Архив постов: Ліпеня 2026

Падступная хвароба, або Як лячылі дыябет нашыя продкі

14 Ліпеня, 2026

Цукровы дыябет называюць "ціхім забойцам" не проста так. Дзве тысячы гадоў таму гэты дыягназ азначаў немінучую і пакутлівую смерць. У наш час вельмі пашыранай хваробай стаў цукровы дыябет (у народзе яго яшчэ называюць “цукровіца”). Ён займае трэцяе месца ў свеце пасля сардэчна-сасудзістых і анкалагічных захворванняў. Па розных крыніцах, у свеце налічваецца ад 120 да 180 млн. хворых на дыябет, што складае 2-3 % ад усяго насельніцтва планеты.

З егіпецкіх папірусаў

Хваробу дыягнаставалі яшчэ тысячы гадоў таму. Першая захаваная згадка выяўлена ў егіпецкіх папірусах.Апісанне хваробы складзена Імхатэпам — лекарам і святаром пры двары фараона Джосера, які жыў каля 5000 гадоў таму.Сама ж хвароба была вядома яшчэ раней.А першым лекарам, які ужыў тэрмін “дыябет”, быў грэчаскі навуковец Арэтэй з Кападокіі — каля 30–50 гадоў н. э. Тэрмін паходзіць ад слова "дыябайна" — "праходзіць скрозь, працякаць". Арэтэй адзначаў, што пры дыябеце вадкасць, выпітая хворым, "праходзіць скрозь усё цела, не затрымліваючыся".

У Старажытнай Індыі хваробу звалі "хваробай салодкай мачы", бо мача хворых прываблівала мух і мурашак. Аюрведычныя лекары V–VI стагоддзяў да н.э. назвалі гэты стан мадумэха («мядовая мача»).

Сучасная назва — цукровы дыябет — з'явілася пазней. У 1776 годзе англійскі лекар Мэцью Добсан хімічна давёў, што саладжавы смак мачы хворых звязаны з наяўнасцю ў ёй цукру. Тады ж да тэрміна "дыябет" дадалі "mellitus", ад лацінскага "mel" — "мёд".

Ежа як лекі

У розныя часы дыябет прапаноўвалі лячыць зёлкамі, кровапусканнем ці нават опіумам. Абавязковай была дыета. Ідэя грунтавалася на тым, каб аднавіць страчаныя пры празмерным мочавыпусканні пажыўныя рэчывы, таму елі не менш, а зусім наадварот. Прыводзіла гэта ў выніку да яшчэ большай смяротнасці. Персідскі лекар 10 стагоддзі Авіцэна падрабязна апісаў дыябет у сваіх працах. Да звыклых рыс хваробы, такіх, як павышаны апетыт і празмернае мачавыпусканне, Авіцэна дадаў палавое бяссілле і апісаў узнікненне гангрэны. Ён прапаноўваў лячыць дыябет пры дапамозе лубіну, пажытніку і куркумы.

Незалежна ад спосабаў лячэння, дыябетык пасля першых праяў хваробы паміраў цягам некалькіх гадоў даволі пакутлівай смерцю. Захавалася мноства апісанняў сімптомаў, з якімі жылі хворыя на дыябет людзі.

Можна ўспомніць хаця б англійскага караля Генрыха VIII (1491–1547), у якога навукоўцы мяркуюць наяўнасць дыябету пры жыцці. У апошнія гады кіравання ў яго развілася гангрэна, ён важыў каля 160 кг і вельмі мала і павольна перасоўваўся. У іншых пацыентаў таго часу выяўляліся і хваробы вачэй (аж да слепаты), камяні ў нырках, а таксама пах ацэтону з рота.

Што да лячэння дыябету ў Беларусі ў даўнія часы, то найбольш раннія звесткі вядомыя з рукапісных “Медыцынскіх навін” 1600 года, якія былі знойдзены ў нясвіжскай бібліятэцы. У іх прыводзіцца рэцэпт «парашка ад дыябету». У канцы 19 стагоддзя сярод архіўных дакументаў Віцебскай губернскай управы з пералікам хвароб улічвалася ўжо і хвароба дыябет.

Лячэнне дыябету ў санаторыі…

Сёння на тэрыторыі Беларусі дыябет лечаць у шэрагу санаторыяў: “Парэчча” каля Гродна, ”Ружанскі” ў Пружанскім раёне, “Радон” у Дзятлаўскім раёне, ”Рассвет” у Любанскім раёне, “Лясных азёрах” каля Ушачаў. Апошні вядомы як курорт Баркоўшчына яшчэ з часоў сярэднявечча і быў заснаваны езуітамі пры Судзілавіцкім маёнтку (1514 г.). На тэрыторыі маёнтка бруілі чатыры крыніцы з лекавай вадой. У 1843 годзе медык і хімік Янт зрабіў аналіз крынічнай вады і высветліў, што ў двух крыніцах была жалезістая вада, а ў двух астатніх — серная.

Стары будынак лячэбніцы Баркоўшчына. 1928 год.

У сярэдзіне 19 стагоддзя доктар Неміроўскі заснаваў на гэтым месцы курорт, які лічыўся адным з лепшых еўрапейскіх курортаў. Тут лячылі ад агульнай немачы (дыябету), паралічу, радыкуліту, рэўматызму, залатухі. Лячыцца прыязджалі нават з Германіі Францыі і Швейцарыі. У 1860 годзе курорт наведала больш за 300 пацыентаў, паведамляецца, што ўсе яны паспяхова вылечыліся. Некаторых прыносілі сюды на насілках, а праз месяц-паўтара людзі ўжо маглі хадзіць.

У тыя часы на курорце былі пабудаваны два ванныя павільёны — драўляныя будынкі, падзеленыя калідорам. У кожным будынку было па чатыры пакоі, дзе месціліся па дзве ванны. З усіх чатырох крыніц вада паступала ў студню, дзе змешвалася, а потым па двум драўляным трубам ішла ў катлы для нагрэву, і напрыканцы паступала ў ванны. Хворыя бралі па дзве ванны ў дзень.

Пасля смерці доктара Неміроўскага ў канцы 19 стагоддзя курорт заняпаў. У 1919 годзе яго сталі аднаўляць, але ў час савецка-польскай вайны ён быў зноў разбураны. У 1928–1929 гадах лячэбніцу аднавілі, яна набыла статус здраўніцы і працавала да 1941 года. У тыя гады лічылі, што крынічныя воды Баркоўшчыны не саступаюць водам Кіславодска. Падчас 2-й сусветнай вайны ў здраўніцы размяшчаліся акупанты. Некаторыя будынкі былі спалены, а ў некаторых у мірны час месціўся дзіцячы дом. Пазней тут быў пабудаваны дом адпачынку “Лясныя азёры”, які ў 1999 годзе атрымаў статус пансіяната з лячэннем, а з 2006 — санаторыя.

… і крынічнай вадою

Нашыя продкі верылі, што дыябет лечаць і святыя крыніцы. Паміж вёскамі Косічы і Старыя Ганчары на Навагрудчыне непадалёк ад легендарнага возера Свіцязь знаходзяцца дзве крыніцы, іх называюць “Жывая вада” і “Мёртвая вада”. Крыніцы асвечаны ў снежні 2007 года ў гонар святога Серафіма Сароўскага.

Крыніцы “Жывая вада” і “Мёртвая вада” у Навагрудскім раёне.

Паводле аднаго з паданняў, манах-пустэльнік стукнуў па гары посахам, пасля чаго на гэтым месцы прабіліся крынічкі. Паводле іншага падання, беларус жыў у адным з тыбецкіх манастыроў, дзе даведаўся, што на зямлі існуе сем месцаў з “жывой” і “мёртвай” вадой, і адно з іх знаходзіцца ў Беларусі. Калі ён вярнуўся на радзіму, то знайшоў гэтае месца. Яшчэ адно паданне распавядае, што тут глыбока пад зямлёй ляжыць вялізны скарб з серабра і золата. Вада абмывае яго і на паверхню выходзіць ачышчанымі крыніцамі.

У “Жывой” крыніцы вада светлая, а ў “Мёртвай” — з бурым налётам. Лічыцца што вада добрая ў абедзвюх крыніцах і дапамагае ад многіх хвароб, а асабліва ад дыябету. «Мёртвая» вада (аналіт) мае кіслую кампаненту, якая дэзінфікуе і стэрылізуе, дапамагае загойваць раны і забівае шкодныя мікраарганізмы. «Жывая» вада (каталіт) мае шчолачную кампаненту, дзейнічае як біястымулятар, падвышае імунітэт і надае моцы. Многія набіраюць ваду з абедзвюх крыніц і змешваюць яе.

Беларусы даўней верылі, што ад дыябету дапамагае і Макавеева крыніца каля вёскі Сялец у Буда-Кашалёўскім раёне на Гомельшчыне. Яна і сёння лічыцца адным з цудаў раёна і знаходзіцца ў 6 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра, па лініі Жлобін — Гомель. Вёска згадваецца ў дакументах 18 стагоддзя. Каля вёскі быў знойдзены скарб манет 17 стагоддзя (прускіх, польскіх, літоўскіх, рыжскіх). На гары, з-пад якой выцякае крынічка, раней стаяла царква, якая была знішчана ў 1930-я гады. Па легендзе, крыніца ўтварыўся на месцы храма, які пайшоў пад зямлю. Таксама тут нібыта аб’явіўся абраз Сарака Пакутнікаў, які цяпер захоўваецца ў храме Мікалая Цудатворца Буда-Кашалёва.

Крыніца каля вёскі Сялец Буда-Кашалёўскага раёна.

Крыніца паўнаводная, вада ў ёй чыстая, халодная і смачная. Каля крыніцы збудавана адкрытая купель, у якой кожны па жаданні і магчымасці можа акунуцца. Штогод 14 жніўня на свята Макавея сюды здзяйсняецца хрэсны ход. Вышэй за крыніцу стаіць драўляная капліца, а за ёй на вялікай плошчы раскінуўся своеасаблівы дэндрапарк. Аналіз вады паказаў, што ў ёй павышанае ўтрыманне фтору.

Ніхто не ведае дакладна, калі ў Сяльцы з'явілася крыніца. Вядома толькі, што побач з ёй заўсёды стаялі драўляныя крыжы, на якія вяскоўцы вешалі вышываныя ручнікі. На святы Пятра і Паўла, Макавея і іншыя тут асвячалі не толькі ваду, але і яблыкі, гародніну, зёлкі і кветкі. Ваду пілі, абмывалі ёю вочы і рукі, неслі дадому. Яе давалі хворым, асвячалі ёю жытло і падворкі.

Мясцовыя жыхары сведчаць, што вада ў гэтай крыніцы не замярзае нават у самыя лютыя маразы. А таму незалежна ад пары года сюды прыходзяць і прыязджаюць людзі: нехта набраць святой вады, нехта памаліцца, а нехта — пабыць сам-насам з прыродай.

Святы Панцеляймон выратоўвае. Якія крыніцы Беларусі дапамагаюць хворым і медработнікам

Учора – Купалле, а сёння – Ян…

7 Ліпеня, 2026

Так-так! Даводзіцца перайначыць вядомае: «Сёння – Купала, а заўтра – Ян...» Калі так ужо не супала ў нас па часе. А яшчэ прапаную прыгадаць, у чый гонар названа свята сённяшняе, а таксама падсумаваць, што атрымалася і не атрымалася зрабіць за дзень-вечар-ноч учарашнія. Гатовыя?!:)

Тады давайце спачатку з Купаллем разбярэмся. Дзе былі, што бачылі? Мо, у Александрыю з’ездзілі?! Праз агонь скакалі, сябе ачышчалі? Кветку папараці шукалі? А ці знайшлі?! 🙂

Наконт купання – думаю, наўрад. Толькі калі самыя загартаваныя, праўда?! А вось калі хто напаліў лазню ды папарыўся венікам з зёлкамі, дык самае тое! На жаль, я – міма, хаця і хацелася... Эх, ванна ды гарачая вада з бойлера – наша ўсё! Плюс венічак... з мяты, з сядзібы. Водар – цудоўны! Раю!

Думаеце, проста так яго выбрала?! Яшчэ ёсць звязаны святаяннік, яшчэ можна было нарваць скрыпеню... Але ж мятны венік, як сцвярджаюць спецыялісты, найперш супакойвае і сагравае (як актуальна ў гэтае надвор’е!), дапамагае пры разумовым ператамленні і (увага, творцы!) пры творчым застоі! Ну, апошняга пакуль няма, але так, на ўсялякі выпадак... 🙂

Што яшчэ сцвярджаюць аматары лёгкай пары, якія карыстаюцца мятнымі венікамі?! Што яны здольныя пазбавіць ад галаўнога болю, ацёкаў на нагах, свербу і запаленняў скуры... Вядома ж, не вокамгненна, і нават не за адзін раз... Але ж паспрабаваць варта.

А з чым яшчэ выклікае асацыяцыі мята?! Правільна, з ментолам! Значыць, венік з мяты яшчэ і пры прастудных захворваннях павінен дапамагчы, пры кашлю, ахрыпласці, насмарку... Карацей, у вас ёсць сапраўдная вясковая лазня?! Тады мы ідзем да вас! Са сваімі мятнымі венікамі! 🙂

А пасля так прыемна і вельмі карысна для арганізма выпіць гарбаты з зёлак. З той жа мяты, каб палепшыць уздзеянне. Ну, як з той?! Не з веніка, вядома ж, якім парыліся! 🙂 Для гарбаты ў нас лісточкі насушаныя-абцярушаныя. Галоўнае – каб не было мяты задужа шмат. І каб не праяўлялася на яе алергія...

Папарыліся, абдаліся?! Выйшлі з лазні ўночы астудзіцца?! А давайце зірнем на неба! Якім яно было ў вас у купальскую ноч? Хмарным, дажджлівым, светлым, зорным? Вось калі зорным – гэта да добрага ўраджаю грыбоў, сцвярджалі нашы продкі. Засталося толькі дачакацца восені, каб праверыць праўдзівасць прыкметы.

А хто сёння сустракаў ранак? Каму пашчасціла ўбачыць, як сонца «грае»?! Хаця ў нашым выпадку шчасце ўжо – калі проста згледзелі сонца. А не дождж з навальніцамі... Эх, надвор’е-надвор’е... Сеціва поўніцца заваблівымі фотаздымкамі мінулых гадоў, калі раніцою 7 ліпеня можна было выкупацца, бо вада – як сырадой. А сёлета... Стаю ў швэдары ля акна, выглядаючы той сонечны пробліск...

Правялі Купалу, сустракаем Яна. І тут ужо без жартачак, бо сёння – свята царкоўнае: нараджэнне Іаана Прадцечы (Яна Хрысціцеля Гасподняга). Хто вернік, той ведае пра з’яўленне на свет, жыццё і смерць гэтага святога. Хто ж ад веры далёкі... Таксама павінен быў хаця б штосьці чуць. Галоўнае, нагадваюць нам, што народнае Купалле, карані якога сыходзяць у язычніцтва, і царкоўнае ўшанаванне прарока Іаана Прадцечы – зусім розныя святы.

І ўсё ж у традыцыях многіх сялянскіх сем’яў, асабліва ў даўнейшыя часы, дзесьці штосьці пераходзіла з аднаго дня ў іншы. І часцяком 7 ліпеня ўспрымалася як працяг таго ж Купалля. Хаця шматлікія даследчыкі і сцвярджаюць, што гэта няправільна. Зрэшты, што святкаваць сёння (альбо не святкаваць увогуле), кожны выбірае сам.

Я ж хачу прыгадаць адну народную традыцыю з сям’і маёй мамы, ураджэнкі Смаленшчыны (колішняй беларускай яе часткі). У мамінай сям’і было прынята на 7 ліпеня пячы закрыты пірог з чарніцамі. І па магчымасці мама падтрымлівае гэтую традыцыю ўжо ў нашай сям’і. Таму сёння ў нас ёсць месца ўспамінам, цікавым аповедам пра мінулае, ушанаванню продкаў...

Галоўнае – душэўны спакой, нетаропкасць гэтага дня, прыемныя стасункі з блізкімі людзі, размовы за кубачкам гарбаты... Каб простая ліпеньская нядзеля сапраўды ператварылася ў свята душы!

Народны каляндар на ліпень

1 Ліпеня, 2026

Ліпень пякучы, але даручы.

Ліпень косіць і жне, доўга спаць не дае.

Хто ў ліпені на полі пацее, таго ўзімку печка грэе.

У ліпені з касой мужык, а баба з сярпом, але ў хаце ладком.

Ліпень што спаліць агнямі, тое салье дажджамі.

Сучасная беларуская назва сярэдняга, самага спякотнага месяца лета паходзіць ад слова «ліпа». (Дрэва квітнее менавіта ў гэтую пару).

У старабеларускіх крыніцах, акрамя назвы липець, сустракаецца яшчэ чирвець, што захавалася дагэтуль, напрыклад, у чэшскай, славацкай і беларускай мовах (чэрвень) у папярэднім месяцы.

Ліпень – самы дажджлівы месяц года, палова дзён яго бывае з ападкамі, вызначаецца недобранадзейнасцю надвор`я і, асабліва, ліўнямі. Здараецца і сухая пара. У народзе прыкмячалі: калі паспелі чарніцы, то паспела і жыта. Ліпень дорыць чалавеку спелыя лясныя і садовыя ягады, першыя грыбы.

Прапануем вам народны каляндар на ўсе дні месяца.

1 ліпеня

У народзе гэты дзень называлі Фядулавым. Казалі: «Фядул на двор зазірнуў – пара сярпы тачыць, да жніва рыхтавацца загадзя». У гэты дзень плялі вянкі з галінак бярозы, ішлі на бераг ракі, бо верылі, што праз гэтыя вянкі можна ўбачыць родных, якія знаходзяцца зараз у іншых краях.

Былі такія прыкметы: каб стаць прыгожай і здаровай, дзяўчыне трэба было памыць твар сенакоснай расой; калі з раніцы яркая зара, будзе вельмі добрае надвор'е.

2 ліпеня

Старыя людзі гэты дзень называлі Зосіма, гэта быў дзень пчаляроў. Раней казалі так: «На Зосіму пчолы пачынаюць мёд заносіць, соты заліваць».

Нашы продкі прыкмецілі: калі пчолы моцна ляцяць да сваіх вуллёў, то хутка будзе дождж; калі пчолы сядзяць на сценках вулея — да моцнай спёкі.

3 ліпеня

У старыя часы гэты дзень лічылі святам паляўнічых-перапёлачнікаў. З гэтага дня старыя людзі назіралі за зімовым хлебам: дзе над ім носіцца павуцінне, лётае машкара, там і будуць збірацца перапёлкі. Кожны паляўнічы імкнуўся злавіць белую птушку, што прарочыла далейшы поспех у лоўлі.

Былі ў гэты дзень такія прыкметы: калі пойдзе дождж, то будзе ісці сорак дзён; убачыць белую перапёлку – да вялікай удачы; калі атрымаецца яе паймаць – усё жыццё будзеш трымаць удачу за хвост.

4 ліпеня

У даўнія часы ў гэты дзень у нашых продкаў было прынята займацца зборам кветак ліпы, з якіх рыхтавалі розныя адвары і зёлкі. Ліпавым адварам гаспадыні нават паілі жывёлу і хатнюю птушку – каб здаровай была і добра пладзілася.

Лічылася, што ў ноч на 4 ліпеня сняцца прарочыя сны. Былі такія прыкметы: ранішняя раса доўга не прасыхае – будзе навальніца; гром грыміць – непагода будзе працяглай; калі пройдзе дождж і пасля яго пачне свяціць яркае сонца, то да вечара ізноў будзе дождж.

5 ліпеня

Нашы продкі лічылі, што ў гэты дзень «прыгажосць зямная і нябесная сходзяцца». Раней у гэты дзень было прынята чысціць калодзежы, а таксама хадзіць у лес і вязаць венікі для лазні.

У нашых продкаў на гэты дзень былі такія прыкметы: калі дождж памочыць, будзеш з хлебам; увечары гуляе месяц – да добрага ўраджаю.

6 ліпеня

Напярэдадні (і ў ноч) Купалля нашы продкі збіралі лячэбныя карэнні і травы. У гэты дзень нават старыя купаліся ў рэчках, мыліся і парыліся ў лазнях, ужываючы пры гэтым для вылечвання ад хвароб розныя духмяныя травы. Лічылася, што сабраныя ў гэты час зёлкі і карэнні маюць вялікую гаючую сілу.

Была такая прыкметы: пакупацца ў гэты дзень – прыдбаць здароўе і маладосць.

7 ліпеня

Працяг купальскага свята, якое доўжылася ўсю папярэднюю ноч. «Учора было Купалле, а сёння Ян...», – спяваецца ў народнай песні. У гэты дзень было прынята пачынаць сенажаць, пакуль трава не абсыпалася.

Былі такія прыкметы: моцная раса на Яна – да ўраджаю агуркоў; калі ўмыцца купальскай расой і пакупацца ў рацэ – прыбавіцца здароўе і прыгажосць; травы, сабраныя ў гэты дзень, лічыліся гаючымі (цалебнымі); калі пераскочыць праз купальскае вогнішча, то ўсе беды і хваробы згараць; а яшчэ людзі ў старыя часы лічылі, што на Купалле сняцца прарочыя сны.

8 ліпеня

Раней лічылі дзень Пятра і Хяўронні шчаслівым, днём кахання. Ад 8 ліпеня нашы продкі чакалі яшчэ сорак спякотных дзён.

Былі такія прыкметы: калі ў гэты дзень ідзе дождж, то будзе добры ўраджай мёду; свінні і мышы сена ядуць – да дрэннага пакосу.

9 ліпеня

У старыя часы людзі казалі, што да 9 ліпеня паспяваюць суніцы, таму моладзь адпраўлялася па гэтыя ягады ў лес. Было такое павер'е: хто жадае пазычыць грошы ў гэты дзень, той павінен пакласці траву суніцы ў кішэню і тады ўжо ісці па пазыку – адмовы не будзе.

Былі такія прыкметы: калі ідзе дождж, то лета да канца будзе дажджлівым; сонечны дзень прарочыць добрае надвор'е да самай восені.

10 ліпеня

У старыя часы гэты дзень называлі Самсон-сенагной. Самсона празвалі «сенагноем», бо «Самсон сена загнойвае». Гэта значыла, што сена, якое скошана і нарыхтавана ў гэты дзень, прападзе.

У нашых продкаў на 10 ліпеня былі такія прыкметы: калі на Самсона дождж, то да бабінага лета будзе мокра; лес без ветру шуміць – да дажджу.

11 ліпеня

Сяляне рабілі крапіўныя нарыхтоўкі, бо лічылася, што гэта апошні дзень, калі крапіва ў гаючай сіле. Гаршчок супу з крапівы ставілі ў гэты дзень перад касцамі і гасцямі. Належала вечарам, пасля працоўнага дня, натапіць лазню і пахвастацца венікам з крапівы, каб пазбавіцца ад бруду на целе.

Духмяны боршч з крапівы. Сакрэты прыгатавання

У старыя часы на гэты дзень былі такія прыкметы: калі клён «плача», то праз некалькі дзён будзе дождж; калі зязюля змоўкла, то зіма будзе ранняй; колькі птушак у небе налічыш, столькі будзе цёплых дзён сёлета.

12 ліпеня

У гэты дзень нашы продкі адзначалі на беразе возера ці ракі свята Пятра і Паўла. Вадзілі карагоды, спявалі песні-пятроўкі. Дзяўчаты ў гэты дзень хадзілі ў лес варажыць на вянках, каталіся з хлопцамі на арэлях, таму ў пятроўскіх песнях шмат шлюбных матываў. «Прыйшоў Пятрок – апаў лісток, прыйдзе Ілля – наробіць гнілля».

Былі такія прыкметы: калі ў гэты дзень ідзе дождж, то ўвесь сенакос будзе мокрым; калі ж за дажджом хутка стане сонечна, то будзе вельмі добры ўраджай.

13 ліпеня

Гэты дзень лічыўся верхавінай лета, з якой звязвалі шмат працы. У народзе так і казалі: «Баба б скакала, ды верхавіна лета надышла!» У гэты дзень у ранейшыя часы нашы продкі пачыналі араць ці баранаваць поле.

У некаторых мясцінах былі такія прыкметы: калі раніцай росна, то хутка будуць дажджы; калі жабы грэюцца на сонцы, то набліжаецца моцная спёка; калі зязюля кувае, то лета будзе зацяжным і гарачым, а восень позняй.

14 ліпеня

Летнія Кузьмінкі – так называлі гэты дзень у старыя часы. Свята кавалёў, а таксама жаночае і дзявоцкае свята. У гэты дзень у гародах палолі грады, вырывалі каранёвую гародніну, была сенажаць. Сельскія жанчыны паспявалі не толькі папрацаваць, але і адзначыць сваё свята. На пакос прыносілі крупы, пасля працы ссыпалі іх у агульны кацёл і варылі кашу, каб усёй талакой паесці з адзінага чыгуна, а значыць, падзяліцца сілай.

Чароўныя ўласцівасці кашы, ці чаму каша не губляе папулярнасці

Былі такія прыкметы: калі вецер дзьме з захаду, то будзе дождж; калі ў месяца чырванаватае адценне, то будзе моцны вецер; калі на дрэвах ужо з'явілася жоўтае лісце, то восень будзе ранняй.

15 ліпеня

У гэты дзень нашы продкі ўшаноўвалі Берагіню – ахоўніцу сялянства. Казалі, што яна абыходзіць падуладныя ёй тэрыторыі і дапамагае бедным. У гэты дзень жанчыны выносілі святочныя ручнікі, на якіх былі вышытыя знакі расы і нябесных хлябоў. Гэтымі ручнікамі пасля цяжкай працы сяляне выціралі твары.

Былі такія прыкметы 15 ліпеня: шмат крылатых мурашак – надвор'е будзе дажджлівым; калі на траве з'явілася буйная раса – надвор'е будзе мокрым; жоўтае лісце на дрэвах – восень будзе ранняй.

16 ліпеня

Гэты дзень лічыўся нешчаслівым: ніякую справу пачынаць было не варта, трэба было быць асцярожным. Нашы продкі прыкмецілі, што 16 ліпеня часта бываюць навальніцы.

Была такая прыкмета: калі ў гэты дзень камары і мошкі круцяцца па коле, гэта абяцала добрае надвор'е на бліжэйшыя сем дзён.

17 ліпеня

У гэты дзень завяршаўся працэс выспявання жыта. «На Андрэя азімыя наліліся, а татка-авёс да паловы дарос».

Нашы продкі прыкмецілі: якое надвор'е 17 ліпеня, такое будзе і 11 жніўня. У гэты дзень, як правіла, ішоў дождж. Была яшчэ адна прыкмета: калі да сёння выспела шмат ягад – будзе суровая зіма.

18 ліпеня

Па народных павер'ях, гэты дзень быў «месяцавым святам». У паселішчах увечары выходзілі глядзець на «гулянне» месяца. Калі месяц пры ўзыходзе сваім быў бачны, то здавалася, што ён быццам перабягаў з месца на месца або змяняў свой колер і хаваўся за аблокі. «Гулянне» месяца абяцала добрыя ўраджаі, казалі: «Добрыя гульні месяца – добры ўраджай і ўборка яго».

Былі такія прыкметы: калі месяц вельмі добра бачны, то ў бліжэйшыя дні будзе сухое і добрае надвор'е.

19 ліпеня

У некаторых мясцінах у гэты дзень дом прыбіралі мужчыны, а жанчын не дапускалі ні да якой хатняй працы.

У гэты дзень, назіраючы за прыродай, вызначалі, ці мокрай будзе восень. Існавалі таксама такія прыкметы: калі раніцай 19 ліпеня прайсціся басанож па расе, то ўвесь год здаровым будзеш.

20 ліпеня

У гэты дзень сяляне зубрылі сярпы, рыхтаваліся да жніва, тачылі косы. Так і казалі: «Час прыйшоў у поле спіну гнуць, кланяцца жыту-маці».

Была такая прыкмета: калі ў гэты дзень ідзе дождж, то зацягнецца надоўга і будзе вельмі шкодны для ўраджаю.

21 ліпеня

Гэты дзень у старыя часы называўся Пракоп Жніўнік. З Пракопа пачыналася гарачая пара. У некаторых раёнах ужо касілі, праводзілі зажынкі. Людзі лічылі: «Калі на Пракопа чарніцы паспяваюць, то паспела жыта, і багаты ўраджай будзе». Таксама ў гэты дзень актыўна нарыхтоўвалі кармы для жывёл.

Былі такія прыкметы: калі пчолы сёння кусучыя, будзе засуха; калі сёння маладзік, то па надвор'і можна сказаць, якім будзе жнівень.

22 ліпеня

Нашы продкі ў гэты дзень усёй сям'ёй спрабавалі першыя агуркі. Жанчыны спяшаліся ў лес па ягады чарніцы. Набраўшы іх, рыхтавалі для папраўкі здароўя адмысловую зацірку.

Была такая прыкмета на 22 ліпеня: чарніцы яшчэ не саспелі да гэтага часу – будзе халодная восень.

23 ліпеня

У старыя часы гэты дзень называлі Расачнік. Да гэтага дня з'яўлялася вялікая колькасць раскі на вадаёмах, якой сілкавалася рыба. Гэтую плывучую вадзяную расліну таксама выкарыстоўвалі, каб карміць хатнюю птушку, рабілі на яе аснове ўгнаенні. Нашы продкі лічылі, калі шмат раскі, то і год будзе ўдалым.

Былі яшчэ такія прыкметы: калі днём мухі моцна кусаюцца, то вечарам пойдзе дождж; калі ў першай палове дня на небе вясёлка, то ідзе пахмурнае і вельмі ветранае надвор'е.

24 ліпеня

На лугі і палі ў гэты дзень звычайна выходзілі ўсёй вёскай. Нехта займаўся нарыхтоўкай сена, а іншыя збіралі грыбы ў лесе. 24 ліпеня спяшаліся прыбраць жыта і сабраць сена ў копы, бо надвор'е ў гэты перыяд раней часта было дажджлівае.

У некаторых мясцінах былі такія прыкметы: калі сустракаецца шмат павуціння, то будзе дождж, але калі на павуцінні шмат павукоў, то бліжэйшае надвор'е будзе сухім; калі шмат расы на траве, то памідоры і агуркі не ўродзяцца; калі шмат заедзі (машкары), то будзе добры ўраджай грыбоў.

25 ліпеня

На Прокла чакалі вялікіх росаў, ад якіх магло пагнісці сена, таму яго стараліся хутчэй высушыць. «На Прокла – поле ад расы змокла». Старыя людзі збіралі расу для лекавання, лічачы яе гаючай, умываліся ёю.

Па расе судзілі пра надвор'е на бліжэйшыя дні. Былі такія прыкметы: моцная раса і туман зранку, то бліжэйшыя дні будуць яснымі; калі ў гэты дзень няма расы, а ў нізінах туману, то гэта да непагадзі.

26 ліпеня

Да гэтага моманту звычайна жыта паспявала і пачынала хіліцца да зямлі. Таму нашы продкі ў гэты дзень шмат працавалі – збіралі ўраджай і касілі. Каб сілы пры гэтым не заканчваліся, клалі запазуху лустачку хлеба.

Былі такія прыкметы: сухое надвор'е ў гэты дзень абяцала добрую і сухую восень; калі ж ішлі дажджы, то людзі лічылі, што ўраджай можа загінуць.

27 ліпеня

Дзень «зазубрывання» сярпоў, час падрыхтоўкі да жніва ў некаторых мясцінах. «Шыпілінка ў кузню ідзе, у кузню ідзе сярпы зубіць». Раней лічылася, што ад гэтага дня добра ідуць грыбы, па іх у лес адпраўлялі дзяцей, якія не былі занятыя ў полі.

Былі такія прыкметы: сухое і яснае надвор'е – восень будзе цёплай; калі дзень дажджлівы, то дажджы будуць ісці яшчэ тыдзень.

28 ліпеня

Дзень лічыўся не вельмі спрыяльным. Калі была магчымасць, у яго імкнуліся не рабіць нічога важнага і адмовіцца ад прыняцця рашэнняў. У поле таксама не выходзілі, таму што баяліся шкоды з боку нячыстых сіл. Да таго ж, звычайна ў гэты дзень дрэннае надвор'е.

Калі 28 ліпеня дзьме паўднёвы вецер, надвор'е будзе яснае. Усходні нясе з сабой дождж. Калі чуваць грымоты – будзе лівень. Вячэрні туман таксама прадвяшчае дождж.

29 ліпеня

Нашы продкі лічылі, што 29 ліпеня не чуваць птушыных галасоў, бо ў адных птушак – час лінькі, іншыя ж – падымаюць птушанят на крыло.

Былі такія прыкметы: калі бацвінне морквы павяла, хутка будуць дажджы; калі стаіць туман, то прыйшоў час ісці ў лес па грыбы.

30 ліпеня

У гэты дзень сяляне працягвалі жаць. Паводле народных павер'яў у гэты час па небе ходзяць сполахі – сухія маланкі-паланіцы. Глядзець на святло маланак забаранялася, бо гэта лічылася небяспечным для здароўя.

Лічылася, што якое надвор'е сёння і ў наступныя тры дні, такой і восень будзе.

31 ліпеня

У гэты дзень развітваліся з ліпенем: складалі сярпы, тапілі лазні і парыліся, сабраўшы ў венікі салому. Прыходзіла пара першых варэнняў ды саленняў.

Былі такія прыкметы: якое сёння надвор'е, такой будзе і ўся восень; калі лісце на верхавіне бярозы пачало жаўцець, то восень будзе ранняй; калі дразды ўсё яшчэ пяюць, то восень будзе позняй.

Народны каляндар на чэрвень