Архив постов: Мая 2026

Цудадзейная груша

19 Мая, 2026

Нашы продкі лічылі грушу сакральным дрэвам. Пад ёю маліліся Божай Маці і выкарыстоўвалі ў розных рытуалах. Здаўна ў Беларусі груша з'яўляецца сімвалам кахання, мацярынства і даўгалецця. Плады грушы смачныя, карысныя, валодаюць лячэбнымі і магічнымі ўласцівасцямі.

Гістарычнай радзімай грушы лічыцца Кітай, пісьмовыя згадкі пра яе з'явіліся больш за тры тысячы гадоў таму. Менавіта з Усходу груша прыйшла ў Еўропу. Першыя звесткі аб пладовых культурах у паўднёва-заходняй частцы Беларусі адносяцца да 10 - 12 стагоддзяў. У Статуце Вялікага Княства Літоўскага (1588 г.) прадугледжвалася пакаранне за парубку або выкопванне прышчэпленага пладовага дрэва. Да канца 18 стагоддзя садоўніцтва Беларусі развівалася ў агульным рэчышчы з садоўніцтвам усёй Рэчы Паспалітай. Пра гэта сведчаць і назвы гатункаў грушы, якія атрымалі шырокае распаўсюджванне ў нас: "сапяжанка", "цукроўка", "панна", "бэра слуцкая", "бутэлька" і іншыя.

Груша і магія

Вядома, што грушу шануюць і лічаць сакральным дрэвам усе славянскія народы, і беларусы ў тым ліку. Да таго ж у народнай традыцыі яна заўсёды была "жаночым" дрэвам, якое апякуецца такімі "жаночымі" бакамі жыцця, як сям'я, дзеці, працяг роду, каханне. Нават у хрысціянскай традыцыі груша звязана з Багародзіцай. Чаму так? Адказ крыецца, перш за ўсё, у самім малюнку грушы, які нагадвае постаць жанчыны з тонкай таліяй і шырокімі сцёгнамі. Няцяжка ўбачыць у гэтых характэрных формах абрысы цяжарнай жанчыны.

Апроч таго, груша адрозніваецца рэдкімі даўгалеццем і пладавітасцю. Магія, якая практыкавалася ў старажытнасці ўсімі народамі, заснавана на перадачы ўласцівасцяў ад аднаго прадмета ці з'явы да іншага. Таму нашы продкі лічылі, што для пладавітасці і здаровых нашчадкаў, жанчына павінна жыць побач з грушай, есці яе плады і сядзець пад гэтым дрэвам як мага часцей.

Плады і галінкі груш выкарыстоўваліся ў прадукавальнай магіі для перадачы людзям і жывёлам жыватворнай сілы: грушавы напой давалі парадзіхам. Каб зацяжарыць, маладзіца з’ядала грушу, якая даўжэй за іншыя павісіць на дрэве. Нараджэнне дзяцей таксама шмат дзе ў Беларусі звязвалі з гэтым дрэвам. Пра немаўля казалі: “упаў з грушы”, “баба з грушы прынесла”. Каб дзіцёнак быў здаровы, ваду пасля яго купання вылівалі пад грушу. Калі нявеста ехала да шлюбу, то на ўсіх скрыжаваннях раскідвалі сушаныя грушы-дзічкі. У вясельныя караваі жаніха і нявесты ўтыкалі галінку гэтага дрэва. Маці абсыпала жаніха грушамі, каб ён быў багатым.

Груша і цудатворны абраз

У Беларусі, напрыклад, існуе негалосная забарона секчы грушы, нават старыя і засохлыя. Звязана гэта з тым, што менавіта пад грушай адпачывае Божая Маці, калі спускаецца на зямлю. Ёсць мноства паданняў пра абразы з выявай Багародзіцы, што аб’яўляліся менавіта ў галінах грушы. Гэта такія вядомыя і шанаваныя ў Беларусі абразы, як Жыровіцкі (Слонімскі раён), Ляснінскі (зараз захоўваецца ў Францыі), Сукневіцкі (Смаргонскі раён), Дубянецкі (Столінскі раён), Васькаўскі (Мазырскі раён) і іншыя. Каля гэтых груш, якія карысталіся ў народзе пашанай і былі паклоннымі, заўсёды маліліся пра здароўе і дабрабыт. Потым на тым месцы, дзе яны раслі, былі ўзведзены капліцы і храмы, якія і дагэтуль акружаны ўшанаваннем вернікаў.

Жыровіцкі абраз Божай Маці знойдзены на грушы.

