх пластах археолагі выяўлялі сушаныя грушы, яблыкі, слівы. Пра збіральніцтва сведчаць знаходкі лясных ягад і грыбоў.

Папулярным было бортніцтва. З мёду варылі напоі куды дадавалі розныя зёлкі. Таксама ўжывалі і прывазныя вінаградныя віны. Іх транспартавалі з паўднёвых краін ў гліняных амфарах.

У сярэднявеччы самай галоўнай збожжавай культурай было жыта. Зерне малолі на каменных жорнах. Ёсць і старажытныя знаходкі драўляных ступ. З семя канаплі і лёну здабывалі алей. Карысталіся і прывезеным аліўкавым алеем.

Адной з папулярнейшых свойскіх жывёлін па ўсёй Еўропе была свіння. Свіное мяса спажывалі яшчэ старажытныя грэкі і рымляне. Свіння выконвала і функцыю абрадавай ежы, яе калолі звычайна да Калядаў, прычым стараліся зрабіць гэта на поўню або ў апошнюю квадру месяца. Мяса салілі, вэндзілі, рабілі кілбасы. Кілбаса гэта не толькі мясны прадукт, а сімвал дабрабыту і багацця. Традыцыйнай беларускай кілбасой здаўна з’яўляецца крывянка. Яе рабілі з пшанічнай мукі, замешанай на крыві, крупаў, сала і прыпраў. Соль прывозілі па Нёману з Усходняй Прусіі, а таксама з Крыма па Дняпру і Прыпяці. З Усходу везлі перац, шафран, імбір і інш. прыправы.

На харчаванне істотна ўплывалі неўраджаі, войны, нашэсці саранчы, суслікаў і інш. Так, у 1473 годзе на нашых землях здарыўся вялікі сухмень, загінулі азімыя і яравыя пасевы.

Вялікая ўвага надавалася прыгатаванню малочных прадуктаў. Рабілі масла, сыры. Пяклі разнастайныя аладкі. Вясной збіралі бярозавы сок, шчаўе, а на Палессі яшчэ і маннік плывучы, які высушвалі і варылі з яго кашу.

У 18 стагоддзі на тэрыторыі Беларусі з’явілася бульба, якая, як і фасоля, перайшла да нас з Прусіі. У каралеўскіх эканоміях яе пачалі вырошчваць нямецкія каланісты. Бульба ў Еўропу была прывезена з Амерыкі. Яе называлі земляным, або чортавым яблыкам і д’ябальскім семенем.

У многіх месцах спачатку лічылася грахом ужываць бульбу ў ежу, але з цягам часу гэтай расліне сталі прыпісваць боскае паходжанне. З’явілася шэраг прыкмет для пасадкі і ўборкі бульбы. Бульбу забаранялася садзіць перад поўным месяцам, а раілі садзіць менавіта на каляндарнае свята — Міколу. Летам на полі з бульбай раскідвалі галаўні ад купальскага вогнішча. У беларускай кухні ўзнікла вялізная колькасць страў з бульбы. Вельмі папурнымі сталі дранікі, бабка, камы і інш.

Бульба выкарыстоўваецца і ў народнай медыцыне. Каб пазбавіцца ад бародавак іх тройчы трэба пацерці кавалкам бульбы, які ўпаў пад стол падчас ежы, або бульбай, якая паляжала на скрыжаванні дарог каля крыжа. Бульбу прыкладалі на хворыя месцы. Калі чалавек ачадзеў, то нарэзанай бульбай абкладалі галаву. Каб ў дзіцяці не было скул, цяжарная павінна была насіць пры сабе бульбіну і г.д.

Кулінарныя ўпадабанні шляхты

У часы сярэднявечча ўжо вылучаліся сялянская, гарадская, карчомная, шляхецкая і каралеўская кухні. Сялянская кухня гэта ў асноўным супы і кашы, заснаваныя на аўсе, ячмені, гародніне і малочных прадуктах. У асяродках знаці апроч традыцыйных таксама гатавалі модныя французскія, італьянскія і іншыя еўрапейскія стравы і дзеля гэтага на службу запрашалі кухараў з розных краін.

Пачынаючы з 16 стагоддзя звесткі пра харчаванне даюць пісьмовыя крыніцы: інвентары маёнткаў і мемуары. Інвентары шляхецкіх маёнткаў пералічваюць запасы прадуктаў у скляпах. Гэта сала, кілбасы, кумпякі, сыры, масла, вяленая рыба, бочкі з розным зернем, чачавіцай, бабамі, а на сценах вязкі сухіх грыбоў. У бутылях захоўвалі медавуху і прывазное вінаграднае віно, лясныя і прывазныя грэцкія ці валоскія арэхі. Буракі і бацвінне квасілі ў бочках. У кожным маёнтку варылі піва, для чаго вырошчвалі хмель і рабілі солад.

Да Люблінскай уніі літоўская (старабеларуская) шляхта захаплялася прыгатаваннем мясных страў з дзічыны: у першую чаргу вепраў (дзікоў), ласёў, аленяў, мядзведзяў, балотнай і водаплаўнай птушкі. З 14—16 стагоддзяў з Літвы да Нямеччыны і да іншых краін Еўропы вывозілі вэнджаную ці вяленую дзічыну, найбольш – з дзікоў. Якасць такой вяндліны лічылася вельмі высокай, у 15 стагоддзі яна замяняла нават грошы.

Неабыякавую славу заваяваў і літоўскі мёд, таму што вельмі доўга шляхта не выкарыстоўвала цукар, а спажывала выключна мёд. Ён, дарэчы, экспартаваўся за мяжу. Вялікае княства Літоўскае мела нават мядовую даніну, асаблівае бортнае права, бортнае таварыства, таксама вельмі часта мёд замяняў манеты.

Ужо з пачатку 70-х гадоў 16 стагоддзя шляхта ВКЛ замест вепраніны больш упадабала свойскую свініну, а замест каніны і мяса мядзведзя – ялавічыну, цукар жа замяніў мёд.

Улюбёнай першай стравай шляхты быў літоўскі боршч з просам, яйкамі ды смятанаю. Папулярнасцю карыстаўся і боршчык з “вушкамі” – невялікімі пельменямі з грыбною або фасолеваю начынкай. Таксама на абед у шляхты падавалі: белены боршч з галёнкай, кавалак мяса з хрэнам, парасяціна, смажаны заяц, тушаная капуста, гусяціна са смятанай і грыбамі, грэцкая каша са скваркамі, капуста з мясам і яблыкамі.

Спажывалі і журэк – суп на фасолі з жытняй мукі і грыбамі. Падавалі яго да стала з нарэзанаю кубікамі варанай бульбаю і крутымі яйкамі. Шарачковая шляхта варыла і супы-флякі з кароўіх страўнікаў, папярэдне патрымаўшы іх у кіпені на кропе не менш за пяць гадзін.

Тым не менш, на балах магнатаў працягвалі падаваць розную смажаную дзічыну, у тым ліку мядзвежыя лапы, зайчаціну, ласяціну, дзікіх птушак. У канцы 18 стагоддзя ў моду ўвайшлі булёны. З напояў былі крупнік -- гарэлка з мёдам, перцам, карыцай, мускатным арэхам. Былі распаўсюджаны таксама напоі з розных ягад і мёду. Пазней сталі спажываць і каву – як правіла, 3—4 гатункаў, а гарбату тады лічылі лекамі. Напоем гранд-дам лічыўся гарачы шакалад, які дастаўлялі з Вены.

Яшчэ ў 18 стагоддзі сярод нашай шляхты былі папулярнымі спаборніцтвы – “хто больш з’есць”. Напэўна, чэмпіёнам Рэчы Паспалітай ў гэтым відзе спорту можна лічыць пастаўшчыка зброі роду Радзівілаў Б. Сусла. Ён быў здатны за дзень з’есці двух печаных парасят, дзве гускі, трох пеўняў,  тры валоўі пячонкі, 10 кавалкаў валовага мяса, 12 кавалкаў цяляціны, 14 кавалкаў бараніны, кола сыру, тры боханы хлеба. Мёд, віно, гарэлку ён спажываў без меры. Казалі, што яго не маглі пабароць 30 мужыкоў.

А ў Венецыі Караль Радзівіл уразіў усіх сваім апетытам. Калі італьянцы спажывалі масла і макароны, ён задавальняўся “толькі” халоднай закускай: еў аршыннага памеру кілбасы, вяндліну, сыр. Правіцель Венецыі нават тайна паслаў да яго двух сваіх лекараў, бо баяўся, што Караль абажрэцца і сур’ёзна захварэе.

Сёння, нягледзячы на ​​ўсе змены і навізну, традыцыі харчавання беларусаў як элемент этнакультурнай спадчыны захавалі найбольш характэрныя нацыянальныя рысы. Паўсядзённае харчаванне большасці беларусаў дастаткова кансерватыўнае. Але, захоўваючы характэрную для іх этнічную спецыфіку, традыцыі харчавання працягваюць развівацца.

Мачанка, зацірка, наліснікі … Топ-8 фактаў, чаму беларускую кухню нельга лічыць аднатыпнай

Касцёлы Беларусі. Гэта асаблівая культура беларускага мастацтва і іканапісу. Беларускі тураператар TravelAgency.by прапануе ўнікальную экскурсію па беларускіх касцёлах, акрамя якіх вы яшчэ наведаеце найцікавейшую лакацыю ў мястэчку Залессе.

Падарожжа па маршруце «Залессе - Смаргонь - Солы - Гервяты» пачынаецца з выезда на трассу М6, едучы па якой вы даведаецеся шмат цікавых фактаў пра мясцовыя вёскі, лясы і хутары.

Залессе

Спачатку вы прыязджаеце ў Залессе — невялікі пасёлак у Беларусі, вядомы сваёй гісторыяй, архітэктурай і культурнымі славутасцямі. Тут нарадзіўся знакаміты беларускі кампазітар Міхаіл Клеафас Агінскі, які напісаў знакаміты паланэз «Развітанне з Радзімай».

Сядзіба Міхаіла Агінскага

У Залессі турыстам варта наведаць унікальную славутасць: двухсотгадовую сядзібу Міхаіла Агінскага. Цяпер тут працуе музей, дзе вы можаце дакрануцца да спадчыны вядомага кампазітара, даведацца пра яго жыццё і творчасць, а таксама прасякнуцца атмасферай сядзібы пачатку XIX стагоддзя.

Словазлучэнне «Паланэз Агінскага» чуў амаль кожны. Яго аўтар — славуты кампазітар Міхаіл Клеафас Агінскі, палітычны дзеяч Рэчы Паспалітай.

Менавіта дзякуючы яму сядзіба ў Залессі дасягнула свайго росквіту і стала сапраўдным культурным цэнтрам свайго часу.

Роду Агінскіх гэтыя землі адышлі ў другой палове XVIII стагоддзя.

Першым гаспадаром Залесся стаў князь Мартыял Міхаіл Агінскі, дзяржаўны і ваенны дзеяч ВКЛ. Пры ім сядзіба ўключала драўляны палац і шэраг гаспадарчых пабудоў.

Затым маёнтак адышоў яго сыну Тадэвушу Францішку, а пасля яго – Францішку Ксаверыю, дзядзьку таго самага кампазітара.

Сам Міхаіл Клеафас Агінскі актыўна займаўся палітыкай. У прыватнасці, ён падтрымаў паўстанне Тадэвуша Касцюшкі — да гэтага чалавека Агінскі адчуваў вялікую павагу. Пасля паражэння паўстання Міхаіл Клеафас быў вымушаны пакінуць родныя землі, жыў у Канстанцінопалі, затым у Парыжы.

У 1802 годзе імператар Аляксандр I аб'явіў амністыю для ўдзельнікаў паўстання. Міхась Агінскі вярнуўся на радзіму і ўступіў у валоданне сядзібай сваіх продкаў. Ён з натхненнем пачаў развіваць радавы маёнтак і пачаў з будаўніцтва новага сядзібнага палаца — ужо каменнага.

Праект будынка падрыхтаваў літоўскі архітэктар Міхаіл Шульц, а будаўнічымі работамі кіраваў архітэктар французскага паходжання Жозэф Пусье.

Раскошны палац атрымаў рысы класічнага стылю і адрозніваўся не толькі вытанчанасцю вонкавых формаў, але і ўражлівым убраннем. Унутры была мэбля з ясеня і чырвонага дрэва, мноства карцін і іншых твораў мастацтва. Мелася і бібліятэка з вялікім зборам кніг на французскай мове.

Пры Міхасю Клеафасе Агінскім сядзіба атрымала цікавую назву «Паўночныя Афіны». І нездарма: яна стала сапраўдным цэнтрам культурнага і палітычнага жыцця.

Тут рэгулярна праходзілі балі, званыя вечарыны, збіраліся вядомыя прадстаўнікі свету мастацтва. А на музычных вечарах выконваліся музычныя кампазіцыі самога Агінскага.

Што паглядзець сёння

Цэнтральнае звяно сядзібы Міхаіла Агінскага — вялікі палац у класічным стылі. Пры поглядзе на яго з вышыні бачна, што ён мае форму літары П.

Галоўны корпус будынка ўпрыгожаны порцікам з чатырма калонамі і трохкутным франтонам. Вянчае яго прыступкавы дах і вежа з гадзіннікам і званом на вяршыні. Ад яе разыходзяцца па баках дзве аднапавярховыя галерэі, злучаныя з двухпавярховымі флігелямі. Яшчэ два карпусы будынка аднапавярховыя і даволі простыя і строгія па ўбранні.

На тэрыторыі сядзібы і парка ёсць і іншыя пабудовы. Вы знойдзеце тут павільён «Храм Амеліі» (названы ў гонар дачкі Міхаіла Агінскага), вадзяны млын і каталіцкую капліцу Дзевы Марыі.

Абавязкова дайдзіце да Кітайскай альтанкі — маленькага, але чароўнага ўзору ўсходняга стылю на беларускіх землях.

Усе тры збудаванні зроблены ў XIX стагоддзі, але былі рэканструяваны ў розныя гады XX стагоддзя.

Таксама можна агледзець свіран XIX стагоддзя, мемарыяльныя камяні «Ценям Касцюшкі» і ў гонар настаўніка Агінскага Жана Роле.

Вакол сядзібнага палаца быў разбіты пейзажны парк, у стварэнні якога ўдзельнічалі батанікі з Вільні. У парку была арганізавана сістэма вадаёмаў, маляўнічасць яму надавалі альтанкі, павільёны, скульптуры і хупавыя масткі.

Апроч тыповых для беларускіх земляў раслін, у парку былі аранжарэі для вырошчвання капрызных экзотаў. У прыватнасці, тут раслі абрыкосы і фігавыя пальмы. Дарэчы, зараз вы зможаце ўбачыць узноўлены варыянт сядзібы, дзе вы зможаце адчуць атмасферы той эпохі.

Музей Агінскага: экспазіцыя

Музей-сядзіба налічвае 13 зал. Іх абстаноўка дапамагае гасцям перанесціся ў мінулае, адчуць дух дваранскай сядзібы XIX стагоддзя.

У экспазіцыі прадстаўлены музычныя інструменты, партрэты членаў сямейства Агінскіх, старадрукі, прадметы побыту.

Ёсць зала «Аранжарэя. Часовыя выстаўкі». Як можна здагадацца з назвы, тут турысты могуць атрымаць асалоду ад разнастайнасці экзатычных раслін, а таксама пазнаёміцца з рознымі творамі мастацтва.

Напрыканцы абавязкова зазірніце ў залу «Аранжарэя. Кавярня».

Яна сапраўды знаходзіцца ў былой аранжарэі, а дакладней, летняй сталовай, дзе Агінскі нярэдка прымаў гасцей. Цяпер гэта невялікая кавярня, дзе можна выпіць гарбату ці каву і перакусіць, а таксама пераварыць разнастайнасць уражанняў ад агляду сядзібы.

Смаргонь

За дзесяць кіламетраў ад Залесся ляжыць горад Смаргонь. Туды вы адправіцеся з гідам  TravelAgency.by далей.

Тут адразу некалькі цікавых славутасцяў, у цэнтры горада можна ўбычыць Спаса-Праабражэнскую царкву.

Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Кальвінскі збор)

Адна з галоўных славутасцей Смаргоні — касцёл Святога Міхаіла Арханёла, якому больш за 400 гадоў (а па некаторых дадзеных — і ўсе 500), і ён уяўляе сабой помнік архітэктуры рэнесансу.

Кальвінскі збор адбудаваны на месцы драўлянага пратэстанцкага храма ХVІ стагоддзя. У 1621 годзе смаргонскі збор перайшоў католікам. Пад імем Траецкага касцёла ён прастаяў да 1866 года, пакуль яго не ператварылі ў Міхайлаўскую царкву. 55 гадоў святыня была праваслаўным храмам, але ў 1921 годзе яе зноў асвячаюць у касцёл, які ў 1947-м быў зачынены.

Пасля рэстаўрацыі 1970-х гадоў у помніку размясцілася выставачная зала. І, нарэшце, у 1990 годзе былы збор ізноў стаў дзейным касцёлам. Такім чынам, за чатырыста гадоў будынак паспеў паслужыць і кальвіністам, і каталікам, і праваслаўным, і атэістам. Аднак і сёння ў любым даведніку па архітэктуры Беларусі смаргонскі храм фігуруе як былы Кальвінісцкі збор.

Будынак адрозніваецца суровай прастатой і маналітнасцю. Яго сцены дасягаюць у таўшчыню трох метраў. Вокны высока ўзняты над зямлёй, што адразу надае пабудове знарочыста ваяўнічы выгляд. Адзіным упрыгожаннем помніка з'яўляецца атык, рытмічна дэкараваны спаранымі паўцыркульнымі нішамі з вісячымі гіркамі. Падобная дэкарацыя тыповая для архітэктуры рэнесансу. Адзіны ўваход у храм знаходзіцца пад аховай масіўнай вежы-званіцы, першапачаткова чатырох'яруснай. Яе ярусы злучаліся вінтавой лесвіцай, схаванай у круглай вежцы побач са званіцай. Пры перабудове касцёла пад царкву ў ХIХ стагоддзі вежа паменшылася на два паверхі. У падзямеллі святыні знаходзіцца магільны склеп сям'і Зяновічаў.

У турыстаў абавяззкова будзе магчымасць зайсці ў касцёл, убачыць яг арыгінальную сістэму пабудовы і адчуць неверагодную духоўную сілу. Месца, як кажуць мясцовыя жыхары, намоленае, таму сюды і хочацца прыязджаць і нават затрымацца ў гэтых сценах.

Солы

Касцёл Дзевы Марыі Ружанцовай (Маці Божай Ружанцовай)

Далей турыстычная група адпраўляеца ў Солы — аграгарадок на рацэ Ашмянка. Размешчаны ён за 15 кіламетраў на захад ад Смаргоні, за 140 кіламетраў на паўночны захад ад Мінска. Тут вы ўбачыце адну з славутасцяў раёна — гэта касцёл Дзевы Марыі Ружанцовай (Маці Божай Ружанцовай). Ён не надта старажытны: яму яшчэ няма нават ста гадоў. Але гэта кампенсуецца яго эфектным абліччам і выдатным убраннем.

У 1589 годзе ў Солах з'явілася ўласная каталіцкая парафія. Тады для яе і пабудавалі першы храм — на той момант з дрэва. Сродкі на пабудову выдаткаваў гетман Хрыстафор Мікалай Радзівіл па мянушцы Пярун.

Касцёл прастаяў нядоўга: ужо ў наступным стагоддзі ён быў разбураны падчас руска-польскай вайны, але неўзабаве быў адбудаваны.

Другі раз яго разбурыла напалеонаўская армія ў гады Айчыннай вайны 1812 года. І зноў прыхаджане і жыхары аграгарадка аднавілі свой храм.

Пасля Першай сусветнай вайны Солы аказаліся ў складзе Польскай рэспублікі. І вось тады і з'явіўся замест старога драўлянага касцёла новы, каменны, у стылі мадэрн. Будаўніцтва вялося да 1934 года, праект падрыхтаваў таленавіты архітэктар Адам Дубановіч.

А сродкі на ўзвядзенне новага храма назбіралі самі вернікі. Сума была па тых часах нечуваная: 540 тысяч злотых! Нядзіўна, што новы касцёл атрымаўся такі прыгожы: у яго былі ўкладзены не толькі грошы, але і любоў прыхаджан.

А вось яшчэ адзін адметны факт: касцёл Дзевы Марыі Ружанцовай ні разу не закрываўся — нават у часы, калі савецкія ўлады бязлітасна знішчалі храмы. Што выратавала касцёл? Загадка. Магчыма, якраз-такі яго прыгажосць і арыгінальнае аблічча.

Цяпер касцёл Маці Божай Ружанцовай дзеючы і прымае ўсіх жадаючых. Сваёй прыгажосцю ён прываблівае не толькі вернікаў, але таксама турыстаў і даследчыкаў. А яшчэ ён уваходзіць у спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Беларусі.

Храм пабудаваны ў стылі мадэрн з элементамі неабарока. Яго асіметрычнасць і шматпланавасць надаюць адмысловую выразнасць вонкаваму выгляду. Касцёл трэба абавязкова абыйсці з усіх бакоў, бо кожны бок мае сваё ўнікальнае аблічча. Здаецца, быццам вы гледзіце на розныя збудаванні.

Асноўны аб'ём у плане прастакутны, накрыты высокім двухсхільным дахам, у цэнтральнай частцы якой знаходзіцца невялікая вежка. Галоўны фасад і фасады трансепта аформлены ў выглядзе фігурных шчыпцоў.

Па баках ад будынка размяшчаюцца аркадныя галерэі. Вертыкальная дамінанта касцёла — 35-метровая вежа-званіца. Яшчэ большую арыгінальнасць пабудове надаюць дэкаратыўныя ўстаўкі з цэглы, якія кантрастуюць з беласцю сцен. На даху можна ўбачыць скульптуру рыцара з мячом. Каго яна паказвае? А гэта яшчэ адна загадка.

Знутры храм выглядае прасторным і светлым. Яго белыя сцены і скляпенні ўпрыгожаны роспісамі на раслінную і рэлігійную тэматыку.

Па ўсёй верагоднасці, фрэскі былі нанесены яшчэ пры будаўніцтве храма, а пазней адноўлены.

А яшчэ ў касцёле Дзевы Марыі Ружанцовай ёсць уласны арган. Падчас нядзельных службаў і рэлігійных свят можна атрымаць асалоду ад яго цудоўнага гучання і царкоўных спеваў.

Гервяты

Пасля касцёла ў Солах едзем глядзець на адзін з самых унікальныхкасцёлаў Беларусі ў Гервяты.

Касцёл Святой Тройцы ў Гервятах

«Беларускі Нотр-Дам»: такую мянушку заслужыў касцёл Святой Тройцы ў Гервятах. І трэба заўважыць, не дарма. Хоць і значна саступаючы свайму парыжскаму брату ва ўзросце, гервяцкі храм служыць бездакорным узорам неагатычнага стылю, архітэктурнай жамчужынай Беларусі, ды і да таго ж уваходзіць у лік самых высокіх у краіне.

Гервяцкі касцёл Святой Тройцы ўваходзіць у лік самых высокіх у Беларусі, налічваючы 61 метр у вышыню. Некаторыя нават называюць яго самым высокім, але на гэтае званне ёсць і іншыя прэтэндэнты, напрыклад касцёл Раства Дзевы Марыі ў Віндзах, Браслаўскі раён.

Храм мае форму лацінскага крыжа і ўяўляе сабой трохнефавую базіліку з адной званіцай. На вянчаючым яе высокім шпілі ўсталяваны крыж. На такой вышыні з зямлі ён здаецца маленькім, у рэчаіснасці ж яго вышыня — 6 метраў.

Вонкава царква прыбрана дэкарыравана ў лепшых традыцыях неаготыкі. Шматлікія вежкі і шпілі ператвараюць яе ў падабенства казачнага замка. Аконныя праёмы выкананы ў выглядзе спічастых арак. Над галоўным уваходам красуецца цудоўнае акно-ружа. Бакавыя сцены падтрымліваюцца контрфорсамі і аркбутанамі – такія апорныя элементы нячаста ўбачыш у беларускай неаготыцы.

Касцёл Святой Тройцы ў Гервятах

На сам уваход таксама варта звярнуць увагу. У храм вядуць металічныя вароты, вырабленыя майстрам з Баранавіч. Яны здаюцца ажурнымі, нібы карункі, дзякуючы вытанчанай коўцы.

Унутраная прастора падзелена на тры часткі двума радамі з пяці светлых калон. Апраўляючы цэнтральную наву (праход), яны ствараюць цікавую перспектыву. Бакавыя нефы таксама можна агледзець. Па баках ад галоўнага праходу  два шэрагі лаваў з цёмнага дрэва.

Алтароў у храме тры. Галоўны аформлены ў гонар Святой Тройцы, а два іншых — у гонар Маці Божай Вастрабрамскай і Святога Георгія Перамоганосца. На сценах ёсць іконы і фрагменты фрэсак пачатку мінулага стагоддзя.

Святло ўнутр пранікае праз звычайныя і праз вітражныя вокны, таму ў храме дастаткова светла, але пры гэтым можна палюбавацца гульнёй прамянёў сонца на каляровым шкле. Вітражы, дарэчы, вырабілі ў Гродне: цікава, што на іх можна ўбачыць выявы не толькі каталіцкіх, але і праваслаўных святых.

Ёсць у царкве і свой арган, так што музычныя канцэрты тут не рэдкасць. Завяршальныя акорды ва ўбранні — высокія вазы з жывымі кветкамі, скульптуры і царкоўныя рэчы.

Касцёл Святой Тройцы і прылеглую да яго тэрыторыю часам называюць яшчэ і «маленькай Швейцарыяй». Гэтай мянушкай ён абавязаны цудоўнаму ландшафтнаму парку ў французскім стылі, разбітаму вакол будынка. Абавязкова вылучыце час і на яго агляд, прыехаўшы ў Гервяты.

З'явіўся гэты мініятурны цуд прыроды дзякуючы ксяндзу Леаніду Несцюку, які прыехаў служыць у касцёле Святой Тройцы. У якасці настаяцеля ён не толькі заклапаціўся станам унутранага ўбрання храма, але і сур'ёзна заняўся экстэр'ерам.

Касцёл Святой Тройцы наведваюць як мясцовыя прыхаджане, так і шматлікія турысты, якія прыязджаюць у Гервяты палюбавацца жамчужынай беларускай неаготыкі. Службы ў храме праводзяцца на трох мовах — польскай, літоўскай і беларускай.

Астравец

Апошняй кропкай падарожжа па касцёлах Беларусі ад турыстычнага аператара TravelAgency.by з’яўляецца Астравец. У горадзе захаваліся адразу два касцёлы, пабудаваныя ў розныя гістарычныя эпохі. Менавіта гэтым тлумачыцца той факт, што яны так не падобныя адна да адной. Аднак кожны храм па-свойму прыгожы.

Касцёл Святых Казьмы і Дзям'яна

Касцёл Святых Казьмы і Дзям'яна, датаваны канцом XVIII стагоддзя, увасобіў у сваім абліччы пераход ад позняга барока да класіцызму, тады як Крыжаўзвіжанскі касцёл, чыё будаўніцтва завяршылася ў 1910 годзе, гарманічна спалучае рысы неагатычнага і неараманскага стыляў.

Вядома, што ўжо ў ХV стагоддзі на гэтым месцы Астраўца стаяў касцёл. У 1616–1618 гг. уладальнікі астравецкага маёнтка Іван і Алена Корсакі заснавалі дамініканскі манастыр і распарадзіліся ўзвесці новы драўляны храм. А ў 1785-1787 гг. замест яго быў пабудаваны каменны касцёл Святых Касьмы і Даміяна, які захаваўся да нашых дзён.

Першапачаткова архітэктар Аўгуст Касакоўскі надаў храму характэрныя для таго часу формы позняга барока. Але ў 1866 годзе астравецкі касцёл аддалі праваслаўнай царкве, і ў гэты перыяд ён быў значна перабудаваны ў стылі класіцызму. На будынку з'явіўся купал цыбульнай формы. Калі ў 1918 годзе храм вярнулі каталікам, купал быў зняты.

І сёння касцёл выглядае вельмі гарманічным. Па архітэктуры гэта трохнефная базіліка прамавугольнага аб'ёму: алтарная сцяна прэзбітэрыя створана без апсіды. У цэнтры галоўнага фасада — чатырохкалонны порцік з трохкутным франтонам, у верхняй частцы - масіўны атык, упрыгожаны арачнымі нішамі. Бакавыя фасады будынка рытмічна падзелены арачнымі аконнымі праёмамі

Унутры астравецкі касцёл Святых Касьмы і Даміяна таксама вельмі лаканічны і захапляе наведвальнікаў сваімі высокамастацкімі іконамі ХVII-XVIII стагодзяў.

Пасля наведвання касцёла турыстычная группа вяртаецца ў Мінск з глыбокімі ўражаннямі ад убачаннай прыгажосці. Неверагодныя месцы сілы дапамогуць вам адчуць пэўныя рысы беларускай культуры і зразумець талент беларусаў, іх добраахвотнасць і глыбокую веру у дабрыню. Калі вам хочацца атрымаць унікальныя ўражанні і ўбачыць неверагодныя аб’екты культуры і рэлігіі, запісвайцеся на экскурсію да турчстычнага аператара TravelAgency.by.

Шматвяковая гісторыя Гродзеншчыны. На якія аб’екты горада варта звярнуць увагу?

Беларусы — сапраўдныя гурманы па частцы квасу. Па статыстыцы кожны жыхар краіны штогод ужывае 6,6 літраў гэтага напою! У нашай рэспубліцы папулярны і традыцыйны хлебны квас, і напіткі на яго аснове — з сокам і экстрактамі.

Квас прыйшоў на тэрыторыю сучаснай Беларусі з Візантыі ў канцы X стагоддзя. Ён хутка стаў папулярным — ужо праз некалькі стагоддзяў было мноства спосабаў яго гатавання. Спачатку яго гатавалі з хлеба, вады і цукру, а пазней сталі дадаваць розныя травы і садавіну. Ужо праз некалькі стагоддзяў адзначалася мноства спосабаў яго падрыхтоўкі. Былі і безалкагольныя, і алкагольныя варыянты — да 8%. Таму няма нічога дзіўнага, што ў апісанні добрых якасцяў вялікага князя літоўскага Альгерда сярод хмельных напояў, якія не ўжываў уладар беларускіх земляў, быў і квас.

Нягледзячы на ​​папулярнасць у народзе, квас доўгі час заставаўся напоем, які гатавалі выключна дома — у кожнай сям'і быў свой асаблівы рэцэпт.

У часы Вялікага Княства Літоўскага ён быў напоем сялян і мяшчан. Яго налівалі ў карчмах гарадоў і мястэчак. Сапраўдная зорная гадзіна ў квасу здарылася ў пачатку XX стагоддзі. У 1914 годзе ў Расійскай імперыі ўвялі «сухі закон», які фактычна забараніў вытворчасць піва. Піўныя заводы хутка зарыентаваліся ў новай сітуацыі і пачалі разліваць безалкагольныя напоі, у тым ліку і квас. Прамысловы выпуск квасу набыў яшчэ большыя маштабы ў часы Савецкага Саюза. Легендарныя жоўтыя бочкі з ледзяным напоем сталі звыклай часткай ландшафту беларускіх гарадоў.

Традыцыі і значэнне беларускага кваса

Квас быў не проста напоем — яго лічылі сімвалам дабрабыту. Сяляне бралі яго ў поле, салдаты ўключалі ў пайку, а князі атрымлівалі асалоду ад асаблівых рэцэптаў.

Карысць квасу

Квас — гэта натуральны ферментаваны напой, багаты прабіётыкамі, вітамінамі і арганічнымі кіслотамі. Ён:

– Паляпшае страваванне і мікрафлору кішачніка.

– Спрыяе ўмацаванню імунітэту.

–Асвяжае і спаталяе смагу ў гарачае надвор'е.

У квасе змяшчаюцца вітаміны групы В. У інтэрнэце можна знайсці мноства артыкулаў аб карысці квасу. Адразу хачу адзначыць, што гэтая карысць моцна перабольшана. Так, квас утрымоўвае вітаміны групы В, але лічыць яго паўнавартаснай крыніцай гэтых кампанентаў нельга. Каб атрымаць значную колькасць гэтых вітамінаў, давядзецца выпіць вельмі шмат квасу.

Не будзем забываць, што квас — гэта яшчэ і дадатковая крыніца калорый. У сярэднім у 100 мл. квасу змяшчаецца 38 калорый.

Паказчыкі каларыйнасці могуць вагацца ад 25 да 45 калорый у 100 мл у залежнасці ад уваходных у квас кампанентаў.

Колькі квасу можна піць у дзень?

Квас часцей за ўсё п'юць у спякотнае надвор'е. Рэкамендаваная доза — 1-2 шклянкі (200-400 мл) у дзень. Важна: не варта напой занадта моцна астуджаць. Адзін з распаўсюджаных міфаў, злучаных з квасам, складаецца ў тым, што яго трэба піць вельмі халодным. Гэта не так. У спякотны дзень халодны квас (як і любы іншы напой) стварае моцны перапад тэмператур і негатыўна ўплывае на эмаль зубоў. Піце яго астуджаным, але не ледзяным.

Як піць квас правільна?

Але як піць квас правільна: як самастойны напой ці ў спалучэнні з ежай? Квасам любяць запіваць ежу, з ім гатуюць халаднік. Ён знаходзіцца ў складанай катэгорыі: з аднаго боку, гэта напой, а з другога — ежа. Хтосьці запівае квасам хлеб, хтосьці — радыску. Аднак менавіта гэта можа стаць прычынай дрэннага стрававання на фоне няўдалага спалучэння прадуктаў.

Калі вы любіце квас, лепш ужываць яго асобна ад ежы. Калі ж гатуеце халаднік, рэцэпт можна зрабіць больш карысным і лёгкім для пераварвання. Халаднік — сезонная страва, актуальна асабліва ў летні час. Традыцыйна мы рэкамендуем выкарыстоўваць пры гатаванні як мага больш зеляніны, агуркоў, радыскі і дадаваць менш бульбы. Не варта выкарыстоўваць каўбасу, яе можна замяніць мясам курыцы. І ўсё ж больш фізіялагічным з'яўляецца рэцэпт халадніку не на квасе, а на кефіры ці натуральным ёгурце. Такое спалучэнне прадуктаў з'яўляецца лягчэйшым для арганізма. Хоць тут могуць быць супярэчанні ад аматараў традыцыйнай кухні.

Міфы аб квасе

• Квас карысны для стрававання

Квас сапраўды можна аднесці да ферментаваных прадуктаў, і некаторая карысць для стрававання прысутнічае. Але лічыць квас лячэбным прадуктам нельга. Больш за тое, з усіх лячэбных дыет ён, як правіла, выводзіцца. Гэта прадукт для здаровых людзей.

• Квас стымулюе апетыт

Магчыма. Ніякіх навуковых доказаў гэтаму не існуе. У некаторых людзей сапраўды можа быць такая індывідуальная рэакцыя.

• Квас выдатна спаталяе смагу

Многія вераць у гэты міф і ўлетку п'юць квас у вялікіх колькасцях менавіта для таго, каб наталіць смагу. Гэта памылка. Вы, напэўна, чулі, што даросламу чалавеку неабходна каля двух літраў вады ў суткі. Важна памятаць, што квас не ўваходзіць у водны рэжым, гэта значыць улічваць яго ў гэтых двух літрах катэгарычна нельга. Квас — сярэднекаларыйны напой, які змяшчае прыродны цукар, гэта значыць практычна прадукт харчавання. Таму ўжываць яго трэба з асцярожнасцю, і поўнасцю замяняць ім ваду нельга.

• Квас — крыніца дрожджаў, таму паляпшае стан скуры, валос і пазногцяў.

Квас утрымоўвае некаторую колькасць вітамінаў групы В, але ён наўрадці можа істотна паўплываць на стан скуры, валос або пазногцяў.

Ці можа квас нашкодзіць?

Супрацьпаказанні для ўжывання квасу — цукровы дыябет, падагра, пасляаперацыйны перыяд, пажылы ўзрост, алергія і індывідуальная непераноснасць.

Цяжарным пры адсутнасці супрацьпаказанняў можна піць квас у невялікіх колькасцях па ўзгадненні з лекарам.

Тым, хто хоча скінуць вагу, можна піць квас, але не больш за 200 мл. у дзень.

Як адзначыць Дзень квасу?

У гэты дзень можна:

— Прыгатаваць хатні квас па традыцыйным рэцэпце.

— Паспрабаваць розныя яго віды — фруктовы, мядовы, хлебны.

—Арганізаваць дэгустацыю і выбраць лепшы на смак

— Пачытаць гісторыю напою і даведацца пра новыя факты.

Квас — гэта не проста напой, а частка культурнай спадчыны славян. У Дзень квасу варта ўспомніць яго багатую гісторыю і атрымаць асалоду ад асвяжальнага смаку!

Грыбны, бурачны і нават ягадны. Які квас любілі гатаваць беларусы ў старажытныя часы

Многія, хто вандруе па Беларусі, бачаць каля дарог, якія вядуць у вёску, вялікія крыжы. Некаторыя з іх зусім пахілыя і занядбаныя, іншыя ж, наадварот, упрыгожаны рознакаляровымі стужачкамі, кветачкамі і вышыванымі ручнікамі. Давайце разбірацца, як даўно пачалі ставіць такія крыжы і для чаго.

Паводле беларускай міфапаэтычнай карціны свету адным з найбольш адметных элементаў культурнага ландшафту з’яўляецца дарога. Яна ўяўляе сабой універсальную камунікацыйную артэрыю, злучае не толькі свет людзей, але і ўвесь космас. Вёска — гэта абгароджаная прастора, а дарогі — асноўныя каналы ўзаемадзеяння з навакольным светам, таму ўваход у паселішча павінен быць абаронены. Крыжы, устаноўленыя каля ўваходу, адпужвалі злыдухаў і хваробы. Такія святыні заўсёды карысталіся вялікай павагай.

Каля вёсак і на скрыжаваннях дарог — ростанях, і цяпер ва ўсіх раёнах Беларусі можна бачыць драўляныя, металічныя, а часам і каменныя крыжы, або каплічкі. У мінулыя стагоддзі шмат дзе ў такіх месцах стаялі прыдарожныя слупы, на версе якіх, або ў нішах, месціліся фігуры святых.

Прыкладам, як у вёсках Лемяшэвічы Пінскага, Скокі Брэсцкага раёнаў і інш. Крыжы ставілі таксама на водных пераправах і пры сутоку рэк.

На вялікую колькасць разнастайных крыжоў у Беларусі звярталі ўвагу многія пісьменнікі і этнографы. Напрыклад, Павел Шпілеўскі падчас вандровак па Беларусі ў сярэдзіне 19 стагоддзя заўважаў: «Позірк вандроўніка пры ўездзе ў Нясвіж сустракае амаль на кожным кроку драўляныя крыжы, крыжыкі і такія самыя каплічкі або вялікія слупы з разьбянымі выявамі Божай Маці, Спасіцеля і Іаана Прадцечы.

Гледзячы на гэтыя помнікі хрысціянскай веры, ужо загадзя складаеш паняцце пра набожнасць жыхароў нясвіжскага краю і можам назваць яго краінай крыжоў, як імянуюць сваю радзіму жыхары Жмудзі, суседняй з Нясвіжам».

Прыдарожныя крыжы ўзводзілі як абярэгі ад пошасці і ад нападу ворагаў. Некаторыя з іх былі пастаўлены па зароку, калі такім чынам выказвалі удзячнасць Богу за спын эпідэмій. Многія крыжы, каплічкі, калоны лічыліся лекавымі. Каб пазбавіцца болю, на крыжы вешалі ручнікі, фартушкі, часткі адзення.

На ростанях здзяйсняліся магічныя абрады дзеля збаўлення ад хвароб. Тут спальвалі ці закопвалі рэчы, што сімвалізавалі хваробы: адзенне хворага, пялюшкі дзіцяці, зрэзаны каўтун, ніткі з завязаннымі па колькасці бародавак вузламі, яйкі ці хлебныя шарыкі, якія каталі па хворых частках цела. Калі не маглі вызначыць хваробу, то на слупе на скрыжаванні пакідалі попел так, каб на яго трапляла месяцовае святло. Калі праз тры дні вецер зносіў попел, то гэта азначала, што чалавек вызваліўся ад хваробы.

Згодна з народнымі вераваннямі, крыж — гэта не проста крыж, ён знак, медыятар паміж чалавекам і Богам.

Да крыжа прыходзяць як на сакральнае месца. Калі чалавек нешта просіць, моліцца, ён павінен і нешта пакінуць, аддзячыць неяк, нешта даць, падарыць. Гэта старажытная традыцыя. Таму нездарма крыжам насілі хлеб, лён, кашулі, прыкрасы. Апроч сваіх асабістых падарункаў, неслі і ахвяраванні ад сваякоў і суседзяў, якія самі не мелі сіл дайсці.

Этнографы ў канцы 19 стагоддзя апісвалі, што паблізу Віцебска маці хворых на сухоты дзяцей з малітоўнымі просьбамі пра ацаленне звярталіся да прыдарожнага крыжа.

Каля вёскі Дарапеевічы Маларыцкага раёна на Брэстчыне пры палявой дарозе і цяпер стаіць невялікі каменны крыж, каля якога моляцца з просьбамі выбавіць ад хвароб. Паводле падання, некалі тут сярод балота на грэблі сустрэліся два вяселлі. Паколькі маладым не можна было пакідаць вазок, то паспрабавалі раз’ехацца, але коні спужаліся, рванулі і маладых паглынула бездань. Прайшоў час, і на гэтым месцы пачаў уздымацца з балота ўзгорак, а на ім расці каменны крыж. У наваколлі ўважаюць, што крыж валодае чароўнай сілай і дапамагае пазбавіцца ад розных хвароб.

Каля вёскі Наўліца Полацкага раёна пры лясной дарозе стаіць каменны крыж. Побач на ўзгорку раней была драўляная капліца, а крышку далей пад гарой -- крынічка. Каля крыжа спыняюцца, моляцца пра здароўе і кладуць на скрыжаванне грошы, кветкі, цукеркі і печыва.

Вялікай пашанай карыстаецца каменны крыж на ростанях каля вёскі Палачаны Маладзечанскага раёна. Раней крыж стаяў на полі. Паданне расказвае, што на крыжы ляжалі тры яблыкі. Праз гэта месца праходзілі старцы. Адзін з іх з’еў яблык і саслеп. Другія старцы давялі яго да вёскі, дзе яны спыніліся на начлег.

Раніцай саслеплы распавёў пра незвычайны сон і папрасіў зноў давесці яго да крыжа, дзе паклаў ахвяраванні. Неўзабаве да старца вярнуўся зрок. Пасля гэтага крыж перанеслі на ростані. Яго сталі ўшаноўваць і католікі, і праваслаўныя. Неслі лён, мёд, грошы, палотны тканіны і другія ахвяраванні. Крыж тройчы абыходзілі на каленях і маліліся. Да нашага часу лічаць, што пасля такога абраду знікаюць усе хваробы. На свята Пятра і Паўла па каталіцкаму абраду (29 чэрвеня) сюды ідуць хрэсным ходам.

Часам некаторыя людзі бачаць прарочыя сны пра лекавыя мясціны. Тое месца пазначаюць крыжам, каб маглі вылечыцца другія. Падобныя крыжы становяцца цудадзейнымі, іх усяляк ушаноўваюць. Такі ацаляльны крыж стаіць па дарозе са Скідзеля ў Азёры, пры павароце ў Кашубінцы. Крыжу прыносяць ахвяраванні і ў яго просяць ацалення. Вернікі часта прывозяць да крыжа хворых дзяцей і нямоглых старых. Кажуць, што людзі там пакідаюць мыліцы, палачкі: хто ад чаго вылекаваўся.

Каля вёскі Жабін непадалёк ад Салігорска стаіць стары драўляны крыж. Раней для крыжа адмыслова шылі кашулькі і чапцы. На свята Юр’я старое адзенне здымалі, дралі на шматкі і разбіралі як лекавы сродак. Крыж апраналі ў новы аброчны ўбор.

У вёсцы Хлупін Жыткавіцкага раёна на ростанях знаходзіцца драўляны аброчны крыж. Раней на свята Іллі жанчыны ткалі палатно і вешалі на крыж. Гэта ратавала ад хвароб.

У Пружанскім раёне на скрыжаванні дарог паміж вёскамі Шылава/Зелянковічы/Мазалі каля крыжа ляжаў камень, да якога маці насілі маленькіх дзетак лячыць ад коклюшу.

У вёсцы Хрыса да нашых дзён захаваўся аброчны крыж — самы стары крыж у наваколлях Пескаўскага сельсавета Бярозаўскага раёна. Яго можна ўпэўнена залічыць да ахвярных крыжоў. Ён быў пастаўлены, паводле старажылаў, яшчэ ў царскія часы. Крыж таксама называюць Андрыянавым крыжам, таму што ён стаіць у двары селяніна па імені Андрыян  Жуковіч.

Распавядалі, што ў сям'і гэтага селяніна дзеці паміралі яшчэ немаўлятамі. Каб пазбавіцца ад гэтага няшчасця, ён паставіў крыж у сябе ў двары. Жыхары вёскі ставяцца да святыні з асаблівай пашанай, вераць ў яе цудадзейную сілу. Яшчэ ў васьмідзясятыя гады людзі ахвяравалі крыжу тканіны ў спадзяванні, што іх просьба будзе задаволеная. Таксама расказваюць, як адна жанчына, калі праводзіла сына на афганскую вайну, ахвяравала крыжу прыгожа вышыты фартушок. І неўзабаве яе сын вярнуўся, хаця і паранены. На жаль, цяпер крыж занядбаны. Яго няма каму аднавіць.

З прыдарожнымі крыжамі было звязана шмат іншых рытуалаў, вераванняў, заклiнанняў i iнш. Калі юнака адпраўлялі ў войска, ён заўсёды спыняўся, пакідаючы вёску, і пэўны час стаяў каля крыжа, які азначаў мяжу паміж двума светамі. Гэта дапамагала яму ў яго службе і вяртанні дадому. Калі нябожчыка везлі на могілкі, яго труну не зачынялі ні пры якім надвор'і, яна была адкрытая да прыпынку каля крыжа.

Старыя, нямоглыя, дзеці — усе праводзілі памерлага ў вечнае жыццё і развітваліся з ім назаўжды тут, каля крыжа. Дзе-нідзе ў Беларусі гэты абрад захаваўся і дагэтуль. Так, у некаторых вёсках Бярозаўскага раёна Брэстчыны труну з памерлым абавязкова спыняюць каля крыжа, а крыжу прыносяць ахвяру ў выглядзе ручніка пры пахаванні мужчыны ці фартуха пры пахаванні жанчыны. У апошні час гэты звычай таксама зведаў змены. Усё часцей да самога крыжа ці да агароджы, якая яго акаляе, прывязваюць стужку. Калі хаваюць мужчыну, то яна блакітная, а калі жанчыну — чырвоная.

Прыдарожныя крыжы выкарыстоўваюць таксама для перадвелікоднага богаслужэння ў вёсках, дзе няма царквы, і многія пажылыя людзі не маюць ні сіл, ні сродкаў пайсці ў царкву і асвяціць велікодную трапезу. Затым у прызначаны час святар наведвае вёску і каля крыжа здзяйсняе асвячэнне Святой Пасхі.

Такім чынам, прыдарожныя крыжы распавядаюць нам пра ўшанаванне старажытных абрадаў у Беларусі, і гэта з'яўляецца сведчаннем свядомасці, памяці і духоўнасці нашага народа. Зямля, дзе жыве памяць пра мінулае, мае будучыню.

Выратавальнікі. Расказваем пра крыжы Беларусі, якія лечаць ад хвароб