У Васькаўцы паданне расказвае, што адзін селянін згубіў валоў і доўга шукаў іх. Ён патрапіў на востраў і там убачыў грушу ў незвычайным ззянні і на ёй абраз, а побач пасвіліся яго валы.

У Сукневічах пень ад святой грушы цяпер знаходзіцца пад падлогай цэркаўкі на могілках, дзе хаваюць і праваслаўных, і католікаў. Тут з’яўленне абраза нібыта адбылося ў 17 стагоддзі. Некалькі разоў адносілі яго ў царкву, але ён вяртаўся назад. Тады і пабудавалі храм на месцы аб’яўлення абраза. Калі ўлады бурылі храм, то абраз выратавалі мясцовыя жыхары, і ён нейкі час знаходзіўся ў манастыры ў Дамашанах. У 2004 годзе абраз вярнулі ў Сукневічы. У 2006 ён быў рэстаўраваны, і для яго была зроблена рыза з бісеру.

У наш час самая знакамітая паклонная груша знаходзіцца ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці паміж вёскамі Бушмічы, Доўбізна і Вярховічы. Паводле легенды, менавіта ў гэтым месцы адной з мясцовых дзяўчынак, якая схавалася ад навальніцы пад грушай, з'явілася Панна Марыя. Дзяўчынка Праскоўя была сіратой і пасвіла на полі авечак. Спалохаўшыся непагадзі, дзяўчынка пачала плакаць і маліцца, а Божая Маці з'явілася, каб яе суцешыць.

Лекавая груша. Вёска Бушмічы Камянецкага р-на.

Дзяўчынка расказала цудоўную гісторыю жыхарам вёскі, і ёй паверылі. З тых часоў у гэтым месцы адбываюцца цуды. Хворыя, якіх сюды прыводзілі, сталі вылечвацца. Пагалоска далёка разнесла вестку аб цудатворным месцы пад грушай, і вось ужо паломнікі з усіх наваколляў ішлі сюды па дапамогу. Хтосьці стаў прыносіць з сабой крыжы, закопваць іх у зямлю і маліцца аб здароўі.

Уладам гэта не спадабалася, і яны захацелі гэтую грушу спілаваць, але народ не даў, а вырашыў пабудаваць побач з грушай храм. Гэтым планам перашкодзіла Першая Сусветная вайна. І толькі на пачатку 40-х побач з грушай пабудавалі капліцу, якая разам з дрэвам перажыла і другую вайну. Ужо да таго часу тут было вельмі шмат крыжоў з надпісамі аб здароўі і дабрабыце.

Грушу за гады змагання з рэлігіяй некалькі разоў спілоўвалі, і вось ужо трэцяе дрэва нязменна зноў вырастае на тым самым месцы. У 2012 годзе побач з ім была пабудавана новая царква, куды штогод 27 жніўня, перад святам Успення Прасвятой Багародзіцы, прыязджаюць пілігрымы і святары, каб правесці малебен. У адмысловую энергетыку гэтага месца і ў цуды, якія дорыць малітва ў грушы, вераць не толькі старыя, але і моладзь. Традыцыя працягвае жыць, таму яе ўнеслі ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі.

Груша і яе лячэбныя ўласцівасці

Вядома, што плады грушы ў лячэбных мэтах выкарыстоўвалі яшчэ шумерскія лекары. І дагэтуль плады культурных і дзікіх гатункаў груш выкарыстоўваюць у медыцыне – у сырым, сушаным і кансерваваным выглядзе. У кансерваваных грушах захоўваецца большая частка вітамінаў і мінеральных рэчываў.

У народнай медыцыне адвар сушаных груш прызначаюць пры прастудных захворваннях, ліхаманцы. У сярэднявеччы грушавым сокам лячылі не толькі хворых з падвышанай тэмпературай цела, але і страўнікава-кішэчныя разладжванні, дызентэрыю. Таксама свежае лісце гэтага дрэва здрабнялі і з атрыманай кашыцы рабілі кампрэсы ці настоі, якімі лячылі запаленчыя захворванні скуры, дэрматыты, грыбковыя захворванні.

Адвар з сушаных груш выдатна спаталяе смагу, валодае мачагонным дзеяннем.

Увага: есці грушы варта ў меру і не на пусты страўнік, а праз гадзіну пасля ежы. Пасля таго як паласаваліся гэтай садавінай, нельга адразу піць сырую ваду, а таксама есці шчыльную, цяжкую ежу і мяса.

Індычка з варэннем з дзьмухаўцоў. Як раней беларусы выкарыстоўвалі расліну?

Ногі хадзіце — сваё цела насіце, або Як раней беларусы лячылі ногі

11 Мая, 2026

Ногі — адна з найбольш міфалагізаваных частак цела. Яна сімвалізуе рух і шлях. Як памежная частка цела надзяляецца функцыяй медыятара. Разам з тым, нага — ніжняя мяжа чалавечага цела, супрацьпастаўленая галаве. Па народных уяўленнях, над галавой лунаюць анёлы-ахоўнікі, а ў нагах "блытаюцца" дэманічныя сілы. Блізкасць ног да зямлі абумовіла комплекс павер'яў пра тое, што менавіта праз ногі чалавек падвяргаецца небяспецы з боку падспудных падземных істот, у выніку чаго ў яго пранікаюць хваробы. Узімку кантакт ног з зямлёй лічыўся неспрыяльным для чалавека, што і абумовіла забарону дакранацца босымі нагамі зямлі да Дабравешчання, Вялікадня або Юр'ева дня, як каляндарнай мяжы зімы і лета.

У дарослых і дзяцей

У народнай медыцыне здаўна існавала шмат рэкамендацый для лячэння ног. Пры дзіцячых хваробах асаблівая ўвага надавалася ножкам немаўлят. Пасля нараджэння ім захрышчвалі пяткі або ступні, перавязвалі шчыкалаткі чырвонымі ніткамі і г.д. А калі выганялі хваробу з дзіцёнка, то рабілі гэта таксама праз ногі. Дзеля гэтага пятачкі дзіцяці прыкладвалі да печы, столі, вушака дзвярэй, дрэва, каб такім чынам праз ногі хвароба выйшла з дзіцяці. Таксама, каб дзіцёнка не маглі сурочыць, перад тым як вынесці немаўля на вуліцу, яму змазвалі месцы пад каленамі сажай або часныком.

Калі дзіця доўга не пачынала хадзіць, нашы продкі тлумачылі гэта тым, што яго ногі яшчэ ў чэраве маці былі перавязаныя путамі, якія зараз перашкаджаюць хадзіць. У такім выпадку ножкі малога спецыяльна абвязвалі ніткамі, якія затым разразалі ці проста праводзілі нажом па падлозе паміж ножкамі.

Што да дарослых людзей, то яны таксама імкнуліся засцерагчы сябе ад хвароб і таму абвязвалі чырвонымі ніткамі рукі і ногі. Таксама ў якасці прафілактыкі людзям, якія ўвесну ўбачаць першы раз у палёце бусла, раілі падбегчы трохі ў тым самым кірунку. Тады, казалі, ногі так загартуюцца, што ўвесь год балець не будуць.

У наваколлях Дворца і Моўчадзі раілі два дні запар перад самым усходам сонца ўсаджваць хворую нагу між дзвярэй і вушаком і тройчы націскаць на хворае месца. У той жа час у народнай медыцыне дакрананне да балючага месца пяткай знахаркі ці нагой першага ці апошняга дзіцяці ў сям'і, меркавалі, аказвае лячэбны эфект.

“Камень, камень! Вазьмі маю хваробу!”

Шырока быў распаўсюджаны метад, калі бралі маладзенькую бярозавую лістоту, клалі яе ў абутак і такім чынам “парылі ногі”. Пры моцных болях у нагах іх націралі свіным ператопленым несалёным салам (здорам) або конскім шпікам. Таксама бралі мухаморы, залівалі іх вадой і настойвалі дзевяць дзён. Калі зверху ўтваралася масла, яго здымалі і націралі ім ногі. Гнойныя запаленні на нагах змазвалі спечанай цыбуляй з нацёртым мылам або тарпатынам — сумессю расплаўленага воску, сасновай смалы і несалёнага сала. Апрэласці паміж пальцамі націралі коламаззю ці прысыпалі іржаной мукой. Пальцы перавівалі сухой саломай.

Вельмі часта ад цяжкай працы або доўгай хады ногі вельмі стамляліся, тады на іх ставілі піяўкі. Калі боль у нагах быў выкліканы фізічнай нагрузкай, раілі таксама піць вішнёвы сок або выкарыстоўваць яблычны воцат. Трохі яблычнага воцату распускалі ў цёплай вадзе, дадавалі мёд і пілі пры болях у цягліцах.

Ад храматы варылі жураўля, рабілі масла і змазвалі ім ногі.

Згодна з народнымі вераваннямі, калі хвароба пранікала ў чалавека праз ногі, то адпаведна і выганяць яе варта было праз ногі — у зямлю або камень.

Нездарма ў некаторых раёнах Беларусі людзі з хваробамі ног станавіліся на так званыя “Божыя слядкі” на камянях-следавіках. Так, на ганку касцёла ў вёсцы Струбніца Мастоўскага раёна ляжыць камень-следавік, на якім маюцца два паглыбленні ў выглядзе слядкоў. Паводле падання, гэтыя слядкі пакінуў ці то Святы Антоній, ці то Святы Казімір. У дзень Святога Антонія (13 чэрвеня) пасля імшы вернікі імкнуцца пастаяць на слядках на камені, нават утвараецца вялікая чарга. Вераць, што такі абрад пазбаўляе ад болю ў нагах.

На Гомельшчыне шмат дзе існуе такая завядзёнка — калі баляць ногі, то варта ісці той дарогай, дзе ляжыць які-небудзь камень. Трэба павадзіць нагой па камені, а потым каменем па тым месцы, дзе баліць, і прамовіць: “Камень, камень! Вазьмі маю хваробу! Дай мне сваё здароўе!”.

І куды ж без крынічнай вады!

Дзейсным лічылася лячэнне ног крынічнай вадой. У Любанскім раёне Мінскай вобласці ў лесе каля вёскі Дарасіно 14 жніўня, на свята Макавей, збіраюцца да Святога калодзежа, дзе адбываецца вадасвяцце. Калі баляць ногі, то туды і назад абавязкова трэба ісці пешшу, і пажадана менавіта басанож. У шэрагу мясцін стараліся басанож у пэўныя дні пахадзіць па святых крыніцах-ручаях. Гэта ў вёсках Горкі-Мірагошч Чэрыкаўскага, Петухоўка Чавускага, Сухары Магілёўскага, Мотча Навагрудскага, Вішнева Валожынскага, Добры Бор і Малькавічы Баранавіцкага раёнаў. У вёсцы Добры Бор існуе паданне, згодна з якім, тут праходзіла Божая Маці і параніла нагу аб камень, што ляжыць на ўзгорку, а потым абмывала рану ў ручаі пад гарой.

Яшчэ ў пачатку 20 стагоддзя шмат людзей хадзілі да святой крыніцы-ручаіны каля вёскі Палыкавічы Магілёўскага раёна. Асабліва стараліся пабываць там на 8, 9 і 10 пятніцы пасля Вялікадня. Збіралася часамі да дзесяці тысяч паломнікаў. Туды трэба было ісці абавязкова ў традыцыйным строі — белым галаўным уборы і кашулі, вышытымі чырвонымі ніткамі, у даматканай клятчастай спадніцы. Паломнікі ў старцаў куплялі воты — фігуркі ног, сэрца, рук (у каго што балела), зробленыя з воску ці гліны. Іх ахвяравалі крыніцы. У гэтыя дні па крыніцы таксама хадзілі басанож, каб пазбавіцца ад болю ў нагах.

У наш час вельмі папулярнай для лячэння ног лічыцца Сіняя крыніца ці Сіні калодзеж каля вёскі Кліны Слаўгарадскага раёна. Шмат людзей збіраецца тут таксама 14 жніўня на Макавей. Каб не балелі ногі, кажуць і па сёння, трэба тройчы прайсці па крыніцы.

У гэты дзень на полі каля крыніцы разгортваецца вялікі кірмаш, асабліва папулярны гандаль мёдам. Паблізу знаходзіцца вялізны лекавы валун. Паводле павер’яў, ён забірае ўсе хваробы.

Якія крыніцы ў Беларусі лечаць ногі ад хвароб?

Народны каляндар на май

1 Мая, 2026

Сучаснай беларускай літаратурнай назве месяца май адпавядае старажытнабеларуская травень, якая паходзіць ад слова «трава», бо ў гэтым пятым месяцы года зямля пакрываецца зелянінай.

Такое найменне захавалася не толькі ў старажытных пісьмовых крыніцах, але і ў вуснай народнай творчасці. Май — адзіная ў нас назва, узятая з лацінскай мовы. Тая ж лацінская аснова таксама ў нямецкай і французскай мовах — Маі, англійскай — Мау, польскай — maj, вянгерскай — majus, рускай — май і інш.

Май, працягласць дня ў якім павялічваецца на 1 гадзіну і 42 хвіліны, з’яўляецца найпрыгажэйшай парой года. Цвітуць бяроза, клён, чаромха, наогул усе дрэвы і кусты. Паплавы і паляны пакрываюцца кветкамі. Прырода напаўняецца спевамі птушак. З’яўляецца шмат насякомых, майскія жукі захопліваюць зялёналісцевыя дрэвы. Якія святы і падзеі па народным календары чакаюць нас у хуткім часе, чытайце далей.

Народныя святы і прыкметы мая

1 мая

У гэты дзень раней было прынята сеяць моркву і буракі. Старыя людзі прыкмецілі: калі дзень будзе цёплым, то другая палова месяца будзе халоднай, і наадварот. Таксама людзі лічылі, што чым цяплейшы пачатак месяца, тым халаднейшым будзе канец мая, а лета будзе дажджлівым.

2 мая

Гэты дзень у старыя часы называлі Вясна-навіна. Навіна – так нашы продкі звалі і першае збожжа, і першы мёд, і расчышчаную пад раллю новую зямлю. Па старым звычаі, у гэты дзень апраналі вясну ў навіну – на кустах і лугавінах жанчыны развешвалі выпаласканыя ў рачной вадзе новыя палотны і новыя кашулі, каб яны ўвабралі чысціню і сілу сонечнага вясновага дня. Усе выходзілі з хат любавацца, як вясна, апранутая ў навіну, красуецца.

Лічылася, што 2 мая нельга было абзаводзіцца абновамі адзежы: «Сягоння не вам, бабы, – вясне гонар!» – казалі ў народзе.

3 мая

Радавыя могілкі – так называлі гэты дзень у некаторых мясцінах у даўнейшыя часы. Раней кожны род меў свой прыстанак, дзе хаваў сваіх сваякоў-нябожчыкаў. Такая зямля называлася радавымі могілкамі.

Нашы продкі лічылі, што ў гэты дзень зямля адчыняецца і душы продкаў ляцяць да радавых гнёздаў, наведваюць блізкіх. Таму абавязкова накрывалі сытны стол, каб паказаць, што род жыве добра і светла.

4 мая

Гэты дзень раней называўся Проклаў дзень. У некаторых нашых продкаў была традыцыя праклінаць нячыстую сілу. Рабілі гэта, павярнуўшыся тварам да Захаду. Лічылася, што такі праклён дапамагаў адагнаць зло, якое замінае людзям у жыцці і працы.

Была такая прыкмета: «На бярозе ліст у паўграшы – чакай збажыны тры кашы».

5 мая

У старажытныя часы ў Беларусі ў гэты дзень адзначалі свята вясны ў гонар багіні Лялі (Лады) – Ляльнік. Лялю нашы продкі ўяўлялі ў выглядзе маладзенькай, прыгожай, высокай дзяўчыны. Святкавалі яго так: на лузе збіраліся маладыя дзяўчынкі, выбіралі найпрыгажэйшую сяброўку, апраналі яе ў доўгі белы саван, на галаву клалі вянок з вясновых кветак. Саджалі дзяўчыну на дзярновую лаўку, на якой з аднаго боку клалі масла, яйкі, сыр, а з другога – хлеб. Затым, узяўшыся за рукі, дзяўчынкі скакалі вакол Лялі і спявалі ёй песні.

Нашы продкі лічылі, што гэты дзень падыходзіць для пасеву цыбулі. Былі такія прыкметы: калі сёння цёплае надвор'е, то ўвесь май такім будзе; грыміць гром – будзе багаты ўраджай.

6 мая

У гэты дзень адзначалі старажытнае свята ў гонар Юр'я – заступніка свойскай жывёлы і сялянскай нівы. Сяляне выходзілі з песнямі і ахвярнымі стравамі аглядаць свае палеткі. З Юр'ем звязваўся і першы выпас жывёлы, таму гэта яшчэ свята пастухоў.

Былі такія прыкметы: калі на Юр'я дождж – у быдла будзе лёгкі год; ясная раніца на Юр'я – да ранняй сяўбы. Лічылася, што раса ў гэты дзень гаючая (цалебная), ёю мыліся, па роснай траве хадзілі басанож.

7 мая

У народзе пра гэты дзень казалі: «Прыйшоў Алісей – авёс пасей». У гэты дзень бывала, што на людзей навальваўся цяжар і стома. Ад гэтага магла ўратаваць вада з гаючай крыніцы, якую нібыта несла Лізавета Цудатворніца (гэты дзень лічыўся і ейным таксама).

Былі такія прыкметы: каб адолець хваробы, трэба ў гэты дзень памаліцца і святой вадой памыцца. Таксама лічылася, што калі ў гэты дзень ужо лётаюць камары, то ўраджай будзе вельмі добры.

Хатні хлеб. Падборка простых і арыгінальных рэцэптаў

8 мая

Раней гэты дзень называлі Марк-ключнік. У гэты дзень у вёсках чакалі прылёту пявучых птушак. Тыя агароднікі, што не паспелі зрабіць для іх домікі, спяшаліся паправіць справу. «Дождж на святога Марка – дык зямля, як скварка».

У нашых продкаў былі такія прыкметы: калі сёння ідуць праліўныя дажджы, то ўраджай хлеба будзе добры; высокая вясёлка на небе – да добрага надвор'я.

9 мая

Гэты дзень пашы продкі называлі Гарошніцай. Сяляне лічылі, што гэта зручны час, каб сеяць гарох. Да яго здаўна была вялікая павага, бо ён рабіў сялянскі стол больш разнастайным і пажыўным (сытным). Таксама лічылася раней, што гэты дзень спрыяльны, каб садзіць бульбу.

Прыкмецілі: калі раса вялікая або ясны дзень – будзе добры ўраджай агуркоў: калі ўбачыць, як ластаўкі ўюць гнёзды, – будзе ўдача; пачуць зязюлю – да добрага надвор'я.

10 мая

У гэты час сяляне рыхтавалі глебу для сяўбы, праводзілі асаблівыя рытуалы: збіраліся ў хаце, запальвалі свечкі, маліліся.

Народныя прыкметы сведчаць, што калі 10 мая раніца ясная, лета будзе ветраным. Калі раніцай няма расы, днём або ўвечары пойдзе дождж.

11 мая

Раней гэты дзень называлі Максім-бярозавік. У старыя часы менавіта сёння людзі актыўна збіралі і назапашвалі бярозавік. Здаўна лічылася, што гэты сок наталяе смагу, карысны для здароўя і лечыць многія хваробы.

Нашы продкі лічылі, што цёплы вецер у гэты дзень прыносіць здароўе, таму старыя людзі выбіраліся з хат, каб пасядзець на прызбе. Была прыкмета: цёплая і зорная ноч – да добрага ўраджаю.

12 мая

Гэты дзень лічыўся днём народных лекараў. Верылі, што ўсе загаворы будуць дзейснымі. У гэты дзень звычайна гатавалі травяныя настоі. Хворых адпойвалі крапівой і трыпутнікам.

У некаторых мясцінах верылі, што ў гэты дзень нельга пачынаць працу ў полі, пакуль не памолішся. Таксама лічылася, што калі сёння ў поўдзень падставіць твар да ветру, то цэлы год здароўе будзе.

13 мая

Якаў-цёплы – так звалі гэты дзень у ранейшыя часы. Усякае сватаўство з гэтага дня спынялася – не час вяселлі гуляць. Хлопцы толькі выглядвалі сабе нявест на гулях. Па ўсіх старадаўніх прыкметах у далёкую дарогу ў гэты дзень не выязджалі. Таксама нашы продкі прыкмецілі, што 13 мая шанцуе рыбакам.

13 мая ў старыя часы былі такія прыкметы: калі ноч цёплая і зорная – быць багатаму ўраджаю; калі ўсход сонца вельмі ясны, то лета будзе спякотным.

14 мая

Раней гэты дзень называлі Ерамей-запрагальнік. У гэты дзень па ранняй расе ішлі на пасеў, каня запрагалі, усёй талакой спяшаліся сеяць. Дзень пачатку ворыва ў вёсцы быў урачыстым. Апраналіся ва ўсё чыстае, правяралі саху і коней.

Прыкмецілі: калі да Ерамея яловыя пупышкі распускаюцца рана і хутка, то марудзіць з пасевам нельга. Дождж і вецер у гэты дзень абяцаюць суровую і халодную зіму: «На Ерамея непагадзь – усю зіму мучыцца будзеш». Таксама людзі лічылі, што якое сёння надвор'е, такое будзе падчас уборкі ўраджаю.

15 мая

Гэты дзень быў значным святам у нашых продкаў. Асабліва шанаваліся крыніцы, якія лічыліся гаючымі, а таксама сабраны і высушаны ў гэты дзень збор маладога лісця бярозы. У розных мясцовасцях у гэты дзень неабходна было сеяць дзе бульбу, дзе бабы, дзе цыбулю.

Былі такія прыкметы: калі пяюць салаўі, то сапраўднае летняе надвор'е ўжо хутка; калі салаўі заспявалі раней за зязюль, то лета будзе ўдалым. Лічылася, што сёння лепей не хадзіць на рыбалку і не пазычаць грошы.

16 мая

Казалі, што з гэтага дня ў кароў малако дадаецца. Таксама 16 мая гаючай сілай надзялялі крапіву. Людзі варылі з яе суп, а таксама білі адно аднаго крапівой, каб увесь год быць абароненымі ад хвароб.

Былі такія прыкметы: яснае надвор'е ў гэты дзень – агуркоў шмат збярэш; калі раніцай вельмі суха, то хутка будзе дождж; калі чаромха буяе, то лета будзе дажджлівым.

17 мая

У гэты дзень секлі клён, бярозу ці ліпу, каб нарыхтаваць сыравіну для вырабу лыжак. Са старажытных часоў менавіта яны былі сімвалам заможнасці і сытасці. Сачылі 17 мая за чаромхай. Калі на ёй ужо з'явіліся кветкі, то сеяць пшаніцу позна – ураджай не збярэш.

Былі яшчэ такія прыкметы: калі жоравы гняздзяцца высока, хлеб будзе расці ў нізінах; калі раніца была няроснай, то надвор'е хутка пераменіцца; калі чуваць, што кувае зязюля, то хутка надвор'е стане лепей.

18 мая

У даўнія часы гэта дзень людзі называлі Арына-расадніца. Лічылі, што надыходзіла пара высаджваць капусную расаду на грады. Належала гэтую працу выконваць толькі жанчынам. Сяляне расчышчалі пакосы ад хмызнякоў, паплавы – ад смецця. Казалі так: «На Арыну худая трава з раллі прэч».

У гэты дзень былі такія прыкметы: доўга ідзе дождж – надвор'е сапсуецца на некалькі дзён; птушкі не спяваюць – хутка будзе непагадзь.

19 мая

Роснік – так гэты дзень называлі ў старыя часы. Нашы продкі верылі, што ў гэты дзень зямля дае і траве, і зверу, і птушцы, і чалавеку выратаванне ад хвароб. Хворых абмывалі расой, таксама збіралі яе ў склянкі і пілі нашча.

Былі такія прыкметы: калі вельмі росна (шмат расы на траве), то будзе багаты ўраджай агуркоў; ясны дзень – таксама прыкмета добрага ўраджаю.

20 мая

Гэты дзень у народзе празвалі Купальніцай, бо ваду лічылі гаючай. На двор выстаўлялі вядро з вадой, спадзеючыся, што яна зараджаецца цудадзейнай сонечнай энергіяй. Гэтай вадой абліваліся, а таксама паілі коней.

Была такая прыкмета: калі ў гэты дзень ідзе дождж – гэта да цёплага верасня.

21 мая

Старыя людзі называлі гэты дзень Іван Веснавы, або Іван Доўгі. Старыя людзі лічылі, што гэты дзень спрыяльны для пасеву агуркоў, морквы, рэдзькі, гарбузоў. Па старажытным звычаі, каб пшаніца ўрадзілася, пяклі абрадавыя пірагі на добры пасеў і чакалі на перакрыжаванні вандроўнікаў, якіх частавалі.

Была такая прыкмета: калі сёння ідзе дождж, то сёлета будзе вельмі добры ўраджай грыбоў.

22 мая

Старыя людзі называлі гэты дзень Мікола Веснавы. «Да Міколы няма дабра ніколі» – казалі ў народзе, гэта значыць, што людзі не былі ўпэўны ў тым, якое будзе надвор'е. І толькі Мікола «надвор'е становіць, таму і зваўся ён яшчэ Цёплым. Веснавы Мікола лічыўся святам конюхаў. З гэтага дня трэба было таксама спяшацца стрыгчы авечак, пакуль яны не пачалі ліняць.

Былі такія прыкметы: калі стаіць туман, то будзе багаты ўраджай; калі ўмыцца сёння расой, то здароўе цэлы год будзе; нельга нічога стрыгчы і браць у рукі нажніцы, а таксама нельга было адмаўляць у просьбах.

23 мая

Нашы продкі лічылі, што ў гэты дзень трэба ўшаноўваць маці сырую зямлю. Яна павінна адпачыць, прыняць віншаванні, пачуць добрыя словы. Было ў звычаі высцілаць зямлю святочнымі хусткамі, ручнікамі, а таксама ставіць на глебу пачастунак: пірагі, квас, піва.

Лічылася, што ў гэты дзень нельга капацца ў зямлі, але карысна збіраць лекавыя расліны. Таксама была такая прыкмета: калі на госця ўпаў венік, то гэты госць прыйшоў з нядобрымі намерамі.

24 мая

У даўнейшыя часы ў гэты дзень была традыцыя ўспамінаць усіх людзей, якія загінулі і пакінулі пасля сябе добрую памяць.

Па гэтым дні меркавалі пра ўсё наступнае лета: калі ён мокры – і лета будзе мокрае, калі сухі – усё лета сухое. Таксама ў старыя часы лічылі, што сёння нельга працаваць на зямлі, а граб паб'е ўсе пасевы.

25 мая

У старыя часы гэты дзень называлі Епіфан-чырвоны, альбо Рабінаўка, бо ў пачынала квітнець рабіна. Дзяўчаты апраналіся ў чырвонае і вадзілі карагоды вакол гэтага дрэва, прасілі зберагчы хаты ад пажараў і ліха.

На 25 мая ў нашых продкаў была такая прыкмета: «Калі на Епіфана раніца ў чырвоным кафтане – да сухога лета». Яшчэ людзі верылі, што калі на сажалках з'явілася лісце гарлачыкаў (куўшынак), то халадоў болей не будзе. А вось дахаты іх прыносіць забаранялася – іначай можа пасці скаціна.

26 мая

Старыя людзі называлі гэты дзень Лукер'я Камарніца, таму што лічылі, што менавіта сёння з'яўляюцца камары. А раз яны ўжо пачалі лётаць – прыйшоў час сеяць жыта. Казалі так: калі камароў няма, то аўса і травы не будзе. Таксама нашы продкі ў гэты час працягвалі збіраць гаючыя травы.

Раней былі такія прыкметы: шмат камароў у гэты дзень – ураджай будзе багаты; з'явілася шмат мошак – у лесе будзе багата грыбоў.

27 мая

Сідар Агурочнік – такая назва ў гэтага дня была некалі ў народзе. Людзі сёння садзілі агуркі і сеялі лён. Па дні Сідара Агурочніка меркавалі, які будзе ўраджай агуркоў: увесь дзень ясны, то чакай добрага ўраджаю.

Была яшчэ і такая прыкмета: калі на Сідара дзьмуць паўночныя вятры, то лета хутчэй за ўсё будзе дажджлівае.

28 мая

«Пахом павее цяплом», – казалі людзі ў гэты дзень у старыя часы. 28 мая амаль усюды дазвалялася рабіць усё, што заўгодна. Увогуле гэты дзень лічыўся агародным святам. Людзі працягвалі сеяць агуркі, бо верылі, што «Пахом носіць агуркі мяхом».

У ранейшыя часы прыкмецілі: калі ў гэты дзень цёпла – усё лета будзе цёплае. Яшчэ старыя людзі лічылі: калі сёння ўсход сонца чырвоны, летам будзе шмат навальніц.

29 мая

Дзень называўся жытнік, лічыўся самым апошнім тэрмінам для пасеву яравых. Для нашых продкаў жыта – гэта збожжа наогул, да той пары пакуль яно не станавілася мукой. Ураджай жыта даваў надзею на шчаслівае і багатае жыццё, таму да хлеба заўсёды было трапяткое стаўленне.

У гэты дзень на стол падавалі абавязкова любую кашу. Былі такія прыкметы: калі менавіта сёння цвіце рабіна, то прыйшло сапраўднае лета; калі грыміць гром – ураджай будзе багаты.

30 мая

Лічылася, што ў гэты час з'яўляецца вялікая колькасць змей, таму стараліся асцярожна хадзіць у лясы і палі. З гэтага дня пачыналі абганяць бульбу.

Паўночны вецер 30 мая прарочыў халоднае лета – так меркавалі нашы продкі. Таксама лічылі, што якое сёння надвор'е, такім і лета будзе.

31 мая

Гэты дзень старыя людзі звязвалі з дубам – дрэва было сімвалам магутнасці, чысціні, славы і веры. «Калі на Хвядота на дубе верхавіна з апушкай, то будзеш мераць авёс кадушкай».

Былі такія прыкметы: калі дуб пазелянеў раней за ясень, то лета будзе засушлівым; калі ад зямлі падымаецца пар, будзе дождж; сінія хмары на небе – будзе моцны вецер; калі месяц ясны – лета будзе вельмі сухім